III SA/Gl 348/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 5 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. M.G. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że postępowania podatkowe doprowadziły do ujawnienia nierzetelnych dostawców paliw i w konsekwencji do likwidacji działalności gospodarczej. Wskazał też, że: - jest osobą bezrobotną, a jedynym źródłem dochodu jest zasiłek dla bezrobotnych przyznawany na podstawie decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w kwocie 742,10 zł, - mieszka sam i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, - nie posiada żadnego majątku ani ruchomego, ani nieruchomego, - nie posiada również żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro, - egzekwowane zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług wynoszą łącznie 970.233 zł. Pismem z dnia [...] r. Referendarz sądowy wezwał Stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, tj.: - udokumentowanie faktu, że Skarżący jest osobą bezrobotną z prawem do pobierania zasiłku (stosowne zaświadczenie wydane przez właściwy miejscowo powiatowy urząd pracy, - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w przypadku likwidacji rachunku, należało przedłożyć stosowne zaświadczenie wystawione przez bank i potwierdzające ten fakt, - przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko Skarżącemu postępowania egzekucyjnego, jak również dokumentów potwierdzających zajęcie jakichkolwiek innych praw w innych postępowaniach (np. zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych), - udokumentowanie faktu, że Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej (odpis bądź kserokopia decyzji wydanej przez organ właściwej miejscowo jednostki samorządu terytorialnego stwierdzającej ten fakt oraz datę, z którą zaprzestane zostało prowadzenie tej działalności), - wskazanie tytułu prawnego, jaki przysługuje Skarżącemu do lokali, wskazanych, jako jego adres zamieszkania oraz adres do korespondencji (wypis z księgi wieczystej, kopia stosownego aktu notarialnego) oraz wskazanie na jakich zasadach następuje korzystanie z tych lokali, - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania Skarżącego, tj. przy ul. [...] w K. , - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów źródłowych wskazujących na stan cywilny Skarżącego; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki) i udokumentowanie ich stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. W odpowiedzi na to wezwanie Strona załączyła do pisma z dnia [...] r.: 1/ decyzje o uznaniu za osobę bezrobotną oraz o utracie prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych z dniem 21 października 2011 r., 2/ wyciągi i wykazy z rachunków bankowych, 3/ postanowienia o zobowiązaniu Strony do wyjawienia majątku i wpisaniu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, 4/ decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, 5/ umowę najmu lokalu mieszkalnego od dnia 1 lutego 2008 r., 6/ zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały Skarżącego i jego byłej żony. Poza tym zaznaczyła, że odpis dokumentu wskazującego stan cywilny zostanie przedłożony po uzyskaniu wydanego przez Sąd orzeczenia o rozwodzie oraz że wydatki na utrzymanie zamykają się w kwocie 180 zł. Są to koszty zakupu wyżywienia: bułek i mleka. Jeżeli chodzi natomiast o opłaty za czynsz i media, to wskazała, że mimo tego, że występują, to nie może przedstawić dowodów wpłat, gdyż nimi nie dysponuje, ponieważ po utracie zasiłku dla bezrobotnych nie ma z czego pokrywać tych opłat. Pismem z dnia [...] r. Referendarz sądowy ponownie wezwał Skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych o swoim stanie majątkowym poprzez wykazanie zaległości płatniczych z tytułu należności za czynsz i opłaty za tzw. media (zaświadczenia lub inne dokumenty wydane przez zarządcę budynku), a także do przedłożenia odpisów bądź kserokopii dokumentów źródłowych wskazujących stan cywilny. Skarżący do pisma z dnia [...] r. dołączył kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., którym orzeczono o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód. Dnia [...] r. wpłynęło do Sądu pismo Strony wraz z załącznikami, tj. potwierdzeniami dokonania przelewów dnia [...] i [...] r. z rachunku A. M. na konta wierzycieli Skarżącego z tytułu opłat za gaz (75,41 zł), czynsz (489,97 zł) i energię elektryczną (100,64 zł). Przesłano również kserokopię weksla własnego Skarżącego wystawionego dnia [...] r., stanowiącego zabezpieczenie zaciągniętej przez niego pożyczki w kwocie 700 zł na sfinansowanie tych opłat. Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia [...] r. Strona podała, że po utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych otrzymywała wsparcie w pieniądzu i naturze i to pozwalało pokryć opłaty związane z egzystencją i zakupem żywności. Wyjaśniła też, że uzyskanie "historii rachunków bankowych" jest odpłatne i w terminie wskazanym w wezwaniu nie posiadała środków pieniężnych na opłaty, dlatego przedstawiła dostępne środki dowodowe uzyskane nieodpłatnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez Stronę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1/ w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przedmiotowej sprawie Strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona w swoich wywodach uaktualnionych w sprzeciwie powołuje się i wykazuje brak środków do życia powołując się na okoliczność utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 21 października 2011 r. oraz brak jakiegokolwiek majątku w tym środków finansowych na posiadanych jeszcze rachunkach bankowych ("A" – S.A, "B" S.A. i "C" S.A.) w danym okresie oraz na fakt prowadzenia przeciwko zobowiązanemu postępowania egzekucyjnego w administracji. Analizując składane przez Stronę oświadczenia na poszczególnych etapach postępowania i treść dokumentów ich potwierdzających należy stwierdzić, że istnieją wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń Strony w szczególności dotyczących braku środków na utrzymanie. Poza tym nawet po wezwaniu do przedłożenia określonych dokumentów Strona nie w pełni wykonała obowiązku udokumentowania rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. We wniosku o prawo pomocy z dnia [...] r. podała, że posiada dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 743,10 zł, a z przedłożonej decyzji wynika, że prawo do zasiłku dla bezrobotnych wygasło już z dniem 21 października 2011 r. Jeżeli chodzi natomiast o opłaty za czynsz i media, to najpierw w piśmie z dnia [...] r. wskazała, że nie może przedstawić dowodów wpłat, gdyż nimi nie dysponuje, ponieważ po utracie zasiłku dla bezrobotnych nie ma z czego pokrywać tych opłat, ale po ponownym wezwaniu w piśmie z dnia [...] r. przedłożyła kserokopię weksla wystawionego dnia [...] r., czyli jeszcze przed pierwszym pismem, zabezpieczającego pożyczkę w kwocie 700 zł oraz dowód z dnia [...] r., także z daty przed pierwszym pismem, uregulowania opłaty za gaz przez A. M. Porównując wysokość podanych przez Stronę miesięcznych wydatków na wyżywienie – 180 zł oraz innych w łącznej kwocie 666 zł (z tytułu opłat za czynsz, które mają potwierdzenie też w umowie najmu, a także za energię i gaz, co wynika z kwot dokonanych przelewów przez A. M.) z kwotą pożyczki, należy stwierdzić, że Strona mimo opisanej sytuacji majątkowej ma zdolność do zaciągania określonych zobowiązań. Poza tym, jeśli płatności dokonywane przez osobę trzecią dotyczyły tylko danego okresu rozliczeniowego, a Skarżący utracił prawo do zasiłku od październiku 2011 r. i nie wykazał żadnych zaległości płatniczych z tytułu tych opłat, to rzeczywiście powstają wątpliwości jakie było źródło finansowania zobowiązań od tego momentu. Powołana w sprzeciwie okoliczność uzyskiwania od innych osób wsparcia w pieniądzu i naturze nie została uprawdopodobniona, chociażby poprzez złożenie dowodów poniesienia opłat przez inne osoby lub ich oświadczenia w tym zakresie. Strona została zobowiązana do przedłożenia między innymi wyciągów i wykazów ze wszystkich swoich rachunków bankowych, które by obrazowały operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, a gdyby rachunki były zajęte do przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez bank informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W odpowiedzi na to dostarczyła wydruki z rachunku obrazujące: 1/ odnośnie rachunku w "C" - podstawowe dane oraz podsumowanie transakcji w okresie od 6 grudnia 2011 r. do 5 marca 2012 r. na dzień 5 marca 2012 r., 2/ odnośnie rachunku w "A" - listę blokad i zawieszeń oraz elektroniczne zestawienie operacji za okres od 5 grudnia 2011 r. do 5 marca 2012 r. obejmujące dwie "ręczne" operacje, tj. obciążenie i uznanie kwoty 66,71 zł oraz operacje dotyczące opłat za ubezpieczenie i za kartę w kwotach po 1,70 zł, 2 zł i 1,81 zł, 3/ odnośnie rachunku w "D" S.A. - podsumowanie oszczędności za okres od 1 stycznia do 31 stycznia 2012 r. wynoszące 0 zl, 4/ odnośnie rachunku w "C" S.A. – saldo rachunku depozytowego za okres od 14 stycznia 2012 r. do 13 lutego 2012 r. Wynika z tego, że nie przedstawiła właściwych wyciągów, tj. obrazujących wszystkie operacje dokonane w danym okresie, co pozwoliłoby w sposób pełny ustalić, czy jakiekolwiek środki pieniężne wpływały i wypływały z danych rachunków a także ich wielkość. Tym bardziej, gdy istniała wątpliwość podana wyżej, która dotyczyła źródeł finansowania bieżących wydatków. Nadesłane dokumenty obrazują jedynie stan konta danego rachunku, jak również listę blokad i zawieszeń określonej kwoty środków zgromadzonych na tych rachunkach z wyjątkiem rachunku w "A", gdzie przedłożono zestawienie operacji. W przypadku rachunku w "C" S.A. wydruk obejmował okres tylko jednego miesiąca. W tej sytuacji zasadnie można mieć wątpliwość, czy jednak na dane rachunki nie wpływały określone kwoty pieniężne, które Wnioskodawca mógł podjąć lub przelewać na rzecz innych podmiotów. Przedłożone dokumenty bankowe świadczą o tym, że Strona korzystała z dostępu internetowego dokonując ich wydruku, dlatego nie można zgodzić się z twierdzeniem, że uzyskanie tą drogą "historii rachunków bankowych" było odpłatne i mogło stanowić dla Strony przeszkodę do ich przedłożenia. Poza tym w przypadku "A" takie zestawienie Strona przesłała. Strona skarżąca, mimo stosownego wezwania, nie przedstawiła też właściwych dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko niej postępowania egzekucyjnego. Poprzestała jedynie na oświadczeniu zawartym we wniosku i piśmie z dnia [...] r. na urzędowym formularzu PPF. Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i 4, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.