III SA/Gl 510/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podała, że nie jest w stanie ich ponieść. Nie posiada bowiem żadnych oszczędności, a osiągane przez nią dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.500,00 zł nie są wystarczające na utrzymanie. Bieżące opłaty, które zobowiązana jest uiścić obejmują bowiem: czynsz ok. 600,00 zł, inne media ok. 90,00 zł oraz raty spłacanego kredytu w wysokości ok. 600 CHF. Dlatego też korzysta z pomocy rodziców. Posiadane przez nią składniki majątku, tj. mieszkanie o pow. [...] m2, a także dwa samochody osobowe marki [...] o wartości ok. [...] zł oraz [...] o wartości ok. [...] zł obciążone są bowiem kredytami, które spłaca. Dodatkowo jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono oświadczenie skarżącej z dnia [...] r., z którego wynika, że zamieszkuje ona wspólnie z konkubentem (vide: potwierdzenie zameldowania z dnia [...] r.) prowadzącym własną działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodami osobowymi i furgonetkami (vide: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Partycypuje on w kosztach ponoszonych wspólnie wydatków w kwocie ok. 2.000,00 zł, jako że jedynym źródłem utrzymania skarżącej po rozwiązaniu umowy o pracę w roku 2011 stała się działalność gospodarcza w zakresie sprzedaży hurtowej maszyn i urządzeń. Ta w okresie od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012 r. przyniosła następujące przychody: 2.643,45 zł, 3.086,12 zł, 4.542,62 zł i 3.983,51 zł, podczas gdy ponoszone w jej ramach wydatki wynosiły: 2.941,07 zł, 3.209,07 zł, 5.515,55 zł i 2.700,26 zł. Jednocześnie nadesłano deklaracje VAT-7 oraz zeznania podatkowe za 2011 r., z których ustalono, że poza przychodami z prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, które po potrąceniu kosztów ich uzyskania rzędu [...] zł przyniosły dochód w kwocie 15.120,81 zł, skarżąca wykazała jeszcze należności ze stosunku pracy w wysokości 4.473,47 zł. Ponadto z dokumentów księgowych firmy wynika, że w ewidencji środków trwałych ujęty został jedynie samochód marki [...] rocznik [...] zakupiony w 2010 r. za kwotę [...] zł, którego współwłaścicielem w związku z zaciągniętym kredytem jest bank. Podobny kredyt zaciągnięty został na zakup samochodu marki [...] rocznik [...]. Tymczasem z przedłożonych rachunków ustalono, że miesięczne opłaty wynoszą: 681,24 zł (czynsz), 17,38 zł (gaz) i 79,12 zł (energia elektryczna). Z kolei stan konta na posiadanych w Banku "A" rachunkach firmowym i osobistym kształtował się następująco: 100,76 zł i 46,95 zł, jako że rachunki w "B"Banku zostały zajęte w trybie egzekucji. Poza umowami zaciągniętych kredytów oraz harmonogramami ich spłat nadesłano jeszcze wystawione przez urząd skarbowy tytuły wykonawcze. Mimo starań skarżącej o rozłożenie na raty posiadanych zaległości jej wnioski w tym zakresie rozpatrywane były negatywnie (vide: wystawione w tym przedmiocie decyzje). Podobnie wydane zarządzenia w przedmiocie zabezpieczenia posiadanych przez skarżącą ruchomości w postaci [...] samochodów, praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunku bankowego posiadanego w "C" Banku i "D" Banku oraz wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na posiadanym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, zostały przedłużone postanowieniem z dnia [...] r. Ponieważ skarżąca zobowiązała się do nadesłania pozostałych dokumentów w postaci zawartych umów kredytowych na zakup samochodów oraz oświadczenia rodziców w przedmiocie udzielanej pomocy finansowej, zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2012 r. referendarz wstrzymał się z rozpoznaniem niniejszego wniosku na okres siedmiu dni. Do dnia dzisiejszego powyższe nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Mianowicie w rubryce nr 6 formularza, gdzie wymienia się osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisała nie dotyczy, w sytuacji kiedy faktycznie zamieszkuje wspólnie z konkubentem R. B. (vide: potwierdzenie zameldowania na pobyt stały z dnia [...] r.). Wprawdzie w odpowiedzi na kierowane w tym przedmiocie