I SA/Go 548/18
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2019-01-31
Skład orzekający: Dariusz Skupień, Jacek Niedzielski, Zbigniew Kruszewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy utworzenie przez powiązane podmioty pięciu spółek i podział między nie gruntów rolnych, które wcześniej stanowiły jedno gospodarstwo, w celu uzyskania wyższych płatności bezpośrednich, stanowi sztuczne stworzenie warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, uzasadniające odmowę przyznania płatności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że utworzenie przez powiązane podmioty pięciu spółek i podział między nie gruntów rolnych, które wcześniej stanowiły jedno gospodarstwo, w celu uzyskania wyższych płatności bezpośrednich, stanowi sztuczne stworzenie warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Działanie to jest sprzeczne z celami systemu wsparcia, które mają na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej i przeciwdziałanie koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach. W związku z tym, odmowa przyznania płatności była zasadna.Stan faktyczny
Spółka J złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. Organy ARiMR odmówiły przyznania płatności, uznając, że spółka wraz z czterema innymi podmiotami, utworzonymi przez te same osoby i posiadającymi powiązania rodzinne oraz kapitałowe, sztucznie podzieliła jedno gospodarstwo rolne na mniejsze części w celu obejścia przepisów wprowadzających limity płatności i uzyskania wyższych dopłat. Spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i naruszenie przepisów postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant Sekretarz sądowy Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J spółka z o.o. na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] października 2018r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa ( powoływany dalej jako organ II instancji, organ odwoławczy, Dyrektor OR ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (zwany dalej Kierownikiem Biura ARiMR, organem I instancji) z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie przyznania J Sp. z o.o. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015.
Jako podstawę prawną decyzji organ II instancji wskazał art. 138 § 1 pkt 1, art. 10, art. 107, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017, poz. 1257 - w skrócie: "k.p.a."), w zw. art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017r., poz. 2137 ze zm.), art. 3, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312), art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE. L 347 z 20.12.2013 r. str. 549 ze zm.).
Z uzasadnienia decyzji wynikało, że zapadła ona w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dnia 10 czerwca 2015 r. Skarżąca Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2015. Wskazała, że ubiega się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, za zazielenie oraz płatności dodatkowej. Skarżąca wniosła o przyznanie wsparcia łącznie do powierzchni 62,40 ha.
Kierownik Biura ARiMR, wydanie decyzji odmawiającej przyznania skarżącej płatności poprzedził postępowaniem dowodowym oraz kontrolą administracyjną wniosku, zgodnie z 28, art. 29 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69) - zwanego dalej rozporządzeniem nr 809/2014. Powziąwszy wątpliwość co do prowadzenia przez Skarżącą spółkę działalności rolniczej wezwał ją do złożenia szeregu dokumentów potwierdzających taką aktywność.
Spółka, odpowiadając na wezwania organu, przedłożyła m. in. pismo w którym poinformowała, że przedmiotem upraw były mieszanki traw wieloletnich z wsiewką motylkowatych. Zbiór dokonany zgodnie z terminami agrotechnicznymi. Plony zostały przekazane dla A.P. jako produkt wymienny za słomę na potrzeby prowadzenia przez spółkę produkcji indyka. Ponadto spółka dołączyła umowę dzierżawy z dnia [...].05.2013r. pomiędzy A.W., M.W. (wydzierżawiający), a spółką J (dzierżawca), Fakturę VAT nr [...] z dnia [...].05.2015 r. wystawioną przez M.W. dla spółki J za dzierżawę nieruchomości; potwierdzenie realizacji przelewu przez spółkę J na rzecz M.W. za dzierżawione nieruchomości; Fakturę VAT nr [...] z dnia [...].05.2015 r. wystawioną przez A.W. dla spółki J za dzierżawę nieruchomości; potwierdzenie realizacji przelewu przez spółkę J na rzecz A.W. za dzierżawione nieruchomości; oświadczenie z dnia [...].06.2015r. o koszeniu trawy sprzętem A.P. oraz oświadczenie z dnia [...].06.2015r. o zbiorze siana, prasowania i transporcie sprzętem A.P.; plan produkcji roślinnej – 2015; protokół nr [...] z kontroli gospodarstwa przez Jednostkę Certyfikująca z dnia [...].07.2015 r.; rejestr zakupów środków produkcji roślinnej i zwierzęcej; dokumentację gospodarstwa ekologicznego; rejestr ekologicznej produkcji roślinnej; ewidencję towarową sztuk 2; rejestr działalności rolnośrodowiskowej; Fakturę VAT nr [...] z dnia [...].04.2015 r. wystawioną przez B dla spółki J za certyfikację; potwierdzenie przelewu przez spółkę J na rzecz B; Fakturę VAT nr [...] wystawioną przez B dla spółki J.
