III SA/Gl 613/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synami w wieku 14 i 10 lat. Ich źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę skarżącego rzędu 1.400,00 zł oraz prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza, która przynosi dochód w kwocie ok. 2.300,00 zł. Tymczasem ponoszone wydatki oszacowane zostały w następujący sposób: opał (300,00 zł), energia elektryczna (150,00 zł), woda (60,00 zł), gaz (60,00 zł), wyżywienie (1.300,00 zł), ubrania (300,00 zł), chemia gosp. (120,00 zł), śmieci (70,00 zł), wywóz nieczystości (100,00 zł), TV, internet i telefon (200,00 zł), samochód (500,00 zł), szkoła (120,00 zł), zajęcia dodatkowe (150,00 zł). Jednocześnie wskazał na zawartą w lipcu 2011 r. umowę majątkową małżeńską, a nadto na posiadanie oszczędności w kwocie 150,00 zł oraz użytkowanie samochodu należącego do żony. W uzupełnieniu podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r., gdzie wykazano dochody ze stosunku pracy rzędu 20.765,00 zł; - zaświadczenie o zameldowaniu, gdzie pod tym samym adresem co skarżący zameldowana jest również teściowa B. H. K.; - zaświadczenie o zarobkach skarżącego w kwocie 1.459,48 zł netto; - rachunki za energię elektryczną (236,31 zł), wodę (85,07 zł), abonament za internet (25,00 zł), telefon (40,06 zł). Ponadto w piśmie z dnia [...] r. wyjaśniono, że skarżący nie posiada rachunku bankowego, a do rachunku swojej żony oraz rachunku, na który przelewane są świadczenia w ramach programu rodzina 500+ nie ma dostępu, podobnie jak do złożonego przez żonę zeznania podatkowego, czy dokumentów księgowych związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą. Dom, w którym zamieszkują należy do teściowej. Jego powierzchnia wynosi ok. 150 m2. Korzystają z niego na zasadzie użyczenia. Natomiast samochód, który jest własnością żony to [...] rocznik [...]. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie nadesłał dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację finansową swojej żony, z którą zamieszkuje, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Dlatego też za błędne uznać należało stanowisko skarżącego jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jemu uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Dlatego też przedłożony przy piśmie z dnia [...] r. materiał dowodowy uznano za niekompletny. Nie pozwalał on bowiem na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, bo skoro skarżący zamieszkuje również z osobą trzecią (teściową B. K.) to informacje o jej dochodach i ponoszonych wydatkach bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, w którym się znajduje. Tym bardziej, że dokumenty źródłowe obrazujące ponoszone w związku z utrzymaniem domu wydatki wystawione są właśnie na teściową, gdyż to ona jest właścicielem domu, w którym wspólnie zamieszkują. Samo wskazanie, że skarżący w nich partycypuje czyli przekazuje odpowiednią kwotę gotówki osobom, które dokonują płatności nie mogło być uznane za wystarczające. Dlatego też choć w druku urzędowego formularza PPF dokonano szczegółowego zbilansowania dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, to z uwagi na to, że zestawienie to nie przełożyło się na dokumentację źródłową nie można było przypisać wszystkich deklarowanych wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości wnioskodawcy. Z części dokumentów wynika bowiem, że odbiorcą dostarczanych mediów jest przede wszystkim teściowa. A ponieważ ostateczna skala ponoszonych przez skarżącego i jego żonę wydatków nie jest znana. Dlatego też okoliczność, iż na skarżącym spoczywa obowiązek ponoszenia nie tylko w rozpoznawanej ale również w trzech innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem kosztów sądowych nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.