IV SA/Gl 900/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie spraw studentów w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia adwokata. W treści skargi z dnia [...] K.B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu powołując się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] stronę wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Skarżący złożył rzeczony formularz w dniu [...], potwierdzając, że zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Równocześnie zadeklarował, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwojgiem małoletnich dzieci oraz, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Posiada natomiast mieszkanie o powierzchni [...] m2 wraz z piwnicą i udziałem w części wspólnej budynku, w którym lokal ten się znajduje. Miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie brutto [...] zł (netto [...] zł), na którą składa się pobierana przezeń renta w kwocie [...] zł (netto [...] zł) oraz wynagrodzenie jego małżonki w wysokości [...] zł (netto [...] zł). Dodatkowo skarżący powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów bieżącego utrzymania, na które składa się między innymi spłata kredytu hipotecznego ([...] zł miesięcznie), "innych zobowiązań bankowych" ([...] zł), czynsz za mieszkanie ([...] zł), zakup leków ([...] zł) i czesne za naukę pobieraną przez córkę ([...] zł). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 15 grudnia 2010 r.), K.B. nadesłał dokumenty potwierdzające wysokość dochodu swego i małżonki, umowy: kredytu i pożyczki wraz z harmonogramami spłat obrazującymi wysokość miesięcznych rat spłaty tych zobowiązań, a także informację dotyczącą wysokości uiszczanych opłat za mieszkanie oraz faktury VAT i paragony potwierdzające wydatki ponoszone na zakup leków i z tytułu należności za tzw. media. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K.B. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, zgodnie z art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a., tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że nie posiada on oszczędności ani innych zasobów finansowych, a równocześnie nie dysponuje składnikami majątku, które dałyby się łatwo spieniężyć. Jakkolwiek przy tym miesięczny dochód przypadający na jego gospodarstwo domowe w miesięcznej kwocie netto [...] zł (vide: nadesłana decyzja ustalająca wysokość renty pobieranej przez K.B. oraz wyciągi z listy płac jego żony za listopad 2010 r.) trudno uznać za niski, to jednak nie sposób tracić z pola widzenia, że rodzina ta składa się z czterech osób (w tym dwoje małoletnich dzieci) i obciążona jest ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Już bowiem sama suma spłat zaciągniętych zobowiązań, to jest kredytu hipotecznego i pożyczki gotówkowej wynosi [...] zł (patrz: nadesłane kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat), do czego należy wszak doliczyć opłaty mieszkaniowe w kwocie [...] zł (vide: nadesłana informacja zarządcy z dnia [...]), należności za tzw. media oraz wydatki na leki, środki czystości, żywność i inne niezbędne koszty. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, iż wnioskujący wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną K.B. nie sposób jednak uznać aby spełnił on kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, niepubl., z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, niepubl., oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09, niepubl.). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Jak bowiem wspomniano wyżej, jego gospodarstwo domowe osiąga stały dochód w miesięcznej wysokości netto [...] zł i choć można przyjąć, że nie pozwala on na uiszczenie pełnych kosztów związanych z niniejszą sprawą to jednak, nawet uwzględniwszy rozmiar wydatków ponoszonych prze tą rodzinę, powinien przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu umożliwić przynajmniej częściową partycypację w kosztach postępowania. Skarżący posiada niewątpliwie pewne możliwości ograniczenia swoich wydatków. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że na samo zużycie wody przeznacza ponad [...] zł miesięcznie (patrz: wspomniana wyżej informacja z dnia [...]), co nawet w przypadku czteroosobowej rodziny jest kwotą nad wyraz wysoką i świadczy o istnieniu potrzeby poczynienia stosownych oszczędności w omawianym zakresie. Na marginesie warto dodać, że wnioskodawca - jak sam podał - przeznacza [...] zł miesięcznie na czesne dla córki będącej w wieku [...] lat, a zatem uczącej się w szkole średniej. Jakkolwiek przy tym nie sposób kwestionować zasadności finansowania edukacji dziecka, to jednak trudno zgodzić się, aby tego rodzaju wydatek zaliczał się do kosztów niezbędnych, związanych z zaspokojeniem koniecznych potrzeb życiowych, skoro W.B. mogłaby wszak równie dobrze pobierać naukę nieodpłatnie, w szkole publicznej. W rezultacie, już sam fakt, iż strona jest w stanie wydatek taki ponosić, przemawia przeciwko przyznaniu jej prawa pomocy. Mając na względzie powyższe uznano, że skarżący nie zachowuje przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego brak jest podstaw do ustanowienia dla niego profesjonalnego pełnomocnika. Należy bowiem zaakcentować, że użyte w art. 246 §1 pkt 1 ustawy pojęcie "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych", a zatem jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest w stanie chociaż w niewielkim stopniu ponieść koszty postępowania, to prawo pomocy może jej zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003 r., s. 117). W tym stanie rzeczy, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 tej ustawy.