Postanowieniem z [...] maja 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego włączył w poczet materiału dowodowego sprawy dowody zgromadzone w postępowaniu za 2013 rok, tj: protokół przesłuchania świadków i stron z dnia [...].04.2015 r.; protokół przesłuchania świadków i stron z dnia [...].05.2015 r.; fakturę VAT nr [...] dotyczącą zakupu przez spółkę J mieszanki traw oraz potwierdzenie dokonania opłaty za w/w fakturę; zaświadczenie wydane przez B o objęciu systemem kontroli i nadaniu numeru producenta; potwierdzenie wydane przez B o objęciu gospodarstwa planem kontroli w rolnictwie ekologicznym; protokół z kontroli gospodarstwa wykonanego przez B; fakturę VAT nr [...] dotyczącą certyfikacji gospodarstwa ekologicznego; potwierdzenie wykonania przelewu przez spółkę J na rzecz jednostki certyfikującej; B oraz potwierdzenie przelewu za w/w fakturę; umowę dzierżawy gruntów z dnia [...].05.2013 r. pomiędzy A.W., M.W. (wydzierżawiający), a spółką J (dzierżawca); faktury [...] wystawione przez A.W. i M.W. dla spółki J za dzierżawę nieruchomości; potwierdzenie przyjęcia dyspozycji przelewu z dnia [...].05.2014 r. i [...].05.2014 r., na rzecz A.W. z tytułu faktury [...] i M.W. z tytułu faktury [...]; fakturę VAT nr [...] z dnia [...].05.2013 r., wystawioną na rzecz spółki J G.T. za działalność wspomagającą produkcją roślinną, orka, uprawa, siew na kwotę 35 640 zł.; potwierdzenie wykonania przelewu przez spółkę J z dnia [...].05.2013 r., tytułem faktury VAT nr [...] dla G.T.; oświadczenie strony z dnia [...].05.2014 r., w którym wskazuje, że spółka nie posiada zaplecza maszynowego i wszelkie zabiegi agrotechniczne w tym obsiewanie i/koszenie wykonywane były przez firmę zewnętrzną; dokumentacje gospodarstwa ekologicznego; pismo strony z dnia [...].06.2014 r. będące odpowiedzią na wezwanie; umowę o dzieło zawarta w dniu [...].01.2013 r. pomiędzy spółką J, a K.P. za opracowanie sprawozdania finansowego i deklaracji podatkowej.
Decyzją z [...] czerwca 2018 r. organ I instancji odmówił Skarżącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 r.
Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że na podstawie zgormadzonej dokumentacji stwierdził zadeklarowanie gruntów, których właścicielami są A.W. oraz M.W.. Osoby te wydzierżawiły w dniu [...] maja 2013 r. grunty dla spółki J w celu ominięcia modulacji stosowanej przy płatnościach. Na podstawie analizy dostarczonych przez stronę dokumentów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił, iż grunty zadeklarowane przez spółkę stanowiły całość gospodarstwa zarządzanego przez M.W. oraz D.W., którzy utworzyli łącznie 5 spółek. Spółki występowały odrębnie o płatności w celu uzyskania wsparcia w łącznej kwocie wyższej od możliwej do uzyskania w sytuacji, gdyby o przyznanie płatności ubiegał się jeden podmiot. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał też, iż grunty rolne zgłoszone przez wszystkie spółki, w których M.W. był wspólnikiem i /lub prezesem, a D.W. jest wspólnikiem i /lub prokurentem, nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Umowy dzierżawy gruntów na mniejsze spółki, w tym na Skarżącą sporządzone zostały w celu sztucznego podzielenia gospodarstwa, w celu uzyskania większych kwot płatności. Zorganizowanie wielu spółek przez tych samych udziałowców i powiązanych ze sobą rodzinnie osób oraz związek pomiędzy poszczególnymi spółkami wynikający z ich struktury własnościowej i osobowej, tj. prowadzenia przez wszystkie podmioty tego samego rodzaju działalności, w tej samej lokalizacji, korzystając ze wspólnego zaplecza, stanowi sztuczne działanie w celu obejścia prawa.
Zdaniem organu I instancji aplikowanie o pomoc przez te same osoby w ramach kilku spółek kapitałowych i osobowych należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującemu jednemu beneficjentowi. Służyć to miało wyłącznie zwiększeniu kwot wsparcia w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W ocenie organu pierwszej instancji, podmiot J zadeklarował w 2015 r. do płatności grunty, które zostały wyodrębnione z gospodarstwa M.W. oraz z gospodarstwa A.W., którymi de facto zarządzali do 2014 r. M.W. i D.W., a od 2015 r. w związku ze śmiercią M.W., zarządzała D.W.. Stwierdził, że spółka nie była posiadaczem w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach.
Spółka wniosła odwołanie od decyzji Kierownika Biura ARiMR, a po jego rozpatrzeniu, Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, uznając wyrażone w niej stanowisku organu za prawidłowe.
