III SA/Gl 432/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada majątku osobistego, a prowadzona przez niego firma [...] osiągnęła za 2012 r. dochód w kwocie [...] zł. Stwierdził, że ma na utrzymaniu [...] syna, który uczy się w [...] w T. i nie zamieszkuje razem ze swoją żoną. Podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie samego i swojego syna. Na majątek Skarżącego składa się dom mieszkalny o powierzchni około [...] m2 w S., o wartości około [...] zł, obciążony hipoteką na kwotę [...] zł. J. K. stwierdził ponadto, że nie posiada innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej [...] Euro. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie ze swoim synem G. K., który nie osiąga żadnego dochodu. Do wniosku załączono następujące dokumenty: kserokopię zeznania podatkowego PIT – 36L za 2012 r.; pismo głównego księgowego, z którego wynika, że firma J. K. poniosła straty za dwa pierwsze miesiące 2013 r. oraz kserokopie wydruków roboczych z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za [...] r. Wezwaniem z dnia [...] r. Strona skarżącą została zobowiązana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w szczególności: 1) nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez Skarżącego w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej także za [...] r. 2) udokumentowanie faktu, że syn Skarżącego nie osiąga żadnego dochodu. 3) przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, iż w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), 4) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania Strony skarżącej, 5) doprecyzowanie na jakich warunkach zaciągnięty został przez Skarżącego kredyt opisany w rubryce 7 i 9 formularza PPF , będący podstawą ustanowienia hipoteki na domu mieszkalnym, zamieszkiwanym przez Skarżącego i jego syna; 6) podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz zakupy leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłat, fakturami VAT, paragonami itp.; 7) przedłożenie odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca. Jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należy udokumentować przekładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucji Skarżący przedłożył: 1) kserokopię księgi przychodów i rozchodów za miesiąc [...] r.; 2) zaświadczenie o uczęszczaniu przez syna wnioskodawcy do [...] w T.; 3) wyciąg z rachunków bankowych: w "A" (od dnia [...] r.) i "B" S.A. (od dnia [...] r.); 4) tabelę amortyzacyjną ewidencji środków trwałych w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej; 5) dokumentację związaną z kredytem obrotowym, zaciągniętym w "C". 6) umowę najmu pomieszczeń biurowych w T.(miesięczny czynsz wynosi [...] zł netto plus 23 % podatku VAT od tej kwoty). Ponadto oświadczył, że miejsce prowadzenia działalności gospodarczej to lokal przy ul. [...] w T., a miejsce zamieszkania to K. , ul. [...]. Postanowieniem z dnia 16 maja 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznanie prawa pomocy Stronie skarżącej. Pismem z dnia [...] r. Strona skarżąca złożyła sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza sadowego wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. K. stwierdził, ze we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuację materialną w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów. Podniósł, iż skoro obecnie zamieszkuje sam to nie miał w tej sytuacji obowiązku dołączenia zaświadczenia o osobach zameldowanych pod tym adresem. Skarżący wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, jednak na utrzymanie syna przekazuje [...] zł miesięcznie. Uznał za błędne rozważania Referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z dnia 16 maja 2013 r. Do sprzeciwu Strona skarżąca nie dołączyła żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez Stronę skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 §1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "dy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przedmiotowej sprawie Strona skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynikających z wszystkich toczących się spraw sądowoadministracyjnych. Strona skarżąca została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenienie szeregu dokumentów. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie o uczęszczaniu przez syna wnioskodawcy do [...] w T.; kserokopię wydruku roboczego z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za [...] r.; wyciąg z rachunków bankowych: w "A" (od dnia [...] r.) i "B" S.A. (od dnia [...] r.); wydruki informatyczne z rachunków bankowych, z których wynika, że skarżący spłaca dwa kredyty, w których miesięczne raty kredytowe wynoszą około [...] zł i [...] zł; tabelę amortyzacyjną środków trwałych; umowę najmu pomieszczeń biurowych w T.(miesięczny czynsz wynosi [...] zł netto plus 23 % podatku VAT od tej kwoty); dokumentację związaną z kredytem obrotowym, zaciągniętym w "C". Do odpowiedzi na opisane wezwanie, jak również do sprzeciwu Skarżący nie dołączył dokumentów, które uprawdopodobniłyby brak dochodów jego syna – G. K., wykazałyby osoby zameldowane pod adresem jego miejsca zamieszkania, które mogą tworzyć ze Stroną skarżącą gospodarstwo domowe (nie przedłożono aktualnego zaświadczenia). Ponadto pomimo wskazania na orientacyjne miesięczne wydatki dotyczące utrzymania Skarżącego i jego syna w kwocie [...] zł nie zostały one w żaden sposób uprawdopodobnione stosownymi dokumentami. Nie wyjaśniona została także sytuacja mieszkaniowa Skarżącego, albowiem składając skargę wskazał adres [...], [...], na formularzu PPF wskazano jako adres miejsce prowadzenia działalności ([...], [...]), natomiast w piśmie z dnia [...] r. J. K. stwierdził, że mieszka w K. przy ulicy [...], przy czym jak sam stwierdza "pokój zamieszkuję na podstawie umowy użyczenia". Co więcej w sprzeciwie z dnia [...] r.. Skarżący podniósł, że w związku tym że sam mieszka nie ma w tej sytuacji obowiązku dołączenia zaświadczenia o osobach zameldowanych pod tym adresem. W tej sytuacji zaznaczyć trzeba, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. W tej sytuacji stwierdzić trzeba, że Strona skarżąca pozbawiła Sąd możliwości całościowego określenia jej sytuacji majątkowej poprzez brak przedstawienie dokumentów, do których przedłożenia została wezwana. Sąd stanął na stanowisku, iż oświadczenia J. K. zawarte w formularzu PPF oraz w piśmie z dnia [...]r. nie zostały przez niego uprawdopodobnione, zatem nie zostały spełnione przez Stronę skarżącą przesłanki przyznania prawa pomocy zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Na marginesie wskazać należy, iż z analizy niepełnego obrazu wydatków i wpływów Strony skarżącej wynika, iż J. K. dysponuje finansami umożliwiającymi mu uiszczenie wpisu sądowego, co wynika z wielkości uzyskiwanego w [...] r. przychodu ([...] zł) wykazanego w księdze przychodów i rozchodów, gdzie wydatki na należny wpis sądowy winny stanowić jeden z elementów kosztów uzyskania przychodu, a także wielkości wpływów na rachunek bankowy wynikających z wyciągów bankowych. W tym miejscu podkreślić trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie, instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (tak w postanowieniach NSA z dnia: 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11 i 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/1; LEX nr 1069133 i 1103914). Mając powyższe na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.