IV SA/Gl 353/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2016 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza R. przyznano A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki J. K. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości po 300 zł miesięcznie. W wyniku wznowienia postępowania w w/w sprawie decyzją z dnia [...] Nr [...] organ ten uchylił w całości decyzję z dnia [...] Nr [...]. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji ograniczył się wyłącznie do uchylenia decyzji z dnia [...] Nr [...] natomiast nie wydał nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. W ponownym postępowaniu organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] Nr [...] w sprawie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. K. w okresie od 1 października 2012 r. do 11 lutego 2013 r. i w to miejsce orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.K. w okresie od 1 października 2012 r. do 11 lutego 2013 r. i przyznaniu tego prawa w okresie od 12 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. Jednocześnie wszczęte zostało postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji uznał, że kwoty wypłacone za okres od października 2012r. do lutego 2013r. na rzecz J. K. były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta w postępowaniu odwoławczym została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., a organ ten orzekł decyzją z dnia [...] nr [...] że nienależnie pobrane świadczenie wypłacone zostało stronie w okresie od 1 października 2012r. do 31 stycznia 2013r. W wyniku skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została uchylona (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 1020/14). Rozpoznający sprawę Sąd uznał zaskarżone orzeczenia za przedwczesne i w związku z tym za naruszające przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym obligowało do ich uchylenia. Po wydaniu decyzji z dnia [...] nr [...] organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] ustalił, że wypłacone stronie w okresie od 1 października 2012 do 31 stycznia 2013r. świadczenia w wysokości łącznej 1200 zł podlegają zwrotowi jako nienależnie pobrane. W uzasadnieniu decyzji wskazano na regulację zawartą w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 1228 ze zm.) nakazującą osobie, która pobrała nienależnie świadczenie ich zwrot wraz z ustawowymi odsetkami i odwołano się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] uznającą, że kwoty wypłacone za okres od 1 października 2012r. do 31 stycznia 2013r. na rzecz J. K. były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Decyzja organu I instancji utrzymana została w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (decyzja z dnia [...] Nr[...]). Organ ten również powołał się na brzmienie art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i w stanie faktycznym sprawy uznał, że organ I instancji słuszne zobowiązał stronę do zwrotu świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że nie miał wiedzy o umorzeniu zabezpieczenia alimentacyjnego na rzecz jego córki. Dowiedział się o tym dopiero po wydaniu decyzji administracyjnej z dnia [...]. W celu wyjaśnienia sytuacji udał się do Sądu Rejonowego w W., a tam poinformowano go o cofnięciu pozwu alimentacyjnego, co nie miało miejsca w rzeczywistości. Wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną, sam wychowuje córkę i domaga się egzekwowania od żony alimentów. Zaprzeczył, by mógł mieć wiedzę o wydarzeniach, z których Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wyciąga dla jego córki niekorzystne wnioski. Wyjaśnił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w dniu 14 stycznia br. wydał wyrok na jego korzyść. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi może nastąpić tylko wtedy, gdy wystąpiły w sprawie przesłanki określone w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej P.p.s.a.), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, kontrolując wskazany w skardze akt także z urzędu. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę ex officio. Jako bezsporne przyjąć trzeba, że na mocy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 1020/14 uchylone zostały decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i Burmistrza R. wydane w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia alimentacyjne wypłacone na rzecz J. K. za okres od dnia 1 października 2012r. do dnia 31 styczna 2013r. w łącznej wysokości 1200 zł. Bezspornie również przyznać trzeba, że zgodnie z brzmieniem art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenie jest obowiązana do ich zwrotu. Nakazanie zwrotu pobranego świadczenia wymaga zatem wcześniejszego uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane. Brak w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane uniemożliwia organom podjęcie decyzji na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pogląd taki potwierdza ugruntowane już orzecznictwo sądów administracyjnych, a Wojewódzki Sąd Administracyjny pogląd ten w pełni podziela. Skoro obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia ze świadomością, że jej się one nie należały, to obowiązek ten determinowany jest uprzednim ustaleniem istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu. W kontrolowanej sprawie taki stan rzeczy nie występował, gdyż w obrocie prawnym nie istniała ostateczna decyzja o uznaniu za nienależne pobrane przez skarżącego świadczenia alimentacyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12 publ. CBOSA orzekł, że "art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (...). Powyższe oznacza, że aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Przy czym podkreślić należy, że inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Tym samym stwierdzić należy, że zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje". Przywołany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego został co prawda wyrażony na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), to jednak z uwagi na istotne podobieństwo regulacji prawnych dotyczących uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz obowiązku zwrotu takiego świadczenia, istniejących na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowisko to należy w pełni podzielić w niniejszej sprawie, z tym zaznaczeniem, że w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego badaniu organu podlegają przesłanki określone w art. 2 pkt 7 lit. a/ - e/ ustawy, natomiast w postępowaniu o zwrot tych świadczeń bada się przesłanki określone w art. 23 ustawy. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 253/14 a także WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 846/11; WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, a także NSA w wyroku z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10, wszystkie przypomniane w wyroku tut. Sądu z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1307/13 publ. CBOSA). O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również przepis art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 23 ust. 4 ustawy, który mówi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat – tak też orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Bydgoszczy wyroku z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 846/11 publ. CBOSA. Niewątpliwie zatem obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od wcześniejszego ustalenia, że wypłacone osobie uprawnionej świadczenie jest nienależnie pobrane. Brak takiego ustalenia uniemożliwia orzeczenie o obowiązku zwrotu świadczenia. W tym stanie rzeczy Sąd, stało się konieczne uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji jako wydanych bez należytego umocowania w stanie faktycznym sprawy o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a.