Organ stwierdził, że Skarżąca Spółka została zawiązana [...] listopada 2010 r., a [...] maja 2013 r. wydzierżawiła od A.W. i M.W. działki rolne o powierzchni 68,38 ha położone w [...]. Przeanalizował również powiązania pomiędzy wszystkimi pięcioma spółkami zarządzanymi przez M.W. - czyli, obok skarżącej, również: M sp. z o.o., MA sp. z o.o., N sp. z o.o. i J sp. z o.o. Organ ustalił, że wszystkie one mieszczą się w lokalu w którym siedzibę ma spółka B, a spółki M, MA, N wydzierżawiają działki rolne od spółki B.
Udziałowcami spółki B są "W" sp. z o.o. oraz D.W.. Ponadto A.W. oraz D.W. są prokurentami w/w spółki. Natomiast "W" Spółka z o.o. jest własnością D.W. a prezesem spółki był M.W.. Pięć spółek (N, M, MA, J, K) zostało zawiązanych jednego dnia - [...] listopada 2010 r. W spółkach tych wspólnikami są odpowiednio: D.W. i M.W., M.W. i A.W., A.W. i J.W., M.W. i L.W., D.W. i K.P.. Natomiast zarząd wszystkich spółek tworzą Prezes M.W. i D.W. jako pełnomocnik i prokurent. Spółki tj. N, M, MA wydzierżawiają grunty rolne od spółki B, w której prezesem był M.W.. Natomiast spółki J I K w których prezesem również jest M.W. wydzierżawiają grunty od A.W. i M.W..
Organ ustalił dalej, że spółka B była właścicielem ok. 270 ha gruntów, które zgłaszała do płatności w latach 2004-2011. Grunty te podzielono pomiędzy 5 spółek, w których M.W. był prezesem, a w dwóch ponadto wspólnikiem (M i MA). Powierzchnie zgłoszone do płatności w roku 2014 przez te spółki wyniosły w przypadku spółki N pow. 48,94 ha, spółki MA pow. 48,50 ha, spółki M pow. 49,70 ha, spółki J pow. 62,40 ha, spółki K 63,39 ha. Natomiast w 2015 r. wnioski o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego złożyły dwie spółki tj. J i K.
Utworzone spółki powiązane są ze sobą osobowo jak i rodzinnie przez D.W. oraz M.W., których decyzyjność była nieograniczona. Wszystkie podmioty były reprezentowane przez te same osoby. Jako prezes zarządu, pełnomocnik i prokurent występują D.W. i M.W.. Oni też podejmowali wszelkie czynności w imieniu skarżącej oraz pozostałych 4 spółek.
Ponadto wszystkie podmioty posiadały ten sam adres siedziby. Dlatego też - zdaniem organu odwoławczego - nie można mówić o odrębnych podmiotach, gdyż funkcje zarządcze we wszystkich podmiotach wykonują te same osoby, a tym samym spółki nie stanowią odrębnych samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie jak również technologicznie.
Zdaniem organu M.W., tworząc spółki kierował się chęcią obejścia przepisów ukierunkowaną na zwiększenie wysokości płatności.
W obowiązującym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, przekładałby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w przypadku spółki i pozostałych 4 spółek nie ma miejsca.
Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego, przekazywanie poszczególnych gruntów pomiędzy podmiotami wykazanymi powyżej, a powiązanymi personalnie z M.W. było równoznaczne z utworzeniem sztucznych warunków w celu uzyskania płatności. Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, iż nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia. Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
W nawiązaniu do powyższych rozważań organ odwoławczy nadmienił, że spółka została zawiązana wyłącznie w celu podzielenia łącznie posiadanego przez M.W. areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej, o czym świadczą nie tylko wykazane w niniejszej decyzji fakty takie jak: ta sama siedziba spółek powiązanych z M.W., ci sami wspólnicy, powiązania rodzinne. O fakcie zawiązania spółki (jak również pozostałych) wyłącznie w celu podzielenia posiadanego przez M.W. areału ziemi na mniejsze gospodarstwa utwierdza organ odwoławczy również materiał dowodowy zgromadzony na etapie postępowania prowadzonego przez organ I instancji, tj. oświadczenia strony oraz złożone zeznania.
Organ odwoławczy cytując art. 336 k.c. wskazał na różne rodzaje posiadania, podkreślając, że dla instytucji płatności obszarowych nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu k.c., ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Stwierdził, że spółka nie spełniała przesłanek uzasadniających uznanie ją za rolnika czy też gospodarstwo. Wskazał, że złożone przez stronę wyjaśnienia potwierdzają, że skarżąca jak i pozostałe spółki powstały ze względu na sytuację gospodarczą i ekonomiczną związaną chowem i hodowlą indyków, a nie z celem jaki związany jest z systemem pomocy w ramach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Łącznie ustalone okoliczności uzasadniały, zdaniem organu odwoławczego, zastosowanie art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 stanowiącego, że działania skierowane na pozyskiwanie korzyściw sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści, co przekłada się na zastosowanie art. 60 rozporządzenia 1306/2013.
