IV SAB/Gl 70/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w przedmiocie rozpoznania odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Pismem procesowym datowanym na 7 kwietnia 2017 r. K.M. wniósł o ustanowenie radcy prawnego z urzędu, celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w sprawie przez Sąd w dniu 16 stycznia 2017 r. Następnie, to jest w dniu 15 maja 2017 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż żąda nie tylko ustanowienia radcy prawnego lecz także zwolnienia od kosztów sądowych. Motywując ten wniosek skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do pracy i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz dwoma synami (jeden z nich studiuje na uczelni znajdującej się poza miejscem zamieszkania, zaś drugi jest uczniem gimnazjum). Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Jest przy tym - wraz z żoną - współwłaścicielem dwudziestoletniego samochodu, którego wartość "odbiega daleko w dół" od tej kwoty. Miesięczny dochód netto rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie 4.289,31 zł, na którą składa się pobierana przezeń renta, w kwocie 2.602,66 zł, świadczenie wychowawcze, w wysokości 500 zł, stypendia pobierane przez synów, w kwotach odpowiednio 100 zł i 300 zł oraz wynagrodzenie jego małżonki za pracę świadczoną w niepełnym wymiarze (786,65 zł). Dodatkowo wnioskujący powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, wśród których obok wyżywienia (1.800 zł), lekarstw (320 zł) oraz opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem, wymienił między innymi koszt stancji dla starszego syna (531,52 zł), czesne za szkołę młodszego syna, w kwocie 385 zł, opłatę za Internet i TV (144,90 zł) oraz koszty eksploatacji samochodu (230 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest przewlekłość postępowania w sprawie dotyczącej stopnia niepełnosprawności. Wnioskodawca jest więc w tej sprawie objęty zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, co wynika z art. 239 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a w konsekwencji, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 22 maja 2017 r. - karta nr 116 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku K.M. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że celem prawa pomocy jest umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom ubogim. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że K.M. składał w przeszłości liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wnioski te były w ostatnim okresie uwzględniane przez Sąd oraz przez referendarza sądowego albowiem brano pod uwagę, iż wyżej wymieniony nie posiadał stałego źródła dochodu, a jego rodzina objęta była całym szeregiem form wsparcia z pomocy społecznej pobierając w tych ramach liczne świadczenia, w postaci zasiłku okresowego i zasiłków celowych z przeznaczeniem na zaspokojenie różnych potrzeb. Analiza danych ujętych we wniosku niniejszym wskazuje jednak, iż sytuacja materialna skarżącego uległa w międzyczasie wyraźnej poprawie. Jakkolwiek bowiem jest on osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy, to jednak uzyskuje już obecnie stały dochód pobierając rentę, w kwocie 2.602,66 zł, z kolei dochód netto ogółem przypadający na jego gospodarstwo domowe jest znacznie wyższy niż poprzednio, gdyż wynosi prawie 4.300 zł, a przy takim dochodzie - nawet w przypadku czteroosobowej rodziny - trudno uznać, aby jej położenie było na tyle trudne, by mówić o ubóstwie. O polepszeniu sytuacji materialnej gospodarstwa domowego wnioskodawcy świadczy również fakt, że aktualnie nie pobiera on już świadczeń z pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych (nie wykazał ich we wniosku wśród dochodów), a przecież - jak zwrócono uwagę powyżej - właśnie fakt korzystania z takiego wsparcia był decydującym argumentem, który legł u podstaw wydanych w przeszłości rozstrzygnięć o przyznaniu mu prawa pomocy i który przesądził o uznaniu jego oświadczeń za przekonujące (vide: uzasadnienia postanowień tutejszego Sądu: z dnia 13 lipca 2016 r., 14 lipca 2016 r. oraz 19 lipca 2016 r., wydane odpowiednio w sprawach o sygn. akt IV SAB/Gl 166/15, IV SO/Gl 8/16 i IV SAB/Gl 56/16). Zdaniem rozpoznającego wniosek, zaprezentowana wyżej sytuacja materialna strony - korzystniejsza niż przed kilkoma miesiącami - nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (znajdującej wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym kontekście trzeba odnotować, że wnioskodawca powoływał się na okoliczność ponoszenia relatywnie znacznych kosztów utrzymania. Przyjdzie jednak zaznaczyć, że po pierwsze - różnica pomiędzy dochodem jego rodziny (4.289,31 zł) a sumą wszystkich ujętych we wniosku kosztów (3.898,88 zł - vide: rubryka nr 11 formularza "PPF") wynosi około 400 zł, a zatem dysponuje on nadwyżką w tej kwocie, którą mógłby przeznaczyć na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Po drugie zaś - jak wynika z przywołanych wyżej orzeczeń - rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględnia się wyłącznie koszty konieczne, niezbędne, czyli tylko takie, które zmierzają do zaspokojenia elementarnych i podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem skarżący, wśród ponoszonych kosztów, zarówno w złożonych wcześniej wnioskach jak i we wniosku niniejszym wykazał wydatki, których żadną miarą nie można uznać za podstawowe i niezbędne. Kwestia ta budziła pewne wątpliwości już wcześniej, co sygnalizowano w uzasadnieniach wielu poprzednich postanowień rozstrzygających wnioski K.M. Chodzi mianowicie o miesięczne wydatki na telewizję i dostęp do Internetu, w kwocie aż 144,90 zł oraz o czesne za prywatne gimnazjum jego syna, w wysokości 385 zł. Trudno przecież traktować comiesięczną opłatę za telewizję i Internet w wysokości aż 144,90 zł jako elementarny i podstawowy koszt utrzymania, zwłaszcza w sytuacji, gdy na rynku istnieją w tym zakresie znacznie tańsze oferty. Trudno także uznać za niezbędny wydatek czesne za gimnazjum syna skarżącego. Ponoszenie takiego kosztu przeczy deklarowanej przez stronę trudnej sytuacji materialnej, gdyż jest on typowy raczej dla rodzin o dobrym i stabilnym statusie majątkowym. Równocześnie K.M. ani wcześniej ani tym razem nie powołał się na żadne racjonalne powody (jak np. wskazania zdrowotne, konieczność edukacji uwzględniającej szczególne uzdolnienia itp.), które przemawiałyby za koniecznością uczęszczania jego syna do płatnej szkoły prywatnej zamiast - jak ma to miejsce w przypadku większości dzieci - do nieodpłatnego gimnazjum publicznego. Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie pokryć kosztów związanych z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swej rodziny i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.