III SA/Gl 240/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: rubryka nr 4.1). W uzasadnieniu powyższego podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami. Ich dochody łącznie z dochodami skarżącego wynoszą 3.134,00 zł. Obejmują one: świadczenia emerytalne w kwocie 1.400,00 zł i 902,00 zł oraz wynagrodzenie za pracę rzędu 832,00 zł, podczas gdy ponoszone wydatki za tzw. media to ok. 640,00 zł plus koszty ogrzewania ok. 800,00 zł (co drugi miesiąc). Dodatkowo na leczenie i żywność wydatkują ok. 1.200,00 zł. Ponieważ wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne nie posiada żadnego majątku, albowiem mieszkanie o pow. ok. 90 m2 położone przy ul. [...] w K. stanowi przedmiot zajęcia. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - umowę o pracę skarżącego, z której ustalono, że zatrudniony jest na ½ etatu jako prezes zarządu Spółki "A" Sp. z o.o. we W.; - zeznania podatkowe PIT-36L za 2016 r. i 2017 r. wraz z wydrukiem CEIDG wskazującym na zawieszenie prowadzonej działalności; - oświadczenie rodziców w przedmiocie wspólnego zamieszkiwania; - dokumenty wskazujące na wysokość ponoszonych opłat za tzw. media, czyli gaz (872,26 zł), energię elektryczną (219,03 zł), TV (59,90 zł), wodę (162,47 zł), telefon (76,14 zł), PZU (141,21 z ł) oraz wywóz odpadów (144,00 zł); - przekazy pocztowe świadczeń emerytalno-rentowych wraz z decyzjami ZUS na kwotę 1.534,10 zł i 1.094,45 zł; - faktury VAT zakupionych leków; - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2016 r. żony skarżącego wraz z oświadczeniem o rozdzielności majątkowej i odrębnym prowadzeniu gospodarstw domowych, a nadto rozliczeniem prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej za okres od stycznia do marca 2018 r., gdzie wykazano przychód rzędu 88.954,47 zł; - wydruki z rachunków bankowych, których saldo końcowe wynosiło (-) 109.478,45 zł i 2,51 zł; - dokumenty wskazujące na prowadzone w 2013 i 2014 r. postępowanie egzekucyjne; - wydruk z księgi wieczystej lokalu mieszkalnego, którego koszty utrzymania opłacane są z rachunku bankowego córki skarżącego; - harmonogram spłat zaciągniętego kredytu wraz z zawartymi umowami. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie przedłożony przy piśmie z [...] r. materiał źródłowy nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Należy bowiem zauważyć, iż zadeklarowane w rubryce nr 11 formularza wydatki związane z koniecznym utrzymaniem skarżącego i członków jego rodziny (vide: rubryka nr 6) przekraczały uzyskiwane dochody (vide: rubryka nr 10 formularza). Dlatego też, pismem z dnia [...] r. wezwano działającego w sprawie pełnomocnika do uzupełnienia podanych wyżej danych wskazując szczegółowo dokumenty źródłowe, które należało nadesłać. Ewentualne szacowanie wysokości kosztów sądowych, które skarżący byłby w stanie ponieść w związku ze swoim udziałem w sprawie może mieć bowiem miejsce jedynie wtedy, gdy zawarte w treści formularza dane nie budzą żadnych zastrzeżeń. Ponieważ taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, niemożliwym przecież jest aby wydatki przewyższały uzyskiwane dochody, skoro inne źródła dochodu nie zostały podane, przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Wątpliwości dotyczące posiadanych przez niego i członków jego rodziny źródeł utrzymania nie zostały należycie wyjaśnione zarówno w treści formularza jak i w piśmie z dnia [...] r. stanowiącym jego uzupełnienie. Dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku nawet w części (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Dotyczy to w szczególności prowadzonej działalności gospodarczej, która jak wskazano w piśmie z dnia [...] r. została zawieszona, choć w zeznaniu podatkowym PIT-36L za 2017 r. zadeklarowano z powyższego tytułu przychód rzędu 2.437,61 zł i wydatki w kwocie 12.014,34 zł. Podobnie informacje o dodatkowych źródłach utrzymania członków rodziny skarżącego, z którymi jak twierdzi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie zostały podane, choć z wydruku KRS Spółki z o.o. "A", w której skarżący jest zatrudniony na ½ etatu jako prezes zarządu ustalono, że w skład rady nadzorczej tejże Spółki wchodzi ojciec i żona skarżącego, natomiast jedynym wspólnikiem jest córka I. J., która według informacji zawartych w piśmie z dnia [...] r. nie mieszka już pod adresem [...] w M., tylko w K. przy ul. [...], podczas gdy zaświadczenie o zameldowaniu z dnia [...] r. tego nie potwierdza. W tej sytuacji dokonane z konta córki rozliczenie czynszu nie mogło być uznane za wystarczające, skoro z przedłożonych przy piśmie z dnia [...] r. dokumentów źródłowych (vide: przelewy z dnia 2 listopada, 2 i 4 grudnia 2017 r. dokonywane na konto skarżącego prowadzone w "A" oraz "B") wynika, że córka nadal zameldowana jest wraz z J. J. (synem skarżącego) u dziadków (vide: zaświadczenie z dnia [...] r.), a zatem pod adresem, gdzie jak twierdzi skarżący również mieszka i gdzie prowadził działalność gospodarczą "B" (vide: konta firmowe w "B"). Podobnie okoliczność, iż syn uczy się i mieszka w internacie w L. nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Nie została bowiem poparta żadnym dokumentem źródłowym, choć informacje dotyczące wydatków związanych z jego utrzymaniem poza miejscem zamieszkania, mają istotne znaczenie w sprawie, ale nie zostały w ogóle podane. A ponieważ skarżący twierdzi, iż od października 2017 r. nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, mimo że nadal zameldowany jest w mieszkaniu przy ul. [...] w M., gdzie aktualnie przebywa jego żona, która jak wynika z zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. tytułem najmu lub dzierżawy wykazała stratę rzędu 20.683,71 zł, podczas gdy w 2018 r. z tytułu prowadzonej działalności wypracowała przychód rzędu 88.954,47 zł, przy ocenie przesłanek przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. należało uwzględnić sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Trudno przecież wymagać, aby Skarb Państwa wspierał osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Z uwagi na to, iż przedłożony w rozpoznawanej sprawie przy piśmie z dnia [...] r. materiał źródłowy w dalszym ciągu nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie czy wskazane w rubryce nr 10 formularza dochody są jedynymi, które członkowie rodziny skarżącego, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, uzyskują i wydatkują, a nadto czy ich wysokość pozwala na ponoszenie wydatków w zadeklarowanej w rubryce nr 11 formularza kwocie. Przyjąć należało, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku nawet w części. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08 LEX nr 530368). Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.