III SA/Gl 921/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na pismo Prezydenta Miasta K. z dnia 10 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dowozu dziecka do ośrodka szkolno-wychowawczego oddala skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 921/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. K. (dalej: Skarżąca) na czynność Prezydenta Miasta K. z dnia 10 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dowozu dziecka do ośrodka szkolno-wychowawczego, stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (pkt 1), a także zasądził od Prezydenta Miasta K. na rzecz skarżącej kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2). Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy. Pismem z dnia 10 czerwca 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta K. działający przez Dyrektora [...] w K. (dalej: organ), na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082) negatywnie rozpatrzył wniosek Skarżącej o zapewnienie bezpłatnego transportu jej małoletniemu niepełnosprawnemu synowi A. do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego [...] w C. Jak wynikało z orzeczenia Poradni o potrzebie kształcenia specjalnego syna Skarżącej, dziecko dotknięte jest niepełnosprawnością sprzężoną tj. słabym widzeniem i niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie zastosowanie miał art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, który nie ogranicza prawa do transportu do najbliższej placówki. Sąd podkreślił przy tym, że Skarżąca kierując się dobrem małoletniego syna wybrała Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy [...] w C., który jest położony, jak podała, w odległości ok. 25 km od miejsca zamieszkania, podczas gdy w K. są dwie szkoły realizujące kształcenie specjalne. Według Sądu wybór szkoły jest uprawnieniem rodziców/opiekunów dziecka niepełnosprawnego, a nie organu, który z kolei ma realizować ustawowy obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu. Zatem podejmowanie decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły należy do rodziców (art. 70 ust. 1 i 3 Konstytucji RP). Obowiązkiem zaś władz publicznych jest udzielanie pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Jednocześnie Sąd wskazał, że organ rozpatrując wniosek telefonicznie ustalił możliwość nauki dziecka w szkołach w K. Fakt posiadania przez Gminę dwóch szkół specjalnych nie przesądza jednak, że są one odpowiednie dla syna Skarżącej. Dobrem nadrzędnym jest dobro dziecka i warunki gwarantowane przez szkołę, z której korzysta mające realny wpływ na jego stan zdrowia. W ocenie Sądu kwestii wyboru ośrodka nie sposób pozostawiać uznaniu administracyjnemu organu, na którym spoczywa obowiązek, o jakim mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. W tych okolicznościach obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu synowi Skarżącej do wskazanej przez nią szkoły dla dzieci niewidomych i słabowidzących znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ powinien uszanować wybór Skarżącej, która kierując się dobrem dziecka wybrała placówkę dla dzieci niewidomych i słabowidzących zamiast szkoły z oddziałami integracyjnymi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Prezydent Miasta K., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm; dalej: P.p.s.a.) w związku z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1942 z późn. zm.; dalej: ustawa antycovidowa) poprzez nieodroczenie rozprawy w dniu 8 lutego 2022 r. i w konsekwencji uniemożliwienie pełnomocnikowi organu udziału w rozprawie pomimo, że nieobecność pełnomocnika organu spowodowana była znaną Sądowi przeszkodą, której nie można było przezwyciężyć, w postaci awarii systemu służącego do przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, co skutkowało uniemożliwieniem organowi obrony jego praw i tym samym nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.; 2. przepisów prawa materialnego, a to: a) art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do rozstrzygnięcia sprawy pomimo, że dotyczy on wyłącznie dowozu dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, a syn Skarżącej zgodnie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego ma realizować naukę w szkole dla uczniów słabowidzących, w szkole specjalnej, w szkole z oddziałami integracyjnymi oraz szkole ogólnodostępnej, a nie w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym; b) art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego poprzez jego niezastosowanie pomimo, że reguluje on obowiązki gminy w zakresie dowozu uczniów z niepełnosprawnością sprzężoną do innych placówek oświatowych niż ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze i ma zastosowanie do obowiązków organu w zakresie zapewnienia synowi skarżącej dowozu do szkoły. W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Gliwicach do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o dopuszczenie dowodów przedłożonych w załączeniu, na fakty w nich wskazane. