III SAB/Gl 8/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.P. na bezczynność Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. w przedmiocie bezczynności organów administracji publicznej w sprawie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skargą z 3 sierpnia 2012 r. W.P. zaskarżył bezczynność Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wnioskiem z dnia 29 października 2013 r., skarżący domagał się ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. Wnioskodawca, wg swojego oświadczenia, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego jedynym dochodem jest renta w kwocie 1.105,82 zł. Poza tym, skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego, żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Strona oświadczyła, że miesięcznie na leki i leczenie wydaje około 700 zł. Załącznikami do wniosku były: druczek otrzymywanego przez stronę świadczenia rentowego; zawiadomienie o posiedzeniu Sądu Rejonowego z [...] r., orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 4 września 2013 r., nr [...] o całkowitej niezdolności do pracy skarżącego do dnia [...] r. oraz szereg kserokopii recept lekarskich. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 6 grudnia 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał ponownie cytowane wyżej orzeczenie komisji lekarskiej oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. oraz odcinek renty. Strona nadesłała również pismo przewodnie z dnia 17 grudnia 2013 r. W piśmie tym wnioskodawca wniósł o przyjęcie jego danych w formie oświadczeń. Wniosek swój uzasadnił tym, że brak mu środków finansowych na zdobywanie dokumentów urzędowych, poza tym zgromadzeniu tych dokumentów stoi na przeszkodzie jego stan zdrowia. W piśmie tym skarżący oświadczył, że wszelkich opłat za nieruchomość zajmowaną przez niego (w tym podatek od nieruchomości i opłaty za wszelkie media) dokonuje właściciel tej nieruchomości – J.W. Kwoty te są skarżącemu nieznane. Poza tym, w miejscu zamieszkania strony zameldowani są także: M.P.– żonaty, stanowiący oddzielną rodzinę; B.P. – żona strony, z którą jest on w separacji; J.,K., W. i B.W. W ciągu ostatnich trzech miesięcy nie dokonywano jakichkolwiek operacji na rachunku bankowym skarżącego. Działalność gospodarcza prowadzona przez stronę nie została wykreślona z ewidencji. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi sam – nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją żoną. Żona w żaden sposób nie pomaga mu finansowo, a jej stan majątkowy nie jest skarżącemu w żaden sposób znany (wnioskodawca wie jedynie, że jego żona ma emeryturę, jednak nie zna on jej wysokości). Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego referendarz sądowy postanowieniem z 31 grudnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał że otrzymuje rentę w wysokości 1.105,82 zł. Na lekarstwa i rehabilitację przeznacza ok. 700 zł miesięcznie. Gospodarstwo domowe prowadzi sam oraz potwierdza, że dotychczas podane informacje są zgodne ze stanem faktycznym. Ponadto dodaje, że nie może podać danych osób trzecich ze względu na ochronę danych osobowych. Skarżący dołączył do sprzeciwu kopię odcinka wypłaty potwierdzającego wysokość tej kwoty oraz kserokopie 20 recept. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku W.P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że zamieszkuje on w jednym lokalu z M.P. (i jego rodziną), ze swoją żoną B. (z którą pozostaje w faktycznej separacji) i z czteroosobową rodziną W. Wszystkie opłaty związane z utrzymaniem tej nieruchomości ponosi wyłącznie jej właścicielka, tj. J.W. Skarżący stwierdził, że nie jest mu znany stan majątkowy osób z nim zamieszkujących. Za nic nie płaci w aspekcie utrzymania mieszkania. Oświadczył także, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy na jego rachunku bankowym nie dokonywano żadnych operacji, a działalność gospodarczą nie została wykreślona z ewidencji. Nie wskazał także, czy działalność gospodarcza wykazuje przychody. Dokonując oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, należy ocenić nie tylko jego własny majątek, ale całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania (podobnie NSA w postanowieniu z 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, Lex nr 181557). W omawianej sprawie skarżący nie wykonał w skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Skarżący był między innymi wzywany o dokumenty mające wyjaśnić swój stan cywilny. Są to o tyle niezbędne dokumenty gdyż, Sąd w pełni zgadza się z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) W przedmiotowej sprawie skarżący podobnie jak w przypadku innych dokumentów odmówił ich dostarczenia z powodu opłaty koniecznej do uzyskania zaświadczenia w Urzędzie Stanu Cywilnego. Nie dostarczył także dokumentów, które mógłby zdobyć bezpłatnie i w każdym czasie, takich jak zaświadczenie od pracodawcy o dochodach żony lub wyciągu z jej rachunku bankowego. W tej sytuacji przy ocenie stanu majątkowego skarżącego, Sąd dysponuje jednie oświadczeniem, iż skarżący pozostaje ze swoja żoną w separacji. Ponadto samo pozostawanie w separacji nie zwalnia żony skarżącego z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, albowiem posiadane przez nią dochody i majątek stanowią istotny czynnik, który wpływa na sytuację majątkową strony, dlatego też musi być uwzględniony przy tej ocenie. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.