III SA/Gl 472/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 8 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. Ł. B. za pośrednictwem swojego pełnomocnika złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...]. W skardze tej został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem. Ponieważ jest osobą bezrobotną, bez żadnego majątku i bez oszczędności, pozostaje na utrzymaniu żony, której dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę wynoszą 2.500 zł brutto. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano umowę majątkową małżeńską (vide: akt notarialny z [...] r.). Dodatkowo wyjaśniono, że skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, albowiem prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie została zlikwidowana. Z tytułu tego jednak nie zyskuje żadnych przychodów (vide: pismo pełnomocnika z [...] r.). Ponieważ wszystkie dokumenty firmy zostały zabezpieczone przez organy ściągania, skarżący nie złożył zeznania podatkowego za 2013 r. Natomiast w zeznaniu podatkowym za 2012 r. wykazał stratę rzędu [...] zł , choć wypracowany przychód wynosił [...] zł (vide: PIT 36L). Ponadto z aktu notarialnego z dnia [...] r. ustalono, że wnioskodawca, w imieniu którego działała żona, sprzedał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. [...] m2 A. B., czyli swojej siostrze za cenę [...] zł. Wprawdzie w mieszkaniu tym są nadal zameldowani (zaświadczenie z [...] r. z przelewami dokonywanymi z konta bankowego żony w zakresie opłat za energię elektryczną), niemniej jednak na podstawie zawartej [...] r. umowy najmu faktycznie zamieszkują w nieruchomości położonej przy ul. [...], a ponoszone z tego tytułu wydatki obejmują opłaty za czynsz (3.500 zł) oraz gaz (3.154,85 i 1.758,89 zł). Ponieważ [...] r. skarżący złożył do ZUS stosowny wniosek, celem potwierdzenia okresu ubezpieczenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a [...] r. wystąpił do "A" o potwierdzenie zamknięcia rachunku firmowego i osobistego, które nie zostały jeszcze rozpoznane, pismem z [...] r. pełnomocnik po raz kolejny wystąpił o przedłużenie terminu do nadesłania brakujących dokumentów do końca lipca 2014 r., gdyż termin dodatkowy okazał się niewystarczający. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r. referendarz sądowy nie przedłużając terminu do złożenia brakujących dokumentów oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie go z kosztów sądowych. W nadesłanym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego stwierdził, że skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie odnosi żadnych zysków. Na chwilę obecną firma "B" istnieje jedynie formalnie, a Ł. B. nie wykonuje w związku z tą działalnością żadnych czynności. Jest to spowodowane szeregiem postępowań podatkowych oraz toczącymi się postępowaniami karnymi. Ponadto zaznaczył, że Ł. B. sprzedał mieszkanie za [...] zł jednak było to w 2010 r. i jego zdaniem nie można czyniąc mu zarzutu, że nie zachował tej kwoty na poczet obecnie toczącego się postępowania sądowo-administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej, jaką niewątpliwie w tej sprawie jest Ł. B., prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że jest ona bardzo trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej, która nie została zlikwidowana. Wprawdzie pełnomocnik w swych pismach wskazał, że ze swojej działalności nie uzyskuje żadnych przychodów, jednakże fakt ten nie został w żaden sposób udokumentowany. Podobnie zeznanie podatkowe za 2013 r. nie zostało złożone, a zaświadczenie z urzędu skarbowego w tym zakresie nie zostało nadesłane. Z nadesłanych do Sądu dokumentów wynika, że żona skarżącego w 2012 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł (zeznanie podatkowe za 2012 r.), natomiast w 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł (zeznanie podatkowe za 2013 r.). Z zaświadczenia dołączonego do zeznań podatkowych wynika, że żona skarżącego ma umowę na czas nieokreślony jako przedstawiciel handlowy ze średnim wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 3.555,19 zł netto i aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd ustalił, że żona skarżącego co miesiąc wpłaca na konto "A" S.A. 1.500 zł, która to kwota zostaje przez bank pobrana jako rata kredytu. Z kolei dokonując analizy nadesłanych wyciągów z jej rachunku trudno ustalić, czy jest to konto na które zostaje przelane comiesięczne wynagrodzenie za pracę, gdyż jedynymi wpłatami są wpłaty własne dokonane przez M. B. Z wyciągów tych nie wynika również, aby konto to służyło do dokonywania przelewów związanych z opłacaniem rachunków za wodę, gaz czy też światło. Co może oznaczać, że jest to konto dodatkowe i dla Sądu nie jest wiadome, jakimi faktycznie środkami żona skarżącego dysponuje. Ponadto Sąd zauważa, że pomimo nadesłanych licznych dokumentów i ze strony skarżącego i jego żony trudno jednoznacznie ocenić, czy skarżący faktycznie nie dysponuje kwotą aby uiścić wpis od skargi. Poza tym pojawiają się zasadnicze wątpliwości dotyczące umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej w dniu [...] r. Z umowy tej wynika, że żona skarżącego jako najemca zobowiązuje się do opłacania miesięcznego czynszu w wysokości 3.500 zł, co zdaniem Sądu zdecydowanie przekracza jej możliwości finansowe oceniając nadesłaną do Sadu dokumentację, skoro jej miesięczne wynagrodzenie netto wynosi 3.550 zł. Co więcej w chwili zawarcia umowy zobowiązała się do zapłaty [...] zł tytułem kaucji zabezpieczającej ewentualne przyszłe roszczenia wynajmującego względem najemcy. Sąd chciałby dodatkowo zaznaczyć, że skoro skarżący wraz z małżonką są w trudnej sytuacji finansowej która nie pozwala im na opłacenie kosztów sądowych, to zastanawiające jest, że czynsz w wysokości 3.500 zł jest opłacany przez żonę skarżącego. Sąd przypuszcza, że czynsz jest opłacany, gdyż do nadesłanych dokumentów nie dołączono żadnych informacji o zobowiązaniach względem osób trzecich. Należy również zaznaczyć, że do Sądu nie wpłynęły żadne dodatkowe dokumenty z których wynikałoby, że żona skarżącego podjęła dodatkową pracę. Informacje takie są istotne w rozstrzyganiu wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków. Na koniec Sąd chciałby jeszcze raz podkreślić, że skarżący przedstawił tylko wybiórczo dokumenty z których wynika, ze jego sytuacja finansowa oraz jego małżonki jest bardzo trudna, jednak po dokonaniu analizy Sąd ma duże wątpliwości co do ich sytuacji majątkowej. Skarżący miał dużo czasu na zgromadzenie stosowanego materiału dowodowego, który choć został nadesłany to jednak podważał prawdziwość zawartych w treści formularza danych. Sąd w tym miejscu chciałby przypomnieć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego świetle rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie w sposób jasny, że jego sytuacja jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12). Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego jest fakt reprezentowania go w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie dowodzi, że skarżący pomimo, jak twierdzi, nie posiada żadnych środków finansowych, wygospodarował jakieś środki na wynagrodzenie dla fachowego pełnomocnika. Dlatego też działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w sentencji.