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 sierpnia 2025r., sygn. akt III OSK 1348/22 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 921/21 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach (pkt. 1). oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (pkt.2). W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., według którego nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Z akt sprawy wynika, że po wniesieniu przez stronę skarżącą skargi, sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawę, o czym został zawiadomiony pełnomocnik strony przeciwnej, tj. pełnomocnik Prezydenta Miasta K. wraz z dodatkową informacją o przeprowadzeniu rozprawy w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 2 ustawy antycovidowej, tj. przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jej przeprowadzenie na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku a osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku Sądu (akta sądowe sprawy, karta nr 25). Pełnomocnik organu pismem z w lutego 2022r. wniósł o umożliwienie udziału w rozprawie, która miała być przeprowadzona stosownie do treści ww. art. 15zzs4 ust. 2 ustawy antycovidowej (akta sądowe sprawy, karta nr 29). Następnie zarządzeniem z dnia 4 lutego 2022 r. zarządzono wygenerowanie linku niezbędnego do umożliwienia pełnomocnikowi ww. strony udziału w rozprawie i przesłanie go temu pełnomocnikowi (akta sądowe sprawy, karta nr 33). Link ten nie został jednak wygenerowany, ponieważ w dniach 7 i 8 lutego 2022 r. miała miejsce awaria systemu w Sądzie pierwszej instancji, co potwierdza notatka zalegająca w aktach sprawy (akta sądowe sprawy, karta nr 33). Ponadto w dniu 7 lutego i w dniu 8 lutego 2022 r. pełnomocniczka Prezydenta Miasta K. zasięgała telefoniczne informacji co do udostępnienia linku pozwalającego na udział w rozprawie i każdorazowo otrzymywała informacje o przesłaniu tego linku po usunięciu awarii. W dniu 8 lutego 2022 r. rozprawa odbywała się, mimo braku wygenerowania i przesłania pełnomocniczce strony skarżącej kasacyjnie linku niezbędnego do udziału w zdalnej rozprawie. W takiej sytuacji rozprawa powinna ulec odroczeniu. Skoro Sąd pierwszej instancji nie zastosował art. 109 P.p.s.a. i nie odroczył rozprawy, to tym samym sprawę rozpoznał z naruszeniem prawa skutkującym pozbawieniem strony możliwości obrony jej praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że rozpoznając przedmiotową skargę związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 sierpnia 2025r., sygn. akt III OSK 1348/22. Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zaznaczyć przy tym należy, że rozpatrując ponownie sprawę wojewódzki sąd administracyjny związany jest nie tylko wykładnią prawa dokonaną przez sąd kasacyjny, ale również wyrażonymi w orzeczeniu tego sądu ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania. Związanie sądu administracyjnego pierwszej instancji wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen (wyrok NSA z 24 listopada 2022 r., sygn. akt I FSK 1346/22). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną NSA i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd administracyjny I instancji nie może więc stosować art. 134 § 1 p.p.s.a. bez uwzględnienia konsekwencji wynikających z unormowań zawartych w art. 183 § 1 oraz w art. 190 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 2867/15). Przeprowadzając kontrolę zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony. Prawo do obrony to przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym. Każda strona postępowania lub jej pełnomocnik powinny mieć możliwość przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego sprawę, a swoje stanowisko strona może prezentować zarówno w pismach procesowych, jak też bezpośrednio przed sądem na rozprawie. Rozpoznawanie spraw na rozprawie jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego (art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.). To podczas rozprawy obie strony zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Na rozprawie strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przystępując ponownie do rozpatrzenia sprawy w wykonaniu Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z dnia 23 października 2025r. sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawiadomił pełnomocnika strony Skarżącej (karta 102 akt sądowych) oraz pełnomocnika organu (karta 103 akt sądowych) o mającej się odbyć dnia 8 grudnia 2025r. o godz. 11.00 rozprawie. Jak wynika z protokołu rozprawy posiedzenie rozpoczęto o 11.00 i po wywołaniu sprawy stawili się za stronę Skarżącą adwokat K. P. oraz za organ radca prawny M. A. Pełnomocnicy w trakcie rozprawy przedstawili swoje stanowisko w sprawie (karta 106 akt administracyjnych). Uznać zatem należy, że zapewniony został udział pełnomocników stron w sprawie. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że skarżona czynność jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (tak NSA w postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 717/16, w wyroku z 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 409/18). Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nakazuje sądowi administracyjnemu badać, czy podejmując czynność lub wydając akt organ nie naruszył prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub nie naruszył przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. Według natomiast art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego obowiązki, o których mowa w art. 39 ust. 4, obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy jest wyznaczenie zakresu przedmiotowego pojęcia "najbliższa szkoła podstawowa". Jak stwierdził NSA nie oznacza ono jakiejkolwiek szkoły najbliższej miejsca zamieszkania dziecka, lecz wyłącznie taką, która odpowiada potrzebom konkretnego dziecka, pozwalającą jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu (wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14). Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy w pierwszej kolejności należy ustalić rodzaj zaleceń co do potrzeb kształcenia specjalnego syna Skarżącej. W orzeczeniu nr [...] z dnia 12 kwietnia 2021r. o potrzebie kształcenia specjalnego dla syna Skarżącej, które zostało wydane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w K. wskazano na potrzebę kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność sprzężoną – słabe widzenie i niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim. Za najbardziej korzystną formę kształcenia specjalnego dla małoletniego dziecka uznano naukę w szkole dla uczniów słabowidzących i niewidzących, w szkole specjalnej, w szkole z oddziałami integracyjnymi oraz szkole ogólnodostępnej. Aktualnie dziecko nie wymaga zajęć edukacyjnych indywidualnie. (...) Organ podejmując czynności zmierzające do ustalenia najbliższej dla syna Skarżącej szkoły podstawowej skierował do Dyrektora Miejskiej Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr [...] im. [...] w K. zapytanie, czy oferta zajęć tej placówki jest zgodna z zaleceniami wskazanymi w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Zwrotnie uzyskał informację, że placówka jest w stanie zapewnić zajęcia specjalistyczne wynikające z diagnozy i zaleceń Poradni Psychologiczno Pedagogicznej: terapię wzroku, zajęcia usprawniające motorykę z elementami SI, zajęcia korekcyjno- kompensacyjne, zajęcia dydaktyczno – wyrównawcze. Zajęcia te mogą odbywać się w grupie lub indywidualnie. (karta nr 3 akt administracyjnych) Organ uzyskał także informację o możliwości kształcenia syna Skarżącej w Zespole Szkół Specjalnych w K. i tam realizowane by były zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. (karta 7 akt administracyjnych) W treści stanowiska organu, odmawiającego zwrotu Skarżącej kosztów dowozu do szkoły w sposób szczegółowy i wnikliwy przedstawił motywy odmowy stwierdzając, że na terenie gminy K. zlokalizowane są dwie placówki, które realizują zalecenia z orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego posiadanych przez dzieci niepełnosprawne. Jest to Miejska Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr [...] im [...] w K. przy ul. [...], drugą Zespół Szkół Specjalnych w K. przy ul. [...]. Wobec tego gmina K. nie może pokrywać kosztów transportu do placówki wybranej przez jego rodziców placówki w C. w sytuacji, gdy na swoim terenie prowadzi placówki umożliwiające osiągnięcie celów założonych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Warto w tym miejscu zauważyć, że w aktach administracyjnych (karta nr 4 akt administracyjnych) znajduje się notatka służbowa z 8 czerwca 2021r., z przeprowadzonej rozmowy telefonicznej ze Skarżącą. Wynika z niej, że poinformowano Skarżącą o możliwości nie objęcia jej syna dowozem do placówki w C. i zapytano ją, czy wobec tego brała pod uwagę zapisanie syna do Miejskiej Szkoły z Oddziałami Integracyjnymi nr [...] im. [...] w K. W odpowiedzi Skarżąca stwierdziła, że nigdy nie zapisze swojego dziecka do tej szkoły ponieważ ma o niej złą opinię i wszyscy między innymi nauczyciele zerówki odradzają jej tę placówkę. Syn kilkukrotnie powtarzał I klasę i wolałaby już zapisać dziecko do Zespołu Szkolno Przedszkolnego nr [...] w K. - jest to szkoła obwodowa syna Skarżącej. Według Sądu orzekającego w niniejszej sprawie z dyspozycji art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego nie można wyprowadzić obowiązku gminy organizowania dowozu dziecka lub ponoszenia z tego tytułu przez rodziców kosztów w sytuacji, gdy gmina zapewnia możliwość kształcenia dziecka w placówce w stopniu odpowiadającym zaleceniom wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Jeśli rodzice dziecka swobodnie, subiektywnie wybierają inną placówkę, to nie mogą oczekiwać finansowania swojego wyboru przez samorząd gminny. Jak słusznie bowiem stwierdził na rozprawie pełnomocnik Prezydenta – przyznanie dofinasowania w takim stanie faktycznym naruszałoby zasadę równości wobec prawa w stosunku do innych dzieci (karta 106 akt sądowych). W tym stanie rzeczy placówka proponowana przez Skarżącą nie może być uznana za "najbliższą". Jak już wskazano, art. 39 ust. 4 pkt. 1 Prawa oświatowego nie nakłada na gminę obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu, tudzież refundacji kosztów poniesionych przez rodziców, do placówki wskazanej przez rodziców, gdy są inne, bliższe placówki zapewniające odpowiedni dla potrzeb dziecka poziom edukacji i opieki według standardu wynikającego z treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Z prezentowanych powodów zaskarżona czynność nie może być uznana za naruszającą prawo w stopniu skutkującym stwierdzeniem bezskuteczności tej czynności, wobec czego Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.