III SA/Gl 965/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie [...] zł skarżący złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój uzasadnił skarżący tym, że nie jest wstanie ponieść w jakiejkolwiek części kosztów sądowych. Aktualnie, strona nie osiąga żadnych dochodów. Orzeczono w stosunku do niego zakaz wykonywania działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy, skarżący aktualnie nie pracuje, nie korzysta ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie posiada zdolności kredytowej, ani żadnych oszczędności. Wszelki posiadany natomiast przez skarżącego majątek podlega obecnie zajęciu egzekucyjnemu. Wnioskodawca pozostaje wyłącznie na utrzymaniu swojego ojca, z którym zamieszkuje. To ojciec strony pokrywa wszelkie wydatki związane z jego utrzymaniem. Jedyny dochód, jaki osiąga ojciec strony skarżącej, to [...] w kwocie [...] zł miesięcznie. W rubryce nr 7 formularza PPF, określającej stan majątkowy wnioskodawcy, skarżący wymienił jako swoją własność: dom letniskowy, mieszkanie o powierzchni [...] m2, oraz nieruchomość o powierzchni [...] ha. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r., referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżący uchylił się od wykonania wezwania do przełożenia materiałów źródłowych obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy. W efekcie niemożliwa była weryfikacja danych zawartych na urzędowym formularzu wniosku oraz ustalenie jaki uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego ojca spowoduje uiszczenie opłat sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił temu postanowieniu to, że przecież "już w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarto informacje i dowody na ich poparcie w pełni wystarczające i uzasadniające zwolnienie skarżącego z obowiązku poniesienia kosztów". Poza tym, termin do nadesłania stosownych dokumentów był za krótki, a znaczna część żądanej dokumentacji dotyczyła bezpośrednio ojca skarżącego, który przebywał za granicą. Tym samym nie było możliwe zgromadzenie żądanej dokumentacji w czasie jego nieobecności. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących nieruchomości na której posadowiony jest dom letniskowy i nieruchomości mieszkaniowej; dokumentów potwierdzających prowadzenie przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych i wysokości dokonanych zajęć; podanie czy i kiedy skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna; czy i od kiedy wnioskodawca nie uzyskuje żadnego dochodu; dokumentu wskazującego na wysokość świadczenia otrzymywanego przez jego ojca oraz wykazania czy i jakie stałe wydatki związane z utrzymaniem domu i mieszkania ponosi strona. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy strony nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany. Do akt dołączone zostały: odpis księgi wieczystej dotyczący nieruchomości, na której postawiony jest dom letniskowy; kserokopię umowy najmu nieruchomości mieszkaniowej, druk pisma o waloryzacji emerytury ojca strony skarżącej z dnia [...] r.; oświadczenie ojca strony z dnia [...] r. o utrzymywaniu swojego syna; wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., [...], w którym orzeczono zakaz prowadzenia wykonywanej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę działalności. Z dokumentów tych wynikało, że wnioskodawca posiada nieruchomość o powierzchni [...] ha, która faktycznie obciążona jest hipoteką, jednak stanowi ona przedmiot majątkowej wspólności małżeńskiej skarżącego i jego żony A. B. Jest to fakt, którego strona w ogóle nie powoływała w dotychczasowym toku postępowania. Posiadane przez stronę rachunki bankowe i wierzytelności zostały zabezpieczone w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zarówno przez sądy, jak i urzędy skarbowe. Skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, ponieważ z dniem [...] r. zlikwidował prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą i jest likwidatorem "A" sp. j. Z tego względu nie jest on zarejestrowany, jako osoba bezrobotna. Z oświadczenia złożonego przez ojca wnioskodawcy wynika natomiast, że syn już od dwóch lat zamieszkuje wraz z nim w dwupokojowym mieszkaniu o pow. [...] m2. Wszelkie koszty utrzymania pokrywane są z jego pieniędzy, czyli ze świadczeń emerytalnych w wysokości [...] zł netto. Dane które zostały uzyskane z przedłożonych przez stronę dokumentów i materiałów źródłowych okazały się niewystarczające. W tej sytuacji skarżący został ponownie wezwany pismem z dnia 25 października 