III SA/Gl 983/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , Dyrektor Izby Celnej w K. na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm., dalej: O.p.) stwierdził niedopuszczalność zażalenia pełnomocnika "A" Sp. z o.o. z/s w B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w R. z [...] r. znak sprawy [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia pisma strony z 6 kwietnia 2016 r., odnoszącego się do "czynności nazywanych kontrolą". Stan sprawy jest następujący: Naczelnik Urzędu Celnego w R. w dniu [...] r. przeprowadził w lokalu [...] w R. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 471, dalej:u.g.h.). Kontrola została zakończona doręczeniem protokołu z 25 lutego 2016 r. W dniu 9 marca 2016 r. do Naczelnika Urzędu Celnego w R. wpłynęło "Pismo w sprawie czynności nazwanych kontrolą" Spółki z o.o. "A" , reprezentowanej przez radcę prawnego W. Z.. W piśmie Spółka stwierdziła, że czynności przeprowadzone [...] r. w lokalu [...] były pozbawione oparcia w prawie, bowiem w lokalu tym Spółka z o.o. "A" prowadzi legalną działalność gospodarczą na podstawie ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, polegającą na gospodarczej eksploatacji automatów. Spółka stwierdziła, że prowadząc swoją działalność w warunkach swobody gospodarczej odrzuca w całości protokół kontroli z 25 lutego 2016 r., albowiem twierdzenia w nim zawarte nie znajdują oparcia w okolicznościach sprawy tak faktycznych jak i prawnych, i wzywa organ celny do niezwłocznego zwrotu stanowiących jej własność rzeczy, zatrzymanych 15 lutego 2016 r. w ww. lokalu. Naczelnik Urzędu Celnego w R. pismem nr [...] z [...] r. wezwał radcę prawnego W.Z. do przedłożenia pełnomocnictwa szczególnego informując, że zgodnie z art. 138c § 1 ustawy Ordynacja podatkowa pełnomocnictwo wskazuje dane identyfikujące mocodawcę i dane identyfikujące pełnomocnika, a w przypadku adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego - także jego adres elektroniczny. W odpowiedzi na wezwanie radca prawny W.Z. przedłożył 1 kwietnia 2016 r. pełnomocnictwo szczególne i poinformował, że obecnie nie posiada skrzynki pocztowej, za pośrednictwem której organy administracji publicznej mogłyby przesyłać jakąkolwiek korespondencję i prosi o przesyłanie wszelkiej dokumentacji tradycyjną drogą pocztową. Wobec braku wskazania w pełnomocnictwie wymaganego adresu elektronicznego radcy prawnego reprezentującego Spółkę "A" , Naczelnik Urzędu Celnego w R. postanowieniem nr [...] z [...] r. pozostawił pismo strony z 4 marca 2016 r. bez rozpatrzenia. Postanowienie zostało doręczone [...] r. bezpośrednio na adres Spółki z o.o. "A" , tj. z pominięciem ustanowionego pełnomocnika. Na postanowienie to pełnomocnik Spółki, działający na podstawie kwestionowanego pełnomocnictwa, złożył pismem z 20 kwietnia 2016 r. zażalenie z zachowaniem ustawowego terminu. Zarzucił mu rażące naruszenie art. 169 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez jego całkowicie bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy wystąpienie strony było wolne od jakichkolwiek braków formalnych. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że brak wskazania przez pełnomocnika zawodowego w pełnomocnictwie adresu elektronicznego tj. adresu na ePUAP nie daje podstaw do zastosowania art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, mimo obowiązku podawania w pełnomocnictwie adresu elektronicznego. Brak adresu elektronicznego nie uniemożliwia kontaktu z pełnomocnikiem profesjonalnym i nie uniemożliwia nadania sprawie dalszego biegu, jeśli tylko wskazał on adres do doręczeń, choć nie jest możliwe doręczenie w trybie art. 144 § 5 Ordynacji podatkowej. Pełnomocnictwa, w których nie wskazano adresu elektronicznego i z tego powodu są wadliwe nie mogą być pomijane. Skuteczności tych pełnomocnictw nie można kwestionować i traktować ich tak, jak pełnomocnictwa zawierające nieuzupełnione braki formalne. Brak adresu na ePUAP powinien skutkować doręczaniem korespondencji pełnomocnikowi w formie pisemnej. Nadto przypomniał, że od chwili ustanowienia pełnomocnika strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym. Wobec tego wszystkie pisma doręcza się pełnomocnikowi, a nie stronie. Przepis art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej nie dopuszcza w tym zakresie żadnych wyjątków. W związku z tym i zgodnie z zasadą oficjalności organy prowadzące postępowanie bezwzględnie zobowiązane są do doręczania wszystkich pism procesowych, w tym orzeczeń (decyzji i