III SO/Gl 3/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku T.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córkami w wieku [...] i [...] lat, które jeszcze się uczą. Wprawdzie poza gospodarstwem rolnym o pow. 3,07 ha, jako składniki posiadanego majątku wymienił: łąki o pow. 3,14 ha, budynek o pow. 35 m2, środki pieniężne na rachunku bankowym rzędu ok. 200,00 zł i w gotówce w kwocie 2.500,00 zł. Niemniej jednak dalej wskazał, iż uzyskiwany z prowadzonego gospodarstwa rolnego dochód wynosi 1.333,00 zł miesięcznie. Ten przeznacza na bieżące utrzymanie i opłaty, które obejmują podatek od nieruchomości (839,00 zł wydatek roczny), telefon (122,00 zł na miesiąc), energię elektryczną (250,00 zł miesięcznie), ubezpieczenie KRUS (429,00 zł wydatek kwartalny) oraz wodę i odprowadzanie ścieków (80,00 zł na miesiąc). Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - zaświadczenie o zameldowaniu; - dokumenty źródłowe potwierdzające, iż córki skarżącego kontynuują naukę; - wydruki z ksiąg wieczystych posiadanych przez skarżącego nieruchomości; - zaświadczenie z urzędu skarbowego wskazujące, iż wypracowany w 2017 r. dochód wynosił 129,20 zł; - kserokopie decyzji o przyznaniu dopłat rolnych do posiadanego gospodarstwa; - zaświadczenie o stanie cywilnym wnioskodawcy; - wyciąg z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; - dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie opłat związanych z koniecznym utrzymaniem. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast informacje o dochodach i wydatkach swojej partnerki, podczas gdy te mają istotne znaczenie w sprawie. Bo choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Wprawdzie partner czy partnerka życiowa nie jest stroną postępowania i nie ma obowiązku partycypacji w związanych z tym postępowaniem kosztach. Nadto, w przypadku związku nieformalnego, na partnerach nie ciąży - tak jak w przypadku małżonków - prawny obowiązek wzajemnego wsparcia. Tym niemniej, należy podkreślić, że ocena sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, obejmująca badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osoby, które partycypują w kosztach utrzymania tego gospodarstwa, jest uzasadniona potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności, mających wpływ na jego możliwości płatnicze. Dla oceny tych możliwości istotny jest aktualny stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnić przy tym należy, że w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, iż konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 220/16 opubl. CBOSA, postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13, LEX nr 1363597). Łączne zatem wydatki i potrzeby finansowe wnioskodawcy i pozostającej z nim we wspólnocie domowej partnerki kształtują jego status majątkowy. Status ten zaś bezpośrednio przesądza o tym, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, czy też nie jest. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący w treści złożonego wniosku zadeklarował jedynie, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córkami, podczas gdy z zaświadczenia o zameldowaniu ustalono, że pod adresem podanym jako adres zamieszkania przebywają 4 osoby, co więcej na dokumentach źródłowych ponoszonych opłat obok skarżącego figuruje jeszcze Pani A., czy jest to partnerka skarżącego, której matka posiada nieruchomość podaną jako adres zamieszkania, nie wskazano. Podobnie jak informacji czy partnerka jest również matką córek skarżącego i czy partycypuje w ich utrzymaniu, choć te mają istotne znaczenie w sprawie przy ocenie jego możliwości finansowych. Ewentualne szacowanie wysokości kosztów sądowych, które skarżący byłby w stanie ponieść w związku ze swoim udziałem w sprawie może mieć bowiem miejsce jedynie wtedy, gdy zawarte w treści formularza dane są kompletne i nie budzą żadnych zastrzeżeń. Ponieważ taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku nawet w części (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08, LEX nr 530368). Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.