III SAB/Gl 448/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. P. na przewlekłe prowadzenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji 1) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2) umarza postępowanie w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do załatwienia sprawy; 3) oddala skargę w pozostałym zakresie; 4) zasądza od Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 18 września 2025r. P. P. (dalej: Skarżący) złożył skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej (dalej: SKO) w sprawach: - [...] - o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty P. z dnia 1 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, - [...] - o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z dnia 19 grudnia 2023 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty P. Skarżący wniósł o stwierdzenie, że SKO dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania w ww sprawach, zobowiązanie organu do niezwłocznego załatwienia sprawy, wymierzenie organowi grzywny, przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 10 000 zł tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący podał, że SKO prowadzi wobec niego dwa postępowania w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji. Wnioski zostały zarejestrowane początkiem czerwca 2025 r. Tymczasem do dnia wniesienia niniejszej skargi, tj. 18 września 2025 r. sprawy nie zostały rozpoznane, mimo iż upłynęły ponad trzy miesiące. Dodatkowo podkreślił, że z pisma SKO z dnia 3 września 2025 r. (sygn.. [...]) wynika, iż organ sam przyznał, że doszło do przewlekłości uzasadniając j m.in. urlopem członka sprawozdawcy czy brakiem dostępności sali rozpraw. Okoliczności te nie stanowią przeszkody usprawiedliwiającej opieszałość organu i nie zwalniają go z obowiązku przestrzegania ustawowych terminów. Ponadto przewlekłość postępowania w sposób istotny ingeruje w jego sytuację życiową i zawodową, bowiem brak rozstrzygnięcia sprawy pozbawia go uprawnień do kierowania pojazdami, co skutkuje poważnymi trudnościami w pracy i życiu codziennym. Z tych względów zasadne jest przyznanie rekompensaty pieniężnej w wysokości 10 000 zł, która będzie stanowić realną kompensację doznanych negatywnych skutków przewlekłości. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że w dniu 3 czerwca 2025r., bezpośrednio do SKO wpłynął wniosek Skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty P. z dnia 1 sierpnia 2023r. nr [...] w sprawie cofnięcia prawa jazdy. Sprawa ta została zarejestrowana pod nr [...]. Następnie, 5 czerwca 2025r. SKO otrzymało akta organu I instancji dotyczące złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności w/w decyzji, z treści których wynikało, że Skarżący złożył również wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z dnia 19 grudnia 2023r. nr [...] utrzymującej w mocy w/w decyzję Starosty P. z dnia 01 sierpnia 2023r. Sprawa dotycząca wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium została zarejestrowana pod nr [...]. Wobec powyższego, w dniu 03 lipca 2025r. SKO wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższych decyzji, jednocześnie informując Skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w dniu 08 sierpnia 2025r. Tego samego dnia tj. 03 lipca 2025r. SKO wystąpiło do organu o niezwłoczne nadesłanie akt administracyjnych dotyczących postępowania, w sprawie cofnięcia Skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami, zakończonego decyzją Starosty P. z dnia 1 sierpnia 2023r. nr [...]. Akta administracyjne organu I instancji wpłynęły w dniu 11 lipca 2025r. Pismem z dnia 15 lipca 2025r. SKO poinformowało Skarżącego o zmianie terminu zapoznania się z materiałem dowodowym z dnia 08 sierpnia 2025r. na dzień 19 sierpnia 2025r., co podyktowane było nieplanowaną nieobecnością członka sprawozdawcy w SKO w dniu 08 sierpnia 2025r., mającą związek z sytuacją osobistą członka SKO. Z kolei w dniu 06 sierpnia 2025r. Skarżący złożył wniosek o udostępnienie pełnego materiału dowodowego w postaci elektronicznej (skany dokumentów przesłane poprzez e- maił lub przez ePUAP), uzasadniając to sytuacją życiową i zawodową. W odpowiedzi, pismem z dnia 20 sierpnia 2025r. SKO poinformowało Skarżącego, iż czynności polegające na zapoznaniu się z materiałem dowodowym dokonywane są w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. Jednocześnie SKO poinformowało o możliwości ustanowienia pełnomocnika i wyznaczyło nowy termin zapoznania z materiałem dowodowym swojej w siedzibie na dzień 19 września 2025r. Wyznaczenie takiego terminu miało również związek z