Zastosowanie art. 60 rozporządzenia 1306/2013, a mianowicie sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia, wynika z konkluzji, że systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodów mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia. Cel w postaci zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie został też zapisany jako jeden z podstawowych celów wspólnej polityki rolnej w art. 39 ust. 1 pkt b Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.
Organ odwoławczy stwierdził również, że Spółka nie zatrudniała pracowników przy produkcji rolnej związanej z gruntami objętymi dopłatami, zlecała bowiem prace podmiotom zewnętrznym i w tej sytuacji nie może być mowy, iż jej funkcjonowanie w jakikolwiek sposób przyczyniało się realizacji celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie.
Dalej organ podkreślił, że wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.
Skarżąca spółka nie zgodziła się z decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR i pismem z [...] października 2018 r. wniosła od niej skargę do tutejszego Sądu zarzucając:
I. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wydanej decyzji, poprzez przyjęcie że:
a) skarżąca stworzyła sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia co nie znajduje oparcia w zgromadzonym przez organ administracyjny materiale dowodowym albowiem "J" sp. z o.o. przedstawiła w przedmiotowej sprawie niezbędne dokumenty w postaci: umowy dzierżawy z dnia [...].05.2013 roku zawartej pomiędzy A.W. i M.W. a spółką "J" sp. z o.o., potwierdzenie realizacji dyspozycji przelewu tytułem opłaty za fakturę [...], KOPIE FAKTURY VAT nr [...] z dnia [...].05.2015, KOPIA FAKTURY VAT nr [...] z dnia [...].05.2015 wystawiona przez A.W., potwierdzenie realizacji dyspozycji przelewu tytułem opłaty za fakturę [...], Kopie oświadczenia podpisanego przez panią "W" o użytkowaniu sprzętu użyczonego przez A.P. z dnia [...].06.2015 r., kopie oświadczenia podpisanego przez panią "W" o użytkowaniu sprzętu użyczonego przez pana A.P. z dnia [...].06.2015 r,: ciągnik, prasa zwijająca, ładowacz czołowy, przyczepy, kopie Dokumentacji Gospodarstwa Ekologicznego wystawionego przez B Sp. zoo , Jednostka Certyfikująca w rolnictwie ekologicznym, KOPIE REJESTRU DZIAŁALNOŚCI ROLNOSRODOWISKOWEJ - rejestr działań agrotechnicznych , kopia planu produkcji roślinnej - uprawy polowe, kopia planu produkcji roślinnej - warzywnik i sady przydomowe, kopia planu produkcji zwierzęcej, kopia protokołu nr [...] z działalności gospodarstwa z dnia [...].07.2015r. wystawiony przez B Sp. z o.o., kopia faktury Vat nr [...] z dnia [...].05.2015r. wystawionej przez B Sp. zoo dla spółki "J"Sp. zoo, potwierdzenie wykonania przelewu krajowego z dnia [...].05.2015 r., kopia faktury VAT nr [...] z dnia [...].04.2015 wystawionej przez B Sp. zoo za certyfikację i kontrolę gospodarstwa ekologicznego w 2015r., potwierdzenie wykonania przelewu krajowego przez spółkę "J"Sp. zoo z dnia [...].04.2015 r., Oświadczenie spółki "J" Sp. zoo z dnia [...].04.2016, w którym strona wskazuje, że spółka powstała jako podmiot suwerenny do prowadzenia działalności gospodarczej określonej w umowie Spółki, a księgowością w spółce zajmuje się księgowa - zarząd spółki potwierdzenie realizacji dyspozycji przelewu tytułem opłaty za fakturę [...] na kwotę 8410,74 zł z dnia [...].05.2016 r. na rzecz M.W., kopia faktury VAT nr [...] z dnia [...].05.2016r. wystawioną przez M.W., kopia faktury VAT nr [...] z dnia [...].05.2016 wystawioną przez A.W., potwierdzenie realizacji dyspozycji przelewu tytułem opłaty za fakturę [...] na kwotę 8410,74 zł z dnia [...].06.2016 r. na rzecz A.W., kopia Rejestru Działań Agrotechnicznych - 2 strony, umowy dzierżawy gruntów, umowy o dzieło, faktur VAT, potwierdzeń wykonania przelewu krajowego, decyzji Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, planu działalności rolnośrodowiskowej, potwierdzenia objęcia gospodarstwa planem kontroli w rolnictwie ekologicznym, informacji o danych przekazanych do ARiMR na wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, certyfikatu zgodności, zaświadczenia o objęciu systemem kontroli i nadania numeru producenta, protokołu z kontroli gospodarstwa, dokumentacji Gospodarstwa Ekologicznego a także złożonych w sprawie wyjaśnień uprawniające ją do otrzymania wnioskowanej płatności; b) przyjęcie, że podmiotowe i prawne powiązania pomiędzy podmiotami gospodarczymi a także wspólne kierownictwo, korzystanie ze wspólnej lokalizacji oraz prowadzenie takiego samego rodzaju działalności odbiera