I SA/Go 68/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Asesor WSA Damian Bronowicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę w całości. B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (powoływana dalej jako: "Spółka", "skarżąca") wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (powoływanego dalej jako: "DIAS", organ odwoławczy) z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (powoływanego dalej jako: "organ pierwszej instancji", "organ egzekucyjny") z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] oddalające skargę Spółki na czynność egzekucyjną, stanowiącą zajęcie nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą KW nr [...]. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny. Naczelnik Urzędu Skarbowego przyjął do realizacji wystawione przez Prezydenta Miasta, w celu prowadzenia egzekucji z nieruchomości, dalsze tytuły wykonawcze obejmujące zaległości Spółki z tytułu podatku od nieruchomości za lata od 2016 do 2019. Po nadaniu ww. dalszym tytułom wykonawczym klauzuli o skierowaniu do egzekucji, Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] dokonał zajęcia w nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W dniu 9 czerwca 2020 r. spółka wniosła skargę na ww. czynność egzekucyjną. Postanowieniem [...] lipca 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił ww. skargę Spółki. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, Spółka wniosła zażalenie, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070, powoływanej dalej jako: "nowelizacja") dokonano zmiany m.in. przepisu art. 54 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., powoływanej dalej jako: "u.p.e.a.") regulującego środek zaskarżenia w postaci skargi na czynności egzekucyjne. Mając na uwadze art. 13 ust. 1 i ust. 5 nowelizacji organ odwoławczy stwierdził, że wprzedmiotowej sprawie, w której wniesiona przez zobowiązaną Spółkę skarga dotyczy zajęcia nieruchomości, zastosowanie znajdują przepisy regulujące instytucję skargi na czynność egzekucyjną, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Organ odwoławczy oceniając prawidłowość zaskarżonej czynności egzekucyjnej, pod względem wykonawczym nie stwierdził naruszenia przepisów prawa. W toku prowadzonego postępowania organ zmierzał bowiem do zastosowania środka egzekucyjnego, do którego realizacji upoważnił go ustawodawca. DIAS wyjaśnił, że stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości, organ egzekucyjny działał w oparciu o art. 110c u.p.e.a. Oceniając postępowanie pod kątem ww. regulacji wskazał, że stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości organ egzekucyjny dopełnił wymogu wezwania Spółki do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, które doręczono w dniu 27 maja 2020 r. Jednocześnie organ egzekucyjny przesłał do Sądu Rejonowego w dniu [...] maja 2020 r. elektroniczny wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu przedmiotowej egzekucji. Organ odwoławczy stwierdził, iż zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] maja 2020 r. zawiera wszystkie wymagane dane, wezwania i pouczenia, o których mowa w przytoczonych powyżej przepisach u.p.e.a. Spółka nie wskazała natomiast, które przepisy prawa – w jej ocenie - zostały naruszone przez organ egzekucyjny podczas dokonywania zajęcia ww. nieruchomości. Nadto DIAS wyjaśnił, że podnoszone w zażaleniu argumenty dotyczące uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie mogą zostać poddane ocenie w toku postępowania prowadzonego wobec złożonej przez Spółkę, na podstawie art. 54 u.p.e.a., skargi na czynność egzekucyjną. Wykraczają one bowiem poza kwestie formalnoprawne związane z dokonanym zajęciem, do których przedmiotowe postępowanie jest ograniczone. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że ustawodawca dopuszcza zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego na wniosek zobowiązanego złożony na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., jeśli zobowiązany wykaże, że jest to uzasadnione jego ważnym interesem. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła skargę zarzucając mu naruszenie: 1) przepisów postępowania, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co skutkowało nieuwzględnieniem zarzutów i wniosków przedstawionych w zażaleniu, w szczególności wniosku o wstrzymanie, względnie zawieszenie wykonania zaskarżonego postanowienia do chwili wydania ostatecznego prawomocnego orzeczenia, z uwagi na określony w ww. zażaleniu interes Spółki; 2) naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez niezastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie, pomimo wniosku i wykazanie interesu Spółki. Wobec podniesionych zarzutów Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podtrzymano wcześniej prezentowane stanowisko w sprawie. Przywołując art. 7 ust 1 i 2 u.p.e.a. podkreślono, że organ egzekucyjny winien stosować