zaplanowanym dwutygodniowym urlopem członka sprawozdawcy trwającym od 25 sierpnia 2025r. do 05 września 2025r., a także z dostępnością sali rozpraw w kolejnych dniach. Jednocześnie w związku ze zmianą terminu zapoznania się z aktami sprawy, wskazano nowy termin rozpatrzenia sprawy, tj. do dnia 20 października 2025r. SKO wyjaśniło przy tym, że przesunięcie terminu załatwienia sprawy nie stanowiło w żadnym przypadku sankcji z tytułu złożonego wniosku o udostępnienie akt sprawy. Podyktowane ono było sytuacją osobistą i zawodową członka SKO, a także zapewnieniem - wobec braku podstaw udostępnienia akt sprawy w formie elektronicznej - możności zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie poprzez pełnomocnika. Mając na uwadze okres, który upłynął od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności, członek sprawozdawca SKO został zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia bezzwłocznie po wyznaczonym terminie zapoznania się z aktami sprawy. Po złożeniu w dniu 27 sierpnia 2025r. przez Skarżącego ponaglenia pismem z 3 sierpnia 2025r. stwierdzono, że członek sprawozdawca dopuścił się prowadzenia postępowania w sposób przewlekły, tj. w sposób dłuższy niż było to niezbędne do załatwienia sprawy i dlatego wyznaczono termin rozpoznania w/w spraw na dzień 19 września 2025r. Jednocześnie stwierdzono, że w w/w sprawach członek sprawozdawca nie dopuścił się bezczynności. Kolegium podkreśliło, że powyższe sprawy należą do skomplikowanych, gdyż jest to tryb nadzwyczajny, zatem termin ich rozpoznania powinien wynieść nie dłużej niż w ciągu dwóch miesięcy. Ramy te zostały istotnie przekroczone, jednak o każdej zmianie terminu rozpoznania sprawy Strona była skutecznie informowana, a więc nie zaszła przesłanka bezczynności postępowania. Ponaglenie zostało uznane za zasadne w części przewlekłości prowadzonych postępowań i dlatego członek sprawozdawca został zobowiązany do rozpoznania powyższych spraw na dzień 19 września 2025r. W konsekwencji, w dniu 19 września 2025r. SKO rozpoznało sprawę prowadzoną pod nr [...], odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Starostę P. z dnia 01 sierpnia 2023r. nr; [...]. Z kolei decyzją z dnia 19 września 2025r. nr [...] SKO odmówiło stwierdzenia nieważności własnej decyzji z dnia 19 grudnia 2023r. nr [...] utrzymującej w mocy w/w decyzję Starosty P. z dnia 01. 08. 2023r. Powyższe decyzje zostały odebrane przez Stronę w dniu 19 września 2025r. Następnie, w dniu 20 września 2025r. do SKO wpłynął wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie spraw będących przedmiotem postępowania. Wobec powyższego, pismem z dnia 10 października 2025r. nr [...] SKO poinformowano Stronę o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w w/w sprawach w dniu 14 października 2025r., jednocześnie zawiadamiając o terminie ich rozpatrzenia do dnia 20 października 2025r. W dniu 16 października 2025r. SKO otrzymało wniosek Skarżącego o wyznaczenie nowego terminu zapoznania się z aktami w/w spraw. W odpowiedzi, pismem z dnia 17 października 2025r. SKO, zgodnie z wolą Strony, wyznaczyło nowy termin zapoznania z materiałem dowodowym na dzień 28 października 2025r., jednocześnie informując o rozpatrzeniu powyższych spraw do dnia 31 października 2025r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Stosownie zaś do art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Należy wskazać, że art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.) przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Warunek ten będzie spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie Skarżący pismem z 27 sierpnia 2025 r. złożył ponaglenie na niezałatwienie w terminie oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez SKO. Oznacza to tym samym, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 k.p.a. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania niniejszej skargi, w pierwszej kolejności niezbędne jest wskazanie na jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Zasada ta jest równocześnie jedną z gwarancji realizacji zasady zaufania do działań organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP). Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych). Powołany przepis Karty odnosi się co prawda wprost do organów unijnych, ale w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) jest on również wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (por. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 2294/14). Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 2 k.p.a. niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Z kolei w art. 35 § 3 k.p.a. przewidziano, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Zgodnie natomiast z art. 35 § 5 k.p.a. do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Podkreślenia wymaga, że w przypadku zaskarżenia bezczynności lub przewlekłości postępowania, to sąd rozpoznający skargę dokonuje oceny aktywności tudzież bierności organu, która dotyczy całego szeregu elementów składających się na rozpoznanie danej sprawy. Dopiero porównanie wszystkich przejawów działania organu (jego bierności) daje możliwość rzetelnej oceny, czy mamy do czynienia z bezczynnym bądź przewlekłym postępowaniem (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 908/18, LEX nr 2625724). Przed przystąpieniem do zbadania sprawy wyjaśnić także należy, że przewlekłość postępowania może zatem polegać zarówno na tym, że organ nie podejmuje w sprawie zainicjowanej wnioskiem żadnych czynności, bądź podejmuje je z niczym nieuzasadnionym opóźnieniem, jak również na tym, że czynności w sprawie są co prawda podejmowane, jednak odstęp czasowy pomiędzy nimi jest na tyle duży, że prowadzi do nadmiernego i nieuzasadnionego wydłużenia czasu trwania postępowania, inaczej mówiąc, gdy w sprawie brak jest należytej koncentracji czynności procesowych. Podkreślić również należy, że ocena przewlekłości nie jest uzależniona od tego, czy w sprawie została wydana decyzja administracyjna, bądź inne rozstrzygnięcie kończące postępowanie. Osąd w tej kwestii dotyczy bowiem wyłącznie sposobu procedowania organu, w szczególności tego, czy czynności podejmowane były przez organ sprawnie i rzeczywiście zmierzały do wyjaśnienia sprawy i szybkiego zakończenia postępowania. Podobne stanowisko wyraził WSA w Szczecinie z 9 września 2021 r., II SAB/Sz 80/21, które tutejszy Sąd w pełni podziela. Przystępując do badania przedmiotowej sprawy zaznaczyć trzeba, że znaczenie dla oceny przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego będącego przedmiotem skargi, jest to że – co wynika z akt sprawy – w sprawie nie było prowadzone postępowanie wyjaśniające. W zasadzie jedyną czynnością podjętą kilkukrotnie przez SKO było wyznaczenie Skarżącemu terminu do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Pierwszy raz podjęta ona była po upływie miesiąca od dnia wpływu wniosku tj. 3 lipca 2025. Następnie trzykrotnie zmieniano termin zapoznania się z materiałem dowodowym przez Skarżącego, pierwszy raz na 8 sierpnia 2025r., kolejny na 19 września 2025r., po czym na 20 października 2025. SKO sprawę zakończyło po jej prowadzeniu przez blisko trzy miesiące, w dniu 19 września 2025r. poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Świadczy to o przewlekłym jej procedowaniu, o czym stwierdził Sąd w pkt 1 sentencji wyroku. Jednocześnie dokonując oceny charakteru stwierdzonej bezczynności Sąd uznał, że naruszenie prawa w tym zakresie, nie miało rażącego charakteru. Sąd miał bowiem na względzie, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw strony. Taka sytuacja w badanej sprawie nie ma miejsca, czego dowodzi to, że po uzyskaniu 27 sierpnia 2025r. ponaglenia Skarżącego SKO rozpoznało w dniu 19 września 2025r. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący pismem z 18 września 2025r. (data wpływu 18 września 2025r.) złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez SKO. Już po wniesieniu skargi do WSA w Gliwicach SKO w dniu 19 września 2025 r. wydał decyzję w sprawie. Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi wydał decyzję w sprawie, postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie sprawy podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak możliwości zastosowania przez Ssd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, postępowanie sądowe w przedmiocie przewlekłości organu należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono, jak w pkt 2 sentencji wyroku. Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (wyrok NSA z 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16). Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca domagająca się przyznania sumy pieniężnej powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością. Aktywność Sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez stronę skarżącą argumentacją (por. wyrok WSA w Olsztynie z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 30/21). W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie wykazał by na skutek przewlekłości organu doznał uszczerbku majątkowego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 pkt 1. Zasądzona kwota 100 zł stanowi zwrot wpisu od skargi w wysokości 100 zł.