niniejszym podmiotom samodzielność gospodarczą i świadczy o stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści co nie znajduje oparcia w zgromadzonym przez organ administracyjny materiale dowodowym albowiem wskazywane połączenia pomiędzy podmiotami gospodarczymi nie wykazują stworzenia przez spółkę "sztucznych warunków" wymaganych do otrzymania tej płatności co potwierdza ponadto fakt, że spółka "J" sp. z o.o. efektywnie i rzeczywiście korzystała z deklarowanych w zgłaszanym wniosku gruntów, użytkowała rolniczo na własne ryzyko i rachunek zgłoszone działki, decydując poprzez swoje organy, uprawnione osoby komu zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je i sprzedać lub jak je wykorzystać, wreszcie miała również pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować co potwierdza przedłożona przez nią dokumentacja w sprawie wskazana w pkt. I lit a przedmiotowej skargi, a także złożone w sprawie wyjaśnienia. c) pominięcie faktu, że działalność "J" sp. z o.o. nie jest sprzeczna z żadnym z celów wsparcia zakreślonym przez prawodawcę co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania przepisu art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. UUELz dnia 20 grudnia 2013r., ze zm.
II. naruszenie przepisów postępowania mającą wpływ na treść wydanej decyzji tj.
a) art. 7 w zw. z art. 77 kpa poprzez niedokonanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego tj. wydanie decyzji zawierającej arbitralne kwalifikacje czynności strony a następnie nienaprawienie tych rażących uchybień przez organ II instancji, które to decyzje w sposób rażący naruszyły zasadę zaufania do organów administracyjnych;
b) art. 80 kpa w zw. z art. 75 kpa poprzez błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego poprzez niedopuszczenie wszystkiego co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a co nie jest sprzeczne z prawem i poprzez te okoliczności przedwczesność wydania zaskarżonej decyzji;
c) 107§3 kpa w zw. z art. 8 i 11 kpa poprzez ogólnikowe uzasadnienie wydanej decyzji, nie realizujące zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa tj. organ administracyjny w uzasadnieniu nie wskazał, które fakty uznał za udowodnione, na jakich dowodach oparł swoje rozstrzygniecie a także dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności.
Podnosząc tej treści zarzuty Skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując kontroli sądowej w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR odpowiadała prawu.
Przeprowadzona w określonych wyżej ramach ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ, w ocenie Sądu, organy obu instancji słusznie przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę przyznania płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Zgodnie z tym przepisem, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu I instancji co do tego, iż Skarżąca Spółka nie była posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności, gdyż grunty te w 2015 r. były użytkowane przez D.W. oraz stanowiska obu organów, co do tego, że Skarżąca Spółka nie prowadziła działalności rolniczej.
W związku z tymi stwierdzeniami organów w pierwszej kolejności należy zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności. Tymi warunkami są posiadanie gruntów zgłoszonych do płatności oraz bycie "rolnikiem", co uzależnione jest m.in. od prowadzenia działalności rolniczej.
Wynika to z art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach stanowiącego, że rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni działki rolnej. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach wynika, że użyte w ustawie pojęcie rolnik, oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Za rolnika w rozumieniu tego ostatniego przepisu uważa zaś osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Z kolei definicja działalności rolniczej została zawarta z kolei w art. 4 ust. 1 lit. c ppkt (i), (ii), (iii) rozporządzenia nr 1307/2013 r. i oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub; prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Tym samym, gdyby rzeczywiście skarżąca spółka nie była posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i nie prowadziła działalności rolniczej, to nie przysługiwałyby jej płatności, gdyż nie spełniałaby warunków określonych w powołanym art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach. Wówczas zupełnie bezprzedmiotowe byłoby badanie sztucznego stworzenia warunków (por. wyr. WSA w Warszawie z 22 grudnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 878/14).