2011 r. (za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego), do oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim z A. B., a jeżeli tak, to do dokładnego sprecyzowania jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych (generalnie do wykazania jakie są jej dochody oraz do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych). Jednocześnie ponownie wezwano skarżącego do nadesłania do akt sprawy zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy oraz właściwy urząd skarbowy (celem potwierdzenia odpowiednio: faktu bycia osobą bezrobotną oraz faktu nieosiągnięci żadnego dochodu za rok 2011) oraz o nadesłanie zaświadczenia zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania skarżącego, tj. pod adresem [...] w G. W odpowiedzi na to wezwanie strona nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana. Z nadesłanych dokumentów ustalono, iż pomiędzy małżonkami zawarta została umowa majątkowa małżeńska (akt notarialny z dnia [...] r.), ustanawiająca pomiędzy nimi z tym dniem rozdzielność majątkową. Małżonka wnioskodawcy jest prezesem zarządu Spółki "B", która w ubiegłym roku podatkowym wypracowała przychód w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł dochód rzędu [...] zł (zeznanie podatkowe CIT-8 za 2010 r.). Do akt nadesłane zostały również wyciągi z rachunku bankowego posiadanego przez ojca skarżącego S. B. Stan posiadanych przez niego środków pieniężnych na rachunku bankowym w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosił: [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) i [...] zł (październik). Ponadto do akt o sygnaturach III SA/Gl 1082 – 1100/11 nadesłane zostało zeznanie podatkowe ojca strony za 2010 r. Z zeznania tego wynika, że kolei ojciec skarżącego w zeznaniu tym poza świadczeniami emerytalno-rentowymi w kwocie [...] zł zadeklarował jeszcze dochody z innych źródeł wielkości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że R. B. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy podkreślić, że nie ma podstaw do tego, aby uwzględnić wniosek skarżącego. Strona nie wykazała w sposób rzetelny i wyczerpujący tego, jaka jest jego rzeczywista, aktualna sytuacja majątkowa. W świetle nadesłanych materiałów źródłowych przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie szczególnej instytucji procesowej, jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. W rzeczywistości, w przedmiotowej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że sytuacja ta jest trudna. W istocie natomiast wnioskodawca pominął wiele istotnych kwestii mających pierwszorzędne znaczenie dla ustalenia jego możliwości finansowych i jego aktualnego stanu majątkowego. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że skarżący w toku dotychczasowego postępowania całkowicie pominął niezmiernie istotną kwestię dotyczącą jego stanu cywilnego. Podczas analizy nadesłanych dokumentów (nadesłanych do akt przy piśmie z dnia [...] r. i [...] r.) ustalono, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z A. B. Faktu tego skarżący nie podał samodzielnie, fakt ten został dopiero zauważony podczas analizy nadesłanego materiału źródłowego. Tymczasem okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, jako że w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, LEX nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, LEX nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693 oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11 – niepubl.). Nie sposób było zatem pominąć wynikającego z nadesłanych dokumentów faktu, iż żona wnioskodawcy figuruje razem z mężem nie tylko jako likwidator Spółki jawnej "A" w R., ale również jako wspólnik Spółki cywilnej "C" (vide: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...] r.), której dochody nie zostały w żaden sposób podane. Ponadto jest też prezesem zarządu Spółki "B", która w 2010 r. prowadziła działalność znacznych rozmiarów, jako że uzyskała przychód w wysokości [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania rzędu [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł. Powyższe nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku. Trudno przecież wymagać, aby to Skarb Państwa był zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Za takim stanowiskiem również przemawia zawarta w art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) regulacja prawna, zgodnie z którą małżonkowie obowiązani są wspierać się wzajemnie. Co istotne, skarżący do tej pory nie nadesłał żadnego zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane pod adresem wskazanym przez niego, jako jego adres zamieszkania. Nie sposób wykluczyć więc tego, że jego małżonka zamieszkuje razem z nim i w efekcie małżonkowie prowadzą w rzeczywistości wspólne gospodarstwo domowe. Równie istotne są również całkowite braki w udokumentowaniu innych, niezmiernie istotnych kwestii, obrazujących kondycję finansową skarżącego. Oprócz brak zaświadczeń wskazujących na osoby zameldowane pod adresem zamieszkania strony skarżącej brak jest również jakichkolwiek zeznań podatkowych ("osobistych"), złożonych za 2010 r. przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę. W aktach znajduje się jedynie zeznanie podatkowe CIT – 8 złożone przez żonę strony w piśmie przewodnim z dnia [...] r. "B" Sp. z o.o. w W. Co istotne, to nie jest to jedyny podmiot gospodarczy, w którym działa skarżąca, a sytuacja majątkowa tej akurat spółki z pewnością nie odzwierciedla rzeczywistego i aktualnego "osobistego" stanu majątkowego A. B. Strona ograniczyła się jedynie do nadesłania stosownego zeznania podatkowego złożonego za 2010 r. przez swojego ojca. Istotnym brakiem w przedłożonym materiale źródłowym jest również brak jakichkolwiek wyciągów, czy też wydruków z rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę. Jest to brak o tyle istotny, że Sąd nie dysponuje jakąkolwiek wiedzą, jakie są rzeczywiste i aktualne bezpośrednie możliwości płatnicze skarżącego. Nie sposób przecież wykluczyć, że na rachunku bankowym (czy na rachunkach bankowych) posiadanych przez stronę i jej małżonkę znajdują się właśnie takie środki finansowe, które wystarczyłyby na pokrycie wpisów sądowych od skarg wniesionych przez skarżącego. Skarżący był przecież już kilkakrotnie wzywany o nadesłanie takich wyciągów, ograniczył się jednak tylko do nadesłania stosownych wyciągów z rachunku bankowego posiadanego przez swojego ojca, S. B. Ponadto, skarżący również w ogóle nie przedstawił jakichkolwiek rachunków, ani faktur, które obrazowałyby wysokość wydatków ponoszonych przez jego ojca za czynsz, media oraz innych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Co istotne – skarżący nie podał nawet ich szacunkowego, przybliżonego opisu. W efekcie skarżący w żaden sposób nie zdołał wykazać, że nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu (jak również i w innych sprawach zainicjowanych wniesieniem przez niego skarg na decyzje organów skarbowych). Faktem jest, że przy piśmie przewodnim z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy oświadczył, że "skarżący zobowiązuje się do przedłożenie w/w dokumentów w postaci dokumentów z Urzędu Skarbowego oraz Urzędu Gminy w G. po otrzymaniu ich, ponieważ termin ‘wydania przedmiotowych zaświadczeń jest dłuższy, niż nałożone na skarżącego zobowiązanie przez Sąd’". Tak więc, brakujące materiały źródłowe miały zostać niezwłocznie nadesłane. Z akt wynika, że pełnomocnik procesowy wnioskodawcy odebrał przedmiotowe wezwanie Sądu w dniu 7 listopada 2011 r., a pismo przewodnie jest z dnia [...] r. minęły już wiec trzy tygodnie, a żadne ze wspomnianych dokumentów w ogóle nie wpłynęły do Sądu. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że pełnomocnik procesowy w piśmie przewodnim zdawał się wspominać jedynie o zaświadczeniach podatkowych (urząd skarbowy) oraz o zaświadczeniu o zameldowaniu (urząd gminy). W ogóle natomiast nie ustosunkował się, ani nawet nie wspomniał, o jakichkolwiek wydrukach, czy też wyciągach z rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd bada całokształt sytuacji majątkowej strony, w następstwie czego stwierdza, czy rzeczywiście zachodzą w konkretnej sprawie przesłanki skutkujące uwzględnieniem złożonego przez stronę wniosku. W niniejszej sprawie skarżący ewidentnie nie przedstawił całego materiału dowodowego, o jaki był przecież wzywany. W efekcie strona nie wykazała, czy spełniła ustawową przesłankę uregulowaną w tym przypadku w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tymczasem, co należy podkreślić, to właśnie na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy, zwłaszcza gdy reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika procesowego. Tymczasem pomimo korzystania przez stronę z pomocy fachowego pełnomocnika procesowego i wielokrotnego wzywania o wykazania konkretnych okoliczności poprzez nadesłanie odpowiednich dokumentów źródłowych strona nie wykazała w żaden sposób, aby spełniała ustawowe przesłanki skutkujące przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.