III SA/Gl 648/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi PPHU "A" sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy zaliczenia w części zwrotu podatku na poczet zobowiązania podatkowego) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] 2012 r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca Spółka zwróciła się o zwolnienie z obowiązku jego ponoszenia. Żądanie to rozszerzyła następnie na urzędowym formularzu, gdzie jako zakres wniosku wskazała zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że działalność Spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót [...] i obrót [...]. Ponadto wyjaśniła, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. Tymczasem w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...]zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Mając na uwadze powyższe, w tym również podnoszone w innych sprawach tejże Spółki okoliczności, pismem z dnia 2 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za 2011 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są [...] oraz kompleks biurowo-[...] (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); a także wyciągów i wykazów z Banku "B" i z Banku "C" obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku, gdyby ich uzyskanie w związku z zajęciem kont nie było możliwe przedłożenie aktualnych, tj. wystawionych po dacie otrzymania wezwania, zaświadczeń wystawionych przez banki, informujących o wysokości zajęć, sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, a w razie ich likwidacji – stosownych zaświadczeń lub kopii umów o zamknięciu rachunku. Ponadto wezwano o udokumentowanie np. za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji; a także nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na powyższe do tut. Sądu wpłynęło pismo procesowe z dnia [...] 2012 r., w którym oświadczono, że żądane dokumenty nie będą odzwierciedlały faktycznej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. W wyniku działań "zorganizowanej, urzędniczej grupy przestępczej, która ukradła środki finansowe" cały majątek firmy został zabezpieczony przez organa skarbowe uniemożliwiając prawidłowe jej funkcjonowanie i opłacenie wpisu. Postanowieniem z 4 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W terminie wpłynął do sądu sprzeciw na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca zawarła dość obszerną polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego. Sąd zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka uchyliła się od wykonania wezwania z dnia 2 sierpnia 2012 r. Do dnia dzisiejszego nie nadesłała bowiem sprawozdania finansowego za 2011 r., a także zeznania podatkowego za ten okres, wyciągów z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, raportów kasowych z powyższego okresu oraz deklaracji VAT składanych w ostatnim półroczu, w tym aktualnych wyciągów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych na których posadowione są [...]oraz kompleks biurowo-[...]. Podczas gdy art. 255 ustawy p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie należnych w sprawie kosztów sądowych. Dopóki zatem strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Stąd dołączone do innych spraw zawisłych w tut. Sądzie dokumenty źródłowe pochodzące z lat wcześniejszych nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć bowiem znaczenia przesądzającego, skoro mimo trudności finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Ponadto przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności zwłaszcza, że należny w sprawie wpis wynosi jedynie [...]zł (por. postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06 oraz z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 – niepublik., a także postanowienia NSA z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 447/08, z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 217/09, z dnia 24 maja 2010 r., sygn. akt I FZ 77/10, z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I FZ 379/10, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I FZ 423/10 oraz z dnia 28 maja 2012 r. sygn. akt I FZ 129/12 i I FZ 130/12 – opublik. na http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.