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że posiadanie jest stanem faktycznym, a przeniesienie posiadania stanowi czynność realną, nie zaś czynność prawną. W związku z tym nie można do przeniesienia posiadania odnosić przepisów dotyczących pozorności czynności prawnych (art. 83 k.c.). Aby skutecznie zakwestionować posiadanie przez Skarżącą Spółkę gruntów zgłoszonych do płatności w 2015 r. oraz prowadzenie przez nią działalności rolniczej, organy musiałyby wykazać, że Skarżąca Spółka nie wykonywała w 2015 r. żadnych czynności mogących być uznane za przejawy posiadania gruntów, w szczególności działań związanych z uprawą tych gruntów. W związku z tym zauważyć należy, że w celu wykazania posiadania gruntów zgłoszonych do płatności, skarżąca spółka przedstawiła pisemną umowę dzierżawy gruntów objętych wnioskiem, dowód opłacenia czynszu oraz opłacone przez skarżącą faktury na potwierdzenie wykonania czynności agrotechnicznych. Takie stwierdzenie byłoby uprawnione tylko w wypadku wykazania przez organy pozorności zawieranych przez spółkę umów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, a także pozorność zawartej przez spółki umowy dzierżawy. Jednak takie wykazanie pozorności konkretnych umów, w rozumieniu art. 83 k.c. nie nastąpiło. Ponieważ zatem przedstawione przez Skarżącą w toku postępowania dowody w postaci dokumentów, nie zostały skutecznie podważone przez organy, nieuprawnione było stwierdzenie organów, iż skarżąca spółka nie była posiadaczem gruntów zadeklarowanych we wniosku gruntów i nie prowadziła działalności rolniczej.
Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że w ocenie Sądu, organy nie podważyły skutecznie określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach warunków przyznania skarżącej spółce płatności, a co za tym idzie pozbawienie płatności mogło nastąpić jedynie w oparciu o powołany art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przechodząc do oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, należy zauważyć, że kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Warto również podkreślić, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95. W myśl art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Należy zauważyć, że ani przepisy rozporządzenia nr 1306/2013, ani też wcześniej przepisy rozporządzenia nr 65/2011 nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tej kwestii organom stosującym prawo.
Kwestia ta była przedmiotem rozważań TSUE, który dokonując interpretacji obowiązującej wówczas regulacji tj. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawenfond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu) wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Wskazówki zawarte w przywołanym orzeczeniu Trybunału można odnieść do znajdującego w niniejszej sprawie zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Jak wynika z zacytowanego wyżej przepisu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz wykładni dokonanej w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia. W ocenie Sądu prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez organy w niniejszej sprawie były wystarczające do przyjęcia, że wszystkie wskazane wyżej przesłanki zaistniały w odniesieniu do płatności za 2015 r., o które wystąpiła skarżąca spółka. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu pięciu spółek powiązanych, na które przeniesiono posiadanie gruntów należących wcześniej do spółki B, w taki sposób, by uzyskać płatności większe, aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności.
Z art. 11 ust. 4 rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w
przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu [...] października 2011 r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z art. 11 ust. 1 tj. ze zmniejszenia kwoty płatności, która ma zostać przyzna rolnikowi na podstawie tytułu III rozdz. 1 tj. jednolitej płatności obszarowej za dany rok kalendarzowy o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR. Z kolei z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach wynika, że wysokość płatności obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni, po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%.
Zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym do rozporządzenia nr 1307/2013, w przypadku, gdy łączna kwota płatności bezpośrednich finansowanych z budżetu wspólnotowego w dany roku jest wyższa od równowartości 2 000 euro, przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 , kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2000 euro zmniejsza się, w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,388149 %.
Istotne jest też to, że wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest składany razem z wnioskiem o przyznanie płatności ONW, na jednym formularzu opracowywanym i udostępnianym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Spółki wystąpiły także o płatności ONW za 2015 r., które to płatności podlegają degresywności, czyli ich wysokość uzależniona jest od powierzchni zgłaszanych gruntów i maleje wraz ze wzrostem tej powierzchni, co wynika z rozporządzenia ONW.
W stosunku do tych rodzajów pomocy w przypadku złożenia za 2015 r. przez jeden podmiot wniosku obejmującego wszystkie grunty podzielone między spółki, płatności zostałyby wypłacone w niższej wysokości, aniżeli w sytuacji gdy wnioski takie złożyło dwie spółki (w tym skarżąca), które podzieliły się gruntami posiadanymi wcześniej przez spółkę B.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że utworzenie kilku podmiotów powiązanych kapitało i osobowo oraz podzielenie pomiędzy nimi posiadanych gruntów miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia powołanych wyżej przepisów wprowadzających w systemach wsparcia opisany powyżej współczynnik korygujący oraz wskazane zasady modulacji i degresywności płatności.
