IV SA/Gl 113/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.M. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w G. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę K.M. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skarżący, pomimo wezwania, nie uiścił wymaganego wpisu od skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie K.M. podkreślił, że odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu, w dniu 16 września 2016 r. nadał pocztą urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym kontekście zażądał ustalenia, czy dokument ten znajduje się w aktach innych zawisłych przed tutejszym Sądem spraw zainicjowanych jego skargą. Powyższe zażalenie zostało uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r. rozstrzygającym o uchyleniu przywołanego postanowienia z 20 października 2016 r. Wobec powyższego, Przewodniczący Wydziału IV zarządził dołączenie do niniejszej sprawy kserokopii urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez K.M. w zakresie sprawy o sygn. akt IV SAB/Gl 22/16 (i oznaczonego tą sygnaturą), który został przezeń nadany 16 września 2016 r. - a więc w dniu wskazanym w zażaleniu. Następnie, wniosek ten skierowano do starszego referendarza sądowego, celem rozpoznania. W treści powyższego formularza skarżący powołał się na trudną sytuację materialną swojej rodziny, w skład której wchodzi jego małżonka oraz dwóch synów (jeden z nich studiuje na wyższej uczelni, zaś drugi jest uczniem gimnazjum). Zaakcentował przy tym, że nie posiada zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy, określił dochód swojej rodziny na kwotę 2.955,99 zł uzyskiwaną w ramach wynagrodzenia za pracę żony oraz z tytułu świadczeń z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. Nadto wyszczególnił obciążające go koszty utrzymania. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K.M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 § 2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że K.M. składał w przeszłości liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wnioski te były w ostatnim okresie uwzględniane przez Sąd oraz przez referendarza sądowego albowiem brano pod uwagę, iż wyżej wymieniony nie posiadał stałego źródła dochodu, a jego rodzina objęta była całym szeregiem form wsparcia z pomocy społecznej pobierając w tych ramach liczne świadczenia, w postaci zasiłku okresowego i zasiłków celowych z przeznaczeniem na zaspokojenie różnych potrzeb. Taki też stan faktyczny opisany jest we wniosku, złożonym na formularzu "PPF", który dołączony został do sprawy niniejszej. Nie można jednak pominąć faktu, że - jak wspomniano powyżej - formularz ten został złożony przez skarżącego do tutejszego Sądu w dniu 16 września 2016 r., a zatem obrazuje sytuację materialną jego rodziny sprzed ponad 9 miesięcy. Należy przy tym podkreślić, że dane ujęte w przedmiotowym formularzu są już w dużej części nieaktualne, albowiem w międzyczasie sytuacja materialna K.M. uległa istotnym zmianom rzutującym w sposób bezpośredni na jego możliwości płatnicze. Wystąpienie tych zmian ustalono rozpoznając odrębny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który K.M. złożył w dniu 15 maja 2017 r. (czyli około miesiąc temu) w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 70/16, gdzie również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ formularz ten zawiera aktualne dane obrazujące obecną sytuację majątkową skarżącego, starszy referendarz zarządził dołączenie jego kserokopii do akt niniejszej sprawy, jako materiału dowodowego. Analiza okoliczności ujętych w rzeczonym wniosku z 15 maja 2017 r. prowadzi do konkluzji, że skarżący, choć nadal jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy, to jednak uzyskuje już obecnie stały dochód pobierając rentę, w kwocie 2.602,66 zł, z kolei dochód netto ogółem przypadający na jego gospodarstwo domowe jest znacznie wyższy niż poprzednio, gdyż wynosi 4.289,31 zł, a przy takim dochodzie - nawet w przypadku czteroosobowej rodziny - trudno uznać, aby jej położenie było na tyle trudne, by mówić o ubóstwie (na dochód ten, poza rentą wnioskodawcy składa się świadczenie wychowawcze, w wysokości 500 zł, stypendia pobierane przez jego synów, w kwotach odpowiednio 100 zł i 300 zł oraz wynagrodzenie małżonki za pracę w niepełnym wymiarze, w kwocie 786,65 zł). O polepszeniu sytuacji materialnej gospodarstwa domowego wnioskodawcy świadczy również fakt, że aktualnie nie pobiera on już świadczeń z pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych (we wniosku z dnia 15 maja 2017 r. nie wykazał tych świadczeń wśród dochodów), a przecież - jak zwrócono uwagę powyżej - właśnie fakt korzystania z takiego wsparcia był decydującym argumentem, który legł u podstaw wydanych w przeszłości rozstrzygnięć o przyznaniu mu prawa pomocy i który przesądził o uznaniu jego oświadczeń za przekonujące (vide: uzasadnienia postanowień tutejszego Sądu: z dnia 13 lipca 2016 r., 14 lipca 2016 r. oraz 19 lipca 2016 r., wydane odpowiednio w sprawach o sygn. akt IV SAB/Gl 166/15, IV SO/Gl 8/16 i IV SAB/Gl 56/16). Zdaniem rozpoznającego wniosek, zaprezentowana wyżej sytuacja materialna strony - korzystniejsza niż przed kilkoma miesiącami - nie uzasadnia uwzględnienia jego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (znajdującej wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym kontekście trzeba odnotować, że wnioskodawca powoływał się na okoliczność ponoszenia relatywnie znacznych kosztów utrzymania. Przyjdzie jednak zaznaczyć, że po pierwsze - różnica pomiędzy dochodem jego rodziny (4.289,31 zł) a sumą wszystkich ujętych we wniosku kosztów (3.898,88 zł - vide: rubryka nr 11 formularza "PPF" złożonego w dniu 15 maja 2017 r.) wynosi około 400 zł, a zatem dysponuje on nadwyżką w tej kwocie, którą mógłby przeznaczyć na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Po drugie zaś - jak wynika z przywołanych wyżej orzeczeń - rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględnia się wyłącznie koszty konieczne, niezbędne, czyli tylko takie, które zmierzają do zaspokojenia elementarnych i podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem skarżący, wśród ponoszonych kosztów, zarówno w złożonych wcześniej wnioskach jak i we wniosku niniejszym wykazał wydatki, których żadną miarą nie można uznać za podstawowe i niezbędne. Kwestia ta budziła pewne wątpliwości już wcześniej, co sygnalizowano w uzasadnieniach wielu poprzednich postanowień rozstrzygających wnioski K.M. Chodzi mianowicie o miesięczne wydatki na telewizję i dostęp do Internetu, w kwocie aż 144,90 zł oraz o czesne za prywatne gimnazjum jego syna, w wysokości 385 zł. Trudno przecież traktować comiesięczną opłatę za telewizję i Internet w wysokości aż 144,90 zł jako elementarny i podstawowy koszt utrzymania, zwłaszcza w sytuacji, gdy na rynku istnieją w tym zakresie znacznie tańsze oferty. Trudno także uznać za niezbędny wydatek, czesne za gimnazjum syna skarżącego. Ponoszenie takiego kosztu przeczy deklarowanej przez stronę trudnej sytuacji materialnej, gdyż jest on typowy raczej dla rodzin o dobrym i stabilnym statusie majątkowym. Równocześnie K.M. ani wcześniej ani tym razem nie powołał się na żadne racjonalne powody (jak np. wskazania zdrowotne, konieczność edukacji uwzględniającej szczególne uzdolnienia itp.), które przemawiałyby za koniecznością uczęszczania jego syna do płatnej szkoły prywatnej zamiast - jak ma to miejsce w przypadku większości dzieci - do nieodpłatnego gimnazjum publicznego. Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie pokryć pełnych kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swej rodziny i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.