III SA/Gl 2499/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 30.230 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi w takiej wysokości. Wnioskodawca zaznaczył, że postanowieniem z dnia 28 grudnia 2015 r. umorzono prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne z powodu braku majątku. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w dwuosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną M.S. Na jedyny dochód wspólnego gospodarstwa składa się wynagrodzenie za pracę żony wnioskodawcy w kwocie 3.500 zł netto. Żona wnioskodawcy jest właścicielem działki o powierzchni 70 arów, na której stoi dom o powierzchni około 100 m2. Ponadto żona wnioskodawcy jest właścicielem podmokłej łąki o powierzchni około 0,25 ha. Ponadto jest ona właścicielem samochodu osobowego marki [...] , rok produkcji – 2007, o wartości giełdowej około 12.000 zł – 16.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje aktualnie na całkowitym utrzymaniu swojej żony. Skarżący zaznaczył jednocześnie, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Załącznikami do wniosku było cytowane wyżej postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i akt notarialny zawierający umowę o rozdzielności majątkowej w małżeństwie J. i M. S.. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 26 lutego 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie nadesłano do akt sprawy: zaświadczenie o nieosiąganiu przez wnioskodawcę dochodu w 2015 r.; zaświadczenie o zarobkach osiąganych przez żonę skarżącego i jej akt mianowania (jest ona nauczycielką szkolną); zeznanie PIT-37 za 2014 r. złożone przez jego żonę; zeznanie PIT-36L złożone przez wnioskodawcę za 2014 r.; wyciąg z rachunku bankowego małżonków S. prowadzony w PKO Banku Polskim za okres od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 29 lutego 2016 r.; wyciąg z ksiąg wieczystych. Do akt nadesłano również kserokopie rachunków opłat za media: za energię elektryczną (221,46 zł); gaz (721,86 zł); woda i odprowadzanie ścieków (okres dwumiesięczny – 366,99 zł); ITI Neovision (102 zł). Z nadesłanego do akt sprawy zaświadczenia o zameldowaniu wynika, że pod adresem stanowiącym miejsce zamieszkania wnioskodawcy zameldowanych jest łącznie siedem osób. Obok wnioskodawcy i jego żony: A. S., G. S., M.S., N. S. i P.S.. W piśmie z dnia 30 marca 2016 r. wnioskodawca oświadczył, że jego syn A. S. wraz ze swoją żoną M. S. i ich dwiema córkami N. i P. mieszkają faktycznie w nowowybudowanym domu, a są jedynie jeszcze zameldowani u swoich rodziców. Z rodzicami mieszka jedynie ich syn G. S. , który aktualnie nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu. Planuje on wyjazd za granicę na stałe i z tego powodu nie zarejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny. Pozostaje on ze skarżącym i jego żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J.S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący wykazała swój stan majątkowy w sposób dostateczny, jednak nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie jego wniosku. Wnioskodawca pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną M. S. i synem G. S.. W tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy jest wiarygodne. Na jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się obecnie wynagrodzenie jego żony, które zamyka się wg jego oświadczenia w kwocie średnio 3.500 zł. Analiza rachunku bankowego małżonków S. generalnie potwierdza to oświadczenie. Dla porządku należy zaznaczyć, że ocenę zdolności płatniczej wnioskodawcy należy rozpatrywać w aspekcie stanu majątkowego jego małżonki. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Jednocześnie w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Z analizy rachunku bankowego małżonków S. wynika, że oprócz wynagrodzenia za pracę M.S., regularnie wpływają na ten rachunek kwoty pieniężne przelewane przez A.S., syna wnioskodawcy i jego żony. Należy jednak podkreślić, że z równą częstotliwością dokonywane są przelewy zwrotne: z rachunku bankowego małżonków S. – na rachunek A.S.. Wnioskodawca wykazał również wydatki związane z utrzymaniem (opłaty za media), a więc obciążenia wspólnego gospodarstwa domowego. W ocenie rozpoznającego wniosek, uiszczenie tytułem wpisu sądowego od skargi kwoty 30.230 zł rzeczywiście znajduje się poza zasięgiem możliwości finansowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Skarżący powinien jednak być w stanie uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi kwotę 100 zł, która to kwota stanowi 0,3 % kwoty, którą skarżący byłby zobowiązany uiścić w przypadku całkowitego nieuwzględnienia jego wniosku. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zarówno jego samego, jak i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.