Jak wskazano w przywołanym wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 do dokonania oceny, czy stworzenie sztucznych warunków nastąpiło w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia konieczne jest zbadanie m.in. takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Dokonując ustalenia "stworzenia sztucznych warunków" nie można zatem ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, lecz również do działań osób czy podmiotów zaangażowanych w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r. II GSK 2576/14; LEX nr 1561888). Konieczna jest przy tym ocena działań podejmowanych zarówno na etapie tworzenia podmiotów powiązanych, jak i na etapie występowania przez nie z wnioskami o płatności. Podmioty można uznać za powiązane jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również osoby (zarówno fizyczne jak prawne), które łączą więzi o charakterze rodzinnym lub wynikające ze stosunku pracy, a także powiązania majątkowe pomiędzy tymi podmiotami lub osobami pełniącymi w tych podmiotach funkcje zarządzające, kontrolne albo nadzorcze (por. np. art. 25 i art. 25a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( Dz. U. 2012 poz. 361) oraz art. 9a i art. 11 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz. U. 2014 poz. 851.).
W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że Skarżąca Spółka została utworzona jednocześnie ze spółkami MA , M, N i K, a w 2015 roku wnioski o płatności bezpośrednie zgłosiły spółki J i K. Organy wskazały powiązania rodzinne udziałowców i osób uprawnionych do reprezentacji spółki B i nowoutworzonych spółek. W każdej z tych spółek do 2014 r. wspólnikiem i /lub prezesem zarządu był M.W., a prokurentem jego żona D.W.. Po śmierci M.W., były zarządzane przez D.W.. Wszystkie spółki miały siedzibę pod tym samym adresem.
Dokonana przez organy analiza powiązań pomiędzy podmiotami, wskazująca na ten sam czas ich powstania, sposób prowadzenia przez nie działalności, wspólne adresy oraz łączące je więzi personalne i kapitałowe, pozwalała na ustalenie zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności, w celu uzyskania korzyści wynikających z uregulowań systemu wsparcia. Korzyści te miały wynikać z uzyskania większych płatności w związku ze zgłoszeniem przez kilka podmiotów podzielonych pomiędzy nie gruntów, aniżeli byłoby to w przypadku zgłoszenia całości gruntów przez jeden podmiot.
Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie okoliczności wskazujących na inne jeszcze wiarygodne uzasadnienie utworzenia przez członków rodziny W. kilku spółek, które podzieliły między siebie posiadane grunty. W szczególności nie wskazano na jakiekolwiek konkretne korzyści ekonomiczne, które miałyby wynikać z utworzenia i działania kilku podmiotów, nie mających żadnych środków produkcji i zlecających wykonywanie prac polowych spółce, od której dzierżawią grunty albo podmiotom zewnętrznym. Nie przedłożono bowiem żadnych dowodów na potwierdzenie powyższego. Stąd podzielić należało stanowisko organów ARiMR, iż ekonomiczny sens utworzenia kilku powiązanych podmiotów i wykreowania posiadania przez te podmioty gruntów, zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki sposób zwiększyć rozmiar płatności przez obejście przepisów wprowadzających modulacje i degresywność płatności. W tym również uzyskanie wyższych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od kwoty płatności przysługującej w wypadku gdyby grunty zgłoszone oddzielnie przez każdą ze spółek, zostały objęte jednym wnioskiem, lub choćby wówczas gdyby z jednym wnioskiem wystąpili właściciele nieruchomości, którzy wydzierżawili swoje grunty spółkom J i K.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków przez utworzenie kilku podmiotów i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na zawyżeniu płatności, a to pozwalało na stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu w postaci woli tych podmiotów (w tym skarżącej spółki) uzyskania takich korzyści. Ocenić wreszcie należało ustalenie w zakresie spełnienia trzeciej przesłanki zastosowania art. 60 rozporządzenia 1306/2013, a mianowicie sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia. W tej kwestii nie ulega wątpliwości, że systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodów mające na celu, szczególności zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia". Cel w postaci zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie został też zapisany jako jeden z podstawowych celów wspólnej polityki rolnej w art. 39 ust.1 pkt b Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską . Należy w związku z tym wskazać na fakt, iż skarżąca spółka nie zatrudniała pracowników przy produkcji rolnej związanej z gruntami objętymi dopłatami, zlecała bowiem prace podmiotom zewnętrznym i w tej sytuacji nie może być mowy, że jej funkcjonowanie w jakikolwiek sposób przyczyniało się realizacji celu zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Nie sposób też nie zauważyć, że wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.
W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że osiągnięcie korzyści wynikających z ominięcia regulacji prawnych wprowadzonych art. 8 rozporządzenia nr 1307/2013 r. oraz wynikających z rozporządzenia wykonawczego wskaźników korygujących , pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej.
W głębszym wymiarze, wprowadzenie zasady pełnego wsparcia dla mniejszych i słabszych ekonomicznie podmiotów i ograniczenie kwotowe dla podmiotów większych, służyło zapewnieniu konkurencyjności.
Cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15 lutego 2017 r. II GSK 1518/15).
W ocenie Sądu, wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszenia kwotowego płatności dla większych rolników poprzez prowadzenie współczynnika korygującego. Jest w ocenie Sądu również oczywiste, że wprowadzenie we wszystkich płatnościach mechanizmów modulacji poprzez ograniczenia kwotowe i wprowadzenie szczeblowo degresywnych stawek płatności, miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.