postanowień) pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Ponadto termin do wniesienia odwołania (zażalenia ) przez stronę, za którą działa pełnomocnik, rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia doręczenia rozstrzygnięcia pełnomocnikowi, choćby wcześniej decyzja została doręczona stronie. Nakaz doręczania decyzji ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi ma charakter bezwzględny, kategoryczny i uniwersalny, nie pozwalający na różnicowanie ocen, w zależności od okoliczności sprawy i ewentualnego wpływu wadliwego doręczenia na wynik sprawy. Doręczenie decyzji stronie zamiast pełnomocnikowi może wobec tego mieć charakter wyłącznie informacyjny, a nie procesowy, ze wszystkimi skutkami z tego wynikającymi ( wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Bd 1106/15). Czynność ta wywołuje jedynie ten skutek, że strona zostaje poinformowana o treści pisma (orzeczenia). Natomiast skutki prawne związane z doręczeniem rozpoczynają się dopiero z datą skutecznego doręczenia pisma (orzeczenia) ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi. Doręczenie decyzji stronie, jeżeli działa ona przez ustanowionego pełnomocnika jest bezskuteczne. W konsekwencji, w ocenie Dyrektora Izby Celnej w K. , doręczenie postanowienia z pominięciem ustanowionego pełnomocnika skutkuje brakiem związania wydanym rozstrzygnięciem zarówno strony jak i organu. Ponieważ nieprawidłowo doręczone postanowienie nie wywołało skutków prawnych, gdyż nie funkcjonuje ono w obrocie prawnym, nie jest możliwe skuteczne jego zaskarżenie w ramach postępowania zażaleniowego. Z tych względów uznał, że skoro nie nastąpiło prawidłowe doręczenie postanowienia pełnomocnikowi strony, nie może on zainicjować trybu zażaleniowego w odniesieniu do nieistniejącego jeszcze w obrocie prawnym postanowienia. Na to postanowienie pełnomocnik strony wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucił w niej orzeczeniu organu rażące naruszenie art. 228 §1 punkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego oczywiście bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy zażalenie strony było bez wątpienia formalnie prawidłowe, a zatem powinno zostać merytorycznie rozpoznane. Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do dalszego prowadzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), stwierdza, iż kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie i na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Ponadto stwierdzić należy, że – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga tylko w granicach danej sprawy. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. W doktrynie wskazuje się, iż niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych (por. C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). W ocenie organu zasadność stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wynikała z faktu wystąpienia drugiej ze wskazanych przyczyn niedopuszczalności i związana jest z brakiem przedmiotu zaskarżenia. Organ stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego, jako nieprawidłowo doręczone, nie mogło zostać uznane za wprowadzone do obrotu prawnego, bowiem wszelka korespondencja w toku postępowania administracyjnego winna być kierowana do pełnomocnika strony. Skoro postanowienie wydane w pierwszej instancji nie zostało doręczone pełnomocnikowi, to nie weszło do obrotu prawnego, a zatem wniesienie od niego zażalenia było niedopuszczalne. W ocenie Sądu stanowisko organu, na tle ustalonego i niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego, zajęte w zaskarżonym postanowieniu nie znajduje uzasadnienia w przepisach Ordynacji podatkowej. W konsekwencji organ naruszył art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego bezpodstawne zastosowanie. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, skarżąca w toku postępowania była reprezentowana przez pełnomocnika. Organ I instancji - jak słusznie zwrócił uwagę Dyrektor Izby Celnej w treści spornego postanowienia - mimo posiadanej wiedzy o tym fakcie, doręczył 14 kwietnia 2016 r. postanowienie o pozostawieniu pisma Spółki bez rozpatrzenia bezpośrednio Spółce, a ustanowiony w sprawie pełnomocnik wniósł na nie zażalenie z zachowaniem ustawowego terminu. W myśl art. 145 § 2 O.p., jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Przepis art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej ma na celu funkcję gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego określonych czynności procesowych, nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku doręczenia konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie ustanowionemu pełnomocnikowi. Skutkiem powyższego, jeżeli w danej sprawie miało miejsce doręczenie aktu samej stronie z pominięciem pełnomocnika, należy ocenić, czy pociągnęło ono dla strony ujemne skutki procesowe (patrz postanowienie NSA z 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1940/10). W ocenie Sądu w realiach omawianej sprawy nie sposób uznać, iż ze względu na fakt, że postanowienie pierwszej instancji nie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki doszło do naruszenia dyspozycji art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej w sytuacji, gdy środek zaskarżenia został przez pełnomocnika terminowo złożony. Jeżeli więc spółka przekazała otrzymane postanowienie pełnomocnikowi, który wniósł w jej imieniu zażalenie z zachowaniem terminu, to zażalenie takie należy uznać za wniesione prawidłowo i brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości tego środka odwoławczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bowiem, że należy odróżnić brak doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale ostatecznie dokonanego (por. WSA w Warszawie w wyroku z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 378/08, Lex Omega nr 477505, NSA w wyroku z 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 283/07, Lex Omega nr 488005), w szczególności wtedy, gdy środek odwoławczy zostanie złożony w terminie. Przyjmuje się wówczas, że postanowienie - aczkolwiek z oczywistym naruszeniem art. 145 § 2 O.p. - jednak nastąpiło. Sąd w składzie orzekającym w sprawie podzielił powyższe poglądy sądów administracyjnych i uznał, iż skoro postanowienie pozostawiające pismo strony bez rozpatrzenia dotarło do pełnomocnika strony w takim terminie, że skorzystał on z przysługujących mocodawcy środków prawnych, a zatem nie poniosła ona uszczerbku w prawach strony zagwarantowanych przepisami O.p., to uznać należy, że fakt, iż to nieformalne dotarcie do pełnomocnika jednak nastąpiło, sanował wady doręczenia dokonanego bezpośrednio do rąk strony. Oznacza to, że – mimo wad procedury doręczenia - orzeczenie organu I instancji weszło do obrotu prawnego i w konsekwencji nie można twierdzić, iż wniesione zażalenie było niedopuszczalne. Zdaniem Sądu okoliczność, że doręczenie można zakwalifikować jako wadliwe, dokonane z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, nie może być utożsamiana z brakiem doręczenia. Podkreślić bowiem należy, że doręczenie pisma stronie mimo, że ustanowiła ona pełnomocnika, nie może być uznane za skuteczne wtedy, gdy wywołuje dla niej ujemne skutki procesowe (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2001r. w sprawie I SA/Wr 2995/98 niepubl.; S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 457). A contrario oznacza to, że nawet przy dokonaniu oceny, że w sprawie doszło do wadliwego doręczenia orzeczenia, ustalenie, że nie spowodowało to ujemnych skutków procesowych dla strony, która skorzystała ze stosownego środka zaskarżenia, wnosząc go we właściwym terminie skutkuje uznaniem dokonanego doręczenia za skuteczne. (Podobne stanowisko - wyrok WSA w Bydgoszczy z 11 maja 2005 r., I SA/Bd 130/05, POP 2006, z. 1, poz. 3, OSP 2006, z. 11, poz. 123). Końcowo wskazać należy, iż w wyroku z 16 października 2014r. sygn. akt II GSK 434/13 NSA przyjął, że wadliwość doręczenia postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary nie może być podstawą do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 239 O.p. skoro to postanowienie zostało doręczone Spółce, a Spółka w prawem określonym terminie złożyła zażalenie. To stanowisko NSA – potwierdzające słuszność przywołanych wyżej wyroków sądów administracyjnych - skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Za powyższym poglądem przemawiają także względy ekonomii procesowej. Skoro orzeczenie finalnie dotarło do pełnomocnika i podjął on czynności w interesie mocodawcy, ponowne doręczanie znanego już pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu I instancji, tym razem do rąk pełnomocnika, który znów byłby zmuszony do podjęcia czynności uznanych za niedopuszczalne, prowadziłoby jedynie do zbędnego przedłużenia postępowania. W konsekwencji powyższego rozpoznając sprawę ponownie organ rozpozna merytorycznie zażalenie na postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia "Pisma w sprawie czynności nazywanych kontrolą" z 6 kwietnia 2016 r. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.