IV SA/Gl 1254/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2014 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta T. z dnia [...] roku nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) przyznaje na rzecz adwokata T. W. wynagrodzenie w kwocie 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją Burmistrza Miasta T. z dnia [...] nr [...] zobowiązano B.P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] do [...] na rzecz P.P. w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł oraz wskazano, że wyżej wymienione należności zostaną potrącone z bieżąco wypłacanych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na art. 23 i art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podkreślił, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami a za nienależnie pobrane świadczenie należy uznać świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W związku z powyższym organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] nr [...] zostało przyznane prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł miesięcznie dla osoby uprawnionej, tj. P.P. Natomiast decyzją z dnia [...] nr [...] zmieniono wyżej wymienioną decyzję w części dotyczącej wysokości świadczenia i przyznano je w kwocie [...] zł miesięcznie. Następnie na podstawie zaświadczenia o dochodzie uzyskanym przez B.P. w związku z podjęciem zatrudnienia od dnia [...] w "[...]" organ dokonał ponownego przeliczenia dochodu jej rodziny i ustalił, iż przekroczone zostało kryterium dochodowe, gdyż dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł [...] zł. Z tego też powodu decyzją z dnia [...] nr [...] uchylone zostało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] do [...]. Od tej decyzji strona odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W dalszej kolejności B.P. wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 5 lutego 2013 r. Sygn. akt IV SA/GI 212/12 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] z uwagi na fakt, że w oparciu o art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma podstaw do uchylenia wstecz świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie Sąd sprecyzował sposób usunięcia konsekwencji wypłaty powyższych świadczeń poprzez możliwość zastosowania instytucji przewidzianej w art. 23 cytowanej ustawy. W odwołaniu od decyzji Burmistrza Miasta T. z dnia [...] nr [...] B.P. podniosła, że od [...], czyli od dnia, w którym wyprowadziła się od męża M.P., do czasu otrzymania rozwodu nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa domowego ani nie otrzymywała od niego środków na utrzymanie swoje i córki. Poza tym oświadczyła, iż doliczanie dochodu jej byłego męża jest fikcyjnym zawyżaniem jej faktycznego dochodu. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że akta sprawy potwierdzają fakt zatrudnienia B.P. od dnia [...] w "[...]" i otrzymania wynagrodzenia z tego tytułu w kwocie [...] zł. Ponadto w tym okresie skarżąca była jeszcze mężatką, gdyż jej małżeństwo z M.P. zostało rozwiązane dopiero prawomocnym od dnia [...] wyrokiem Sądu Okręgowego w K. Wydział I Cywilny Sygn. akt [...]. A zatem korekta dochodu dokonana prawidłowo przez organ I instancji nastąpiła przy uwzględnieniu w składzie rodziny męża M.P. i jego dochodu za rok 2009. Ostatecznie zostało wyliczone, że dochód na członka rodziny w trzyosobowej rodzinie B.P. wyniósł [...] zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 725 zł. Wobec powyższego od miesiąca następnego po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu a tym samym i przekroczenie kryterium dochodowego prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustało. Mając na uwadze powyższe, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone B.P. w okresie od [...] do [...] w wysokości [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Poza tym organ odwoławczy odnosząc się do twierdzeń strony zawartych w odwołaniu wskazał na art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy oraz zacytował definicję legalną rodziny zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na podstawie powyższych przepisów Kolegium doszło do przekonania, że organ I instancji ustalając dochód rodziny strony zobowiązany był brać pod uwagę dochody zarówno strony jak i jej męża niezależnie od faktu, czy razem zamieszkiwali. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.P. ponownie stwierdziła, że do jej dochodu nie powinien być doliczany dochód jej byłego męża, gdyż od [...] nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego a dodatkowo M.P. nie łożył na utrzymanie ani jej ani ich córki. Ponownie skarżąca wyraziła opinię, iż doliczanie dochodu jej byłego męża jest fikcyjnym zawyżaniem faktycznego dochodu jaki posiada. Poza tym powołując się na swoją bardzo trudną sytuację finansową B.P. podkreśliła, że nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium powołało się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję, postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto, na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując przedmiotową skargę, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem podlega uwzględnieniu jednakże nie na podstawie zarzutów w niej sformułowanych. Oceniając prawidłowość podjętych rozstrzygnięć organów obu instancji należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz.1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 ustawy w tym wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W związku z powyższym obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Tym samym dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., Sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., Sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., Sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2011r., Sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., Sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również przepis art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 23 ust. 4 ustawy, który mówi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2011r., Sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOiS). Niemniej nie sposób nie zauważyć, że przedmiotowej sprawie brak jest w ogóle rozstrzygnięcia o uznaniu przedmiotowego świadczenia za świadczenie nienależne. W świetle przytoczonych uwag, należało zarówno decyzję organu I instancji, jak i decyzję organu odwoławczego, uznać za niezgodne z prawem albowiem w przedmiotowej sprawie Burmistrz Miasta T. zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało tę decyzję w mocy pomimo, iż w sprawie nie została jeszcze wydana decyzja o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz P.P. za okres od [...] do [...]. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję uchylić z uwagi na wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 23 ustawy. Z powyższych względów należało również orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Miasta T. weźmie zatem pod uwagę powyższe rozważania Sądu i zbada, czy w sprawie miało miejsce pobranie nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jeżeli tak, to w drodze decyzji ustali ich wysokość, natomiast dopiero gdy decyzja o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane stanie się ostateczna to organ podejmie rozstrzygnięcie w przedmiocie zobowiązania do ich zwrotu. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji orzeczono w oparciu o art. 152 P.p.s.a.