wezwanie podała, że jego źródłem dochodu jest działalność gospodarcza w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodami osobowymi i furgonetkami (vide: Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej), niemniej jednak nie wskazała wysokości tego dochodu. Tymczasem ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Dopóki zatem skarżąca nie określi przy pomocy stosownej dokumentacji wielkości osiąganych przez jej konkubenta przychodów i kosztów ich uzyskania, ocena jej rzeczywistych możliwości finansowych nie będzie możliwa. Tym bardziej, że w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarowała prowadzenie własnej działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód wielkości ok. 2.500,00 zł. Jednakże z nadesłanych dokumentów źródłowych jej firmy ustalono, że w okresie od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012 r. osiągnęła ona następujące przychody: 2.643,45 zł, 3.086,12 zł, 4.542,62 zł i 3.983,51 zł, podczas gdy ponoszone koszty ich uzyskania wynosiły: 2.941,07 zł, 3.209,07 zł, 5.515,55 zł i 2.700,26 zł, co oznacza, że w okresie od stycznia do marca 2012 r. poniosła straty wielkości: 297,62 zł, 122,95 zł i 972,93 zł, a dochód z miesiąca kwietnia wynosił 1.283,25 zł. Podobnie z zeznania podatkowego za ubiegły rok podatkowy ustalono, że dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wynosił 15.120,81 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L). W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby wskazane we wniosku dane pokrywały się z przedłożonym do akt materiałem dowodowym, co oznacza, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Wątpliwości dotyczące posiadanych przez nią źródeł utrzymania nie zostały do dnia dzisiejszego należycie wyjaśnione, a ponieważ mają one na tyle istotne znaczenie, nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Podobne zastrzeżenia rodzą się w odniesieniu do źródeł dochodu, z którego ponoszone są wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i spłatą zaciągniętych kredytów, które wyliczyła na kwotę ok. 690,00 zł i ok. 600 CHF. Wprawdzie skarżąca wskazała, że korzysta z pomocy swoich rodziców, choć w żaden sposób tego nie udowodniła, a nadto konkubenta, który partycypuje w kosztach ponoszonych wspólnie wydatków w kwocie ok. 2.000,00 zł, jednakże okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, skoro nie dotyczy spłaty zaciągniętych kredytów, których raty ustalone zostały w następującej wysokości: 1.000,55 zł, 1.247,09 zł, 2.281,39 zł i 434,82 CHF. W tej sytuacji za nieracjonalne uznać należało, jakoby budżet Państwa miał kredytować stronę skarżącą w zakresie należnych w sprawie kosztów sądowych, gdy ta mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest w stanie je regulować (brak informacji o zaległościach z tego tytułu) ze środków których wysokości i źródeł pochodzenia nie wskazała. Kwestia dysponowania majątkiem obciążonym hipotecznie, podobnie jak spłacanie zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r. sygn. akt II FZ 23/06 niepubl.). Dlatego też podnoszone w tym zakresie argumenty nie mogły przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Tym bardziej, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy przecież ocenić raty spłacanego na zakup samochodu [...] kredytu w sytuacji, gdy samochód ten figuruje w ewidencji środków trwałych prowadzonej przez nią działalności, której kondycja finansowa według oceny dokonanej przez bank pozwala na jego spłacanie. W przeciwnym bowiem razie bank nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że ta nie daje gwarancji spłaty kredytu (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2011 r., gdzie wykazano przychód z działalności gospodarczej rzędu [...] zł). W ocenie rozpoznającego wniosek brak było zatem wystarczających podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli, a te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w sposób spójny i logiczny wykazane. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271). Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.