środki prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, ta zatem zasada determinować winna wybór środka stosowanego przez organ prowadzący postępowanie, a dopiero spośród tych środków należy zastosować ten najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Tym samym wybór środka egzekucyjnego jest zawsze ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do zaspokojenia zobowiązań o charakterze pieniężnym. Zdaniem spółki zajęcie nieruchomości spółki jest również krzywdzące dla samego zobowiązanego. Nadto bardzo niekorzystnie wpłynie na bieżące prowadzenie działalności gospodarczej i dalszy rozwój oraz wizerunek na rynku spółki zobowiązanego, jak również na możliwość osiągnięcia zysku, którą będzie można przeznaczyć na spłatę wierzytelności wobec NUS. Stwierdzenie organu o braku uciążliwości zastosowanego sposobu egzekucji nie znajduje uzasadnienia z uwagi na fakt, iż organ posiada również zabezpieczenie należności podatkowej poprzez ustanowienie innego rodzaju zabezpieczeń. W przypadku kontynuowania dotychczasowych działań zmierzających do wyegzekwowania należności przez tut. organ egzekucyjny, spółka dłużnika będzie zmuszona do zaprzestania obsługi i realizacji obowiązujących umów, co w konsekwencji doprowadzi do upadłości. Dodała, że wpływ ma też ogłoszenie stanu epidemii na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz ciągłe i różnorodne komunikaty wydawane przez odpowiednie organu, instytucje a także władze państwowe, które stawiają szczególnie przedsiębiorców w bardzo niekorzystnej sytuacji. Dlatego też, w ramach obustronnych korzyści, organy egzekucyjne winny spowolnić znacznie bądź mocno ograniczyć czy w ogóle zaprzestać działalności egzekucyjnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." w związku z czym, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca Spółka wnosząc do tut. sądu skargę na postanowienie w przedmiocie oddalenia jej skargi wniesionej w toku postępowania egzekucyjnego na czynność egzekucyjną stanowiącą zajęcie nieruchomości podniosła, że zajęcie to jest dla Spółki krzywdzące i nie należy do środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Odnosząc się do ww. zarzutu wpierw należało jednak rozstrzygnąć, jakie przepisy będą miały w sprawie zastosowanie, jako że ta kwestia de facto przesądzała o ocenie skargi wniesionej w toku postępowania egzekucyjnego na czynność zajęcia nieruchomości. W tym zakresie odnotować należy nowelizację art. 54 u.p.e.a., dokonaną ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja weszła w życie dnia 30 lipca 2020 r. i w jej myśl, podstawą skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną jest m.in. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (art. 54 §1 pkt 2 u.p.e.a.). Co jednak istotne, a co wynika z art. 13 ust. 1 ww. nowelizacji, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przy czym, stosownie do brzmienia art. 13 ust. 5 ww. ustawy nowe przepisy znajdują zastosowanie do skargi na czynność egzekucyjną w przypadku: egzekucji z pieniędzy, z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz wierzytelności z rachunków bankowych oraz z ruchomości. W związku z powyższym, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał przepis art. 54 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Jest bowiem bezsporne, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie dotychczasowych przepisów i nie zostało zakończone przed datą wejścia w życie nowelizacji. Z uwagi na przedmiot zajęcia egzekucyjnego - nieruchomość, nie mógł mieć zastosowania również art. 13 ust. 5 ustawy nowelizującej. W związku z powyższym, zasadnie organy zastosowały w sprawie art. 54 § 1 u.p.e.a. sprzed nowelizacji, zgodnie z którym, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Co do charakteru prawnego tak zdefiniowanego ww. środka prawnego, wielokrotnie w orzecznictwie podkreślano, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zob. wyroki NSA: z 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1370/17; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Podkreśla się także, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 1994/18, Lex nr 2587966). Uwzględniając powyższe rozważania, brak było podstaw, by w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czego domaga się skarżąca Spółka. Trzeba bowiem jeszcze raz zaakcentować, że przesłanka zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, jako podstawa skargi na czynność na czynność egzekucyjną, nie mogła być brana pod uwagę w niniejszej sprawie, gdyż mający w niej zastosowanie art. 54 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., takiej przesłanki nie zawierał. Oparcie środka ochrony prawnej na przesłance, która nie miała zastosowania w sprawie, nie mogło z oczywistych względów doprowadzić do jego uwzględnienia. W tych okolicznościach też, powołanie w skardze art. 7 § 2 u.p.e.a., który uprawnia organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych, nie mogło odnieść pożądanego przez skarżącą Spółkę skutku. Oceniając natomiast czynność zajęcia nieruchomości przez organ egzekucyjny pod kątem formalnoprawnym, Sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w tym zakresie. Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 110c § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. W myśl § 2 tego przepisu zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Z art. 110c § 3 u.p.e.a. wynika, że równocześnie z wysłaniem wezwania, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów. Stosownie zaś do § 4 tego przepisu zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania o którym mowa w § 2, z tym, że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec B. sp. z o.o. na podstawie dalszych tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2016-2019. W jego toku, zawiadomieniem z [...] maja 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie wymagane dane, wezwania i pouczenia o których mowa w art. 67§ 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny wezwał Spółkę do zapłaty egzekwowanej kwoty (należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych) w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone Spółce w dniu 27 maja 2020 r., przez co wypełniona została w pełni dyspozycja art. 110c § 2 u.p.e.a. Jednocześnie przesłano w dniu [...] maja 2020 r. do Sądu Rejonowego elektroniczny wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu przedmiotowej egzekucji. W świetle powyższego - w ocenie Sądu - odmowa uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną była w pełni uzasadniona, co czyni zarzut dowolnej oceny materiału dowodowego chybionym. Treść skargi do sądu dowodzi bowiem, że skarżąca domaga się w istocie oceny dokonanej czynności egzekucyjnej zajęcia nieruchomości, nie przez pryzmat art. 110c u.p.e.a. (regulującego tę czynność), a w kontekście oceny zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Tymczasem okoliczność ta została uregulowana w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.), a zatem na etapie wnoszenia zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. na wstępnym etapie postępowania. Oznacza to, że w świetle powyższego, zarzut ten nie mógł być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Jej zakres definiował bowiem art. 54 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Podtrzymując tezę o uciążliwości zajęcia nieruchomości Spółka wskazała również na dokonane już zajęcie jej rachunku bankowego, z którego jak twierdzi, znaczna część środków jest przekazywana do organów prowadzących egzekucję. Odnosząc się do tego należy jednak wskazać, że zajęcie rachunku bankowego okazało się niewystarczające do zaspokojenia należności podatkowych, trudno zatem wymagać od organu, że powinien zaprzestać prowadzenia postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji. W odniesieniu do zarzutu niezastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a., należy wyjaśnić, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przy czym to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych. Art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy więc mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie wierzytelności (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2208/18). Zdaniem Sądu, co wykazał również organ, strona skarżąca nie wnioskowała o zwolnienie z egzekucji zajętej nieruchomości na podstawie art. 13 u.p.e.a., a jedynie w ramach wniesionej skargi na czynność egzekucyjną wnosiła o uchylenie zaskarżonej czynności. W ocenie składu orzekającego podnoszenie na etapie postępowania sądowoadministacyjnego, że wniosek w ww. zakresie nie został rozpoznany, należy uznać jako bezpodstawne. Przedmiotem rozpatrzenia była bowiem złożona przez Spółkę skarga na czynność egzekucyjną. Instytucja zwolnienia spod egzekucji danego składnika majątkowego nie służy kontroli prawidłowości dokonanych czynności egzekucyjnych – temu celowi służy skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Strona była uprawniona do złożenia wniosku w tym przedmiocie. Jego złożenie skutkowałoby wydaniem postanowienia, na które służy zażalenie, a po jego rozpoznaniu skarga do sądu administracyjnego. Również powoływana w skardze okoliczność ogłoszenia stanu epidemii, w którym to czasie organy egzekucyjne – zdaniem skarżącej – powinny ograniczyć bądź zaprzestać działalności egzekucyjnej, nie mogła być brana pod uwagę w niniejszej sprawie, gdyż wykracza poza jej przedmiot, który dotyczy kwestii formalnoprawnych związanych z zajęciem egzekucyjnym. Słusznie przy tym organ wskazał skarżącej w zaskarżonym akcie na środki prawne, o zastosowanie których skarżąca może się ubiegać, jeżeli stwierdzi, że istnieją ku temu przesłanki tj. zwolnienie z egzekucji oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę w całości.