III SA/Gl 345/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. W. P. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. o nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości [...] zł netto, z której pokrywa bieżące opłaty za gaz, energię elektryczną oraz wodę. Według oświadczenia skarżący nie posiada żadnych składników majątku, tj. nieruchomości, oszczędności, udziałów, akcji, obligacji czy papierów wartościowych. Referendarz sądowy postanowieniem z 5 kwietnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy, stwierdzając, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył szczegółowych dokumentów potwierdzających sytuację materialną W. P., co uniemożliwiło uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości. Od opisane postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 203 r. Sąd odmówił W. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Podniesiono, że skarżący nie dostarczył odpowiednich dokumentów przedstawiających sytuacją majątkową osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe, a ponadto nie wykonał wezwania dotyczącego zaciągniętych kredytów i pożyczek, mimo że oświadczył, iż posiada kredyt w Banku [...]. Sąd stanął na stanowisku, iż brak dokumentacji, do której przedłożenia skarżący został wezwany nie pozwolił na kompleksową ocenę jego sytuacji finansowej, co skutkowało odmówieniem uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. W. P. wniósł zażalenie na opisane postanowienie, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. oddalił zażalenie skarżącego stwierdzając, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym przez siebie zakresie. Zarządzeniem z dnia 15 października 2013 r. W. P. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 979 zł. Opisane zarządzenie zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej w dniu [...] r. W odpowiedzi na opisane wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący – W. P. w dniu [...] r. po raz kolejny złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, co obejmowało zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Uzasadniając swój wniosek Skarżący stwierdził, iż nie jest w stanie bea uszczerbku koniecznego utrzymania ponieść kosztów sądowych i odpłatnie skorzystać z pomocy adwokata, którego udział w tej sprawie jest uzasadniony i konieczny. Podniósł, że utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł, sam prowadzi gospodarstwo domowe i jest całkowicie niezdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Uzupełniając swój wniosek skarżący przedłożył formularz PPF i kserokopię odcinka renty za miesiąc grudzień 2013 r. oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozważając zasadność wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu podkreślić trzeba, że skarżący skorzystał już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2013 r., odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 i 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a.") wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Wskazana regulacja stwierdza, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie Sąd nie jest obowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Ponowny wniosek o prawo pomocy złożony przez skarżącego – W. P. w dniu [...] r., należy uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2013 r., odmawiającego przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W art. 165 P.p.s.a. wskazano, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jednakże warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zmiana prawomocnego orzeczenia musi wiązać się z zmianą okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu [...] roku. Podkreślić trzeba, iż zmiana okoliczności winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, a ponadto wskazane kwestie muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666). Sąd stanął na stanowisku, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy będący w istocie wnioskiem o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2013 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym, który obejmował zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów oraz ustanowienia adwokata z urzędu, zatem w przedłożonych dokumentach powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z użytego określenia "wykazać" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Brak przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych, co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486). Wniosek W. P. o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy nie został poparty dowodami umożliwiającymi wnikliwe i kompleksowe wyjaśnienie jego sytuacji materialnej. Strona skarżąca nie wyjaśniła poprzez przedłożenia stosowanej dokumentacji kwestii prowadzenia razem lub odrębnie gospodarstwa domowego, nie wyjaśniał kwestii zaciągniętych pożyczek i kredytów, nie rozwiała wątpliwości dotyczących zobowiązań prywatnoprawnych. W tym miejscu podkreślić trzeba, że nie istnieją prawne podstawy do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a., co miało miejsce w toku postępowania, sam skarżący nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd stanął na stanowisku, iż W. P. nie powołał de facto żadnych nowych okoliczności, uzasadniających uwzględnienie jej wniosku o zmianę pierwotnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Praktycznie materiał dowodowy nie został poszerzony, a posiłkując się jedynie niepełnymi informacjami nie można ustalić z całą pewnością, że sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu. Zdaniem Sądu oświadczenia o braku jakiegokolwiek majątku i pogorszeniu się sytuacji finansowej nie zostały potwierdzone lub uprawdopodobnione odpowiednimi okolicznościami wynikającymi ze złożonych dokumentów znajdujących się w aktach postępowania. Podkreślić należy, iż skarżący w toku postępowania został szczegółowo wezwany do przedłożenia odpowiedniej dokumentacji, jednakże nie uczynił tego właściwie. Sąd podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko stwierdzając ponownie, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Tym bardziej ponowny wniosek o prawo pomocy złożony przez W. P. w dniu [...] r., który to stanowi wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2013 r., odmawiającego przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania adwokata z urzędu winien w sposób wyczerpujący, kompleksowy wskazywać na okoliczności pogorszenia się sytuacji Strony skarżącej, co może prowadzić na mocy 165 P.p.s.a. do zmiany wskutek zmiany okoliczności sprawy wcześniejszego rozstrzygnięcia Sądu. W przedmiotowej sprawie nie wykazano we właściwy sposób, aby sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze zmieniły się w sposób mogący tworzyć podwaliny na zmianę stanowiska Sądu zawartego w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy W. P. z dnia 18 czerwca 2013 roku. Mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 165 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 P.p.s.a., Sąd postanowił jak na wstępie.