III SA/Gl 651/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 (pięćset) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF. Wniosek swój uzasadnił tym, że jego firma znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spowodowanej brakiem zapłaty należności przez kontrahentów na prawie 182.000 zł (są one "przeterminowane" od 2012 r.). Firma wnioskodawcy utraciła płynność finansową i brak możliwości dalszego prosperowania. Strona posiada niespłacone kredyty na kwotę 602.000 zł z odsetkami. W bieżącym roku firma przyniosła skarżącemu stratę rzędu 2.476,25 zł. Strona posiada stwierdzone inwalidztwo pierwszego stopnia. Z jego oświadczenia wynika, że pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A.S. Na dochód wspólnego gospodarstwa skarżącego składają się wg oświadczenia wnioskodawcy: jego renta w wysokości 1.100 zł miesięcznie oraz dochody jego żony w wysokości 6.153 zł netto osiągane z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Strona nie posiada oszczędności pieniężnych, ani papierów wartościowych. Jednocześnie stałe wydatki wspólnego gospodarstwa domowego wynosić mają wg oświadczenia strony następująco: leasing – 1.000 zł; opłaty za media – 500 zł; koszty leczenia – 1.500 zł. Załącznikiem do druku formularza PPF było: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 kwietnia 2012 r.; umowa kredytowa w A S.A. i aneks do umowy kredytowej zawarte z B S.A. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 13 czerwca 2016 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów i materiałów źródłowych, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie nadesłano szereg dokumentów, o które wnioskodawca był wzywany. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku P.G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że strona wykazała swój aktualny stan majątkowy w sposób dostateczny. Z przedłożonego materiału źródłowego wynika, że wnioskodawca jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności orzeczonego na stałe. Z tego tytułu wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.114,55 zł netto. Strona zdołała również wykazać, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną A.S., jednak domniemywać można, że w gospodarstwie tym pozostaje również M.S. (co wynika z zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy). Skarżący stwierdził, że pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej ze swoją żoną, przedkładając akt notarialny zawierający umowę majątkową małżeńską zawartą pomiędzy małżonkami G. W tym miejscu podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). W tej sytuacji rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów należało również uwzględnić aktualna kondycję majątkową jego małżonki. Z zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę za ubiegły 2015 r. wynika, że osiągnął on dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w kwocie 180.563,45 zł. Zaznaczyć należy, że przychód z prowadzonej działalność wyniósł relatywnie wysoką kwotę 5.375.899,01 zł, a koszty uzyskania przychodu zamknęły się w kwocie 5.195.335,56 zł. Z kolei, z zeznania podatkowego złożonego przez żonę wnioskodawcy za ubiegły 2015 r. wynika, że osiągnęła ona dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w kwocie 127.015,57 zł. Z deklaracji VAT – 7 przedłożonych za okres od grudnia 2015 r. do maja 2016 r. można wyciągnąć wniosek, że wnioskodawca cały czas prowadzi działalność gospodarczą, albowiem deklaracje te wykazują obrót. Podstawa opodatkowania w grudniu 2015 r. wyniosła relatywnie wysoką kwotę 119.650 zł. Faktem jest, że ta podstawa w pierwszych pięciu miesiącach 2016 r. była wyraźnie mniejsza (od 2.033 zł w styczniu 2016 r. do 8.187 w lutym 2016 r.), jednak występowała. Zaznaczyć należy, że obrót nie jest tożsamy z dochodem uzyskiwanym przez przedsiębiorcę. Wskazuje on jednak na aktywność prowadzonej działalności i fakt podejmowania czynności gospodarczych. Trudno przyjąć, że wnioskodawca nie prowadzi działalności, kiedy deklaracje VAT – 7 wskazują na osiąganie obrotu jego firmy. Dane te potwierdzają przedłożone do akt sprawy materiały księgowe firmy wnioskodawcy: raport kasowy i dziennik za okres od grudnia 2015 r. do maja 2016 r. wynika z nich, że firma wnioskodawcy prowadzi aktywną działalność gospodarczą, a wydatki z kasy firmy nie przeważają nad wpływami do tej kasy. Z analizy raportu kasowego wynika, że wnioskodawca dokonuje relatywnie częstych wypłat gotówki z kasy oraz dokonywane są operacje określone, jako "pobranie właściciela" – przykładowo na kwoty: 6.500 zł (6 marca 2016 r.) i 7.600 zł (1 kwietnia 2016 r.). Dane te wskazują na to, że wnioskodawca ma jednak możliwość wygenerowania środków pieniężnych. Powyższe stwierdzenia odnoszą się również do wniosków wyciągniętych po analizie aktualnego stanu majątkowego żony wnioskodawcy. Również w przypadku jej firmy występuje płynność finansowa, a wydatki nie przeważają nad wpływami jej firmy. Z analizy deklaracji VAT – 7 żony wnioskodawcy również wynika, że w grudniu 2015 r. podstawa opodatkowania wyniosła kwotę 67.334 zł, natomiast w pierwszych pięciu miesiącach 2016 r. wynosiła kwotę od 2.830 zł w kwietniu 2016 r. do 30.884 zł w styczniu 2016 r. Z danych wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez żonę wnioskodawcy wykazuje większa prężność i dynamikę, aniżeli firma jej męża. Ponadto z analizy rachunku bankowego żony wnioskodawcy w B wynika, że dokonuje ona na ten rachunek licznych przelewów własnych z innego swojego rachunku bankowego. Operacje te zamykają się w przykładowych kwotach: 6.000 zł (31 marca 2016 r.); 10.000 zł (4 kwietnia 2016 r.); 6.500 zł (8 kwietnia 2016 r.); 10.000 zł (1 marca 2016 r.); 4.000 zł (9 marca 2016 r.); 10.000 zł (4 kwietnia 2016 r.); 10.000 zł (17 czerwca 2016 r.). Faktem jest, że mają również miejsce operacje obciążające ten rachunek. Nie zmienia to jednak faktu, że na tym rachunku bankowym znajdują się środki finansowe, które umożliwiają wygenerowanie odpowiedniej kwoty, którą można przeznaczyć na uiszczenie choćby części kosztów sądowych. W zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie kwoty wpisu sądowego od skargi w konkretnej sprawie, jednak na użytek niniejszego postępowania wpadkowego należy przyjąć kwotę wartości przedmiotu zaskarżenia określanego przez wnioskodawcę, reprezentowanego w sprawie przez radcę prawnego z wyboru, zarówno w skardze, jak i na druku urzędowego formularza PPF – 1.806.094 zł. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie będzie wpisem stosunkowym i wyniesie 18.061 zł. Kwota obliczona została w oparciu o § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W ocenie rozpoznającego wniosek, uiszczenie takiej kwoty przez wnioskodawcę może rzeczywiście narazić go na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zarówno swoim, jak i swojej rodziny. Wnioskodawca powinien być jednak w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Kwota ta stanowi niecałe 3 % kwoty, którą wnioskodawca byłby zobowiązany uiścić, gdyby jego wniosek w ogóle nie został uwzględniony. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.