Skarżąca spółka stworzona została w ocenie Sądu wyłącznie w celu uniknięcia skutków modulacji. W sytuacji gdyby płatności przyznawano do całości areału np. należącego do właścicieli nieruchomości, bez podziału na grunty wydzierżawione dwóm spółkom, w tym J sp. z.o.o., kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty jaką otrzymałyby obie powiązane kapitałowo i menedżersko spółki gdyby ich wnioski zostały uwzględnione. Tym samym Sad uznał, że działanie spółki polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu służącego obejściu przepisów o modulacji, w sposób oczywisty było sprzeczne z celem wsparcia jakim było zapewnienie konkurencyjności w sensie ogólnym.
Suma powyższych okoliczności zaważyła na ostatecznym wniosku, iż w wyniku utworzenia kilku podmiotów powiązanych kapitałowo, osobowo i menedżersko (w tym skarżącej spółki) i dokonania podziału między te podmioty gruntów wykorzystywanych do produkcji przez jeden podmiot, a zgłaszanych do płatności (w tym gruntów zgłoszonych przez skarżącą spółkę w 2015 r.) doszło do stworzenia w sposób sztuczny warunków do przyznania pomocy, a otrzymanie w takiej sytuacji przez skarżącą płatności oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. W tej sytuacji w ocenie Sądu do ustalonego stanu faktycznego znajdował zastosowanie 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepis ten określa automatyczną sankcję w postaci pozbawienia wszelkich płatności w przypadku ustalenia, iż doszło do stworzenia sztucznych warunków w wyniku czego mogłoby dojść do uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Rygoryzm tej regulacji polega na tym, że podmiot co do którego stwierdzono, iż korzyści takie uzyskał, jest pozbawiany w ogóle wsparcia, niezależnie od proporcji w jakiej pozostawał rozmiar korzyści w stosunku do należnej kwoty wsparcia.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a. wskazać należało, że w postępowaniu administracyjnym o przyznanie płatności bezpośrednich znajduje zastosowanie przepis art. 3 u.p.s.w.b. Jego ust. 1 stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 3 ust. 2 tej ustawy o płatnościach w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a, nie stosuje się.
Z kolei ust. 3 art. 3 ustawy o płatnościach stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W świetle przytoczonych regulacji stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania.
Oznacza to w konsekwencji, że nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie (por. wyr. NSA z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11).
Materiał dowodowy będący podstawą rozstrzygnięcia w sprawie został zatem zgromadzony prawidłowo, z zachowaniem przepisów prawa i nie może być mowy o zarzucanej w skardze przedwczesności wydania zaskarżonej decyzji, z naruszeniem art. 75 k.p.a. Raz jeszcze należy bowiem podkreślić, że obowiązek organów został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Takie działania w rozpoznawanej sprawie zostały przez organ I instancji podjęte, a przedłożone przez skarżącą spółkę dokumenty i wyjaśnienia zostały w sposób szczegółowy opisane i ocenione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co powoduje, że niezasadny był zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i 11 k.p.a.
Oceny legalności zaskarżonej decyzji nie zmienia również powołana w uzasadnieniu skargi treść uzasadnienia wyroku NSA z 28 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 2381/15. Wyrok ten odnosił się bowiem nie do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego lecz do pomocy finansowej na wspieranie grup producentów. Obszerny fragment tego uzasadnienia przytoczony w skardze dotyczył obowiązków organu w zakresie ustalenia okoliczności świadczących o istnieniu "sztucznych warunków". Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy - obok zgromadzenia miarodajnych dowodów służących ustaleniu tych kwestii - dokonały również wszechstronnej oceny istnienia przesłanek zastosowania art. 60 rozporządzenia 1306/2013, także poprzez ocenę czy stworzony mechanizm maksymalizacji kwot wsparcia, elementem którego była również skarżąca spółka naruszał cele wsparcia. Organy ARiMR uczyniły zatem zadość wszystkim obowiązkom dowodowym determinowanym brzmieniem i wykładnią pojęcia "sztuczne warunki" przyjmowaną zgodnie za przywołanym wcześniej wyrokiem TSUE w sprawie C-434/12.
Reasumując należy stwierdzić, że w wyniku utworzenia kilku podmiotów powiązanych (w tym Skarżącej Spółki) i dokonania podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności (w tym gruntów zgłoszonych przez Skarżącą Spółkę w 2015 r.) doszło do stworzenia w sposób sztuczny warunków do przyznania pomocy, a otrzymanie w takiej sytuacji przez skarżącą płatności oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. W tej sytuacji w ocenie Sądu do ustalonego stanu faktycznego znajdował zastosowanie powołany art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, co skutkowało odmową przyznania skarżącej spółce płatności. Z powyższych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło