I SPP/Go 23/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. M.B., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych niniejszego postępowania, albowiem nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W nadesłanym formularzu PPF skarżąca podniosła, że miesięczny koszt utrzymania jej osoby zdecydowanie przewyższa uzyskiwane zarobki. Wśród swoich dochodów wskazała świadczenie emerytalne w kwocie 2.650 zł i wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 884 zł, z kolei po stronie zobowiązań i wydatków ujawniła: spłata kredytu z [...] 1.255zł, rata kredytu z [...] 300zł, rata kredytu z [...] 160 zł, telefon i internet 276zł, ubezpieczenie na życie 112zł, żywność 1.000zł, odzież i obuwie 300zł, higiena i chemia 300zł, woda 41zł, energia 100zł, leki 200zł, dojazdy do pracy 200zł. Musi więc liczyć na pomoc najbliższych osób, aby móc realizować swoje wszelkie zobowiązania finansowe, a po drugie - utrzymywać swoje potrzeby życiowe na standardowym poziomie. Oświadczyła, że jest właścicielem samochodu osobowego [...], który jest zajęty przez komornika. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności czy innych wartościowych przedmiotów. Pismem z dnia [...] maja 2022r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, pełnomocnik skarżącej nadesłał oświadczenie skarżącej, że posiada jeden rachunek bankowy, który udostępnia swojej córce Sandrze do wykonywania jej osobistych operacji bankowych oraz, że koszty utrzymania mieszkania w którym mieszka ponosi jej mąż. Jednocześnie skarżąca przedłożyła: umowę darowizny mieszkania na rzecz męża skarżącej L.B. i jednocześnie ustanowienia służebności mieszkania na rzecz skarżącej (akt notarialny Rep. A nr [...]), umowę majątkową małżeńską wyłączającą wspólność ustawową między małżonkami B. (akt notarialny Rep. A nr [...]), cztery zaświadczenia o zarobkach za okres ostatnich trzech miesięcy, kopię zeznania PIT-37 za 2021r., raport BIK skarżącej z [...].05.2022r., historię rachunku bankowego skarżącej z [...] za okres [...].03.2022r. - [...].04.2022r., kopię polisy ubezpieczeniowej na życie oraz 17 potwierdzeń przelewów dokonanych przez skarżącą w marcu 2022r. tytułem spłaty kredytu, zadłużenia, opłaty za telefon, opłaty polisy. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonka skarżącej, pismem z dnia [...] czerwca 2022r. pełnomocnik poinformował, że skarżąca pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoim mężem L.B., co zostało potwierdzone przesłanym wcześniej aktem notarialnych, i mąż skarżącej nie wspiera jej pod względem finansowym. Jednocześnie przedłożył oświadczenie córki skarżącej – S.BG., że wspiera finansowo matkę w sytuacjach kiedy jest i była zupełnie pozbawiona środków finansowych, w formie robienia zakupów żywności, środków higienicznych, artykułów codziennego użytku, leków (wsparcie to nie obejmuje pomocy pieniężnej w formie przekazywania gotówki) oraz pismo ZUS z [...] czerwca 2022 r. w sprawie potrąceń z emerytury skarżącej od czerwca 2022r. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżąca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Konsekwencją zaś uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca podniosła, że nie posiada oszczędności, nieruchomości. Jej miesięczny dochód wynosi 3.534 zł, zaś wydatki i koszty utrzymania określiła na kwotę 4.244 zł. Wsparcia udziela jej córka, w sytuacjach kiedy jest i była zupełnie pozbawiona środków finansowych, w formie robienia zakupów żywności, środków higienicznych, artykułów codziennego użytku, leków. Skarżąca mieszka w mieszkaniu należącym do męża L.B., z prawem dożywotniego korzystania z lokalu (służebność mieszkania). W małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W tym miejscu trzeba jednak podnieść, że okoliczność pozostawania w rozdzielności majątkowej, a nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku udokumentowania stanu majątkowego i możliwości finansowych małżonka. W świetle bowiem utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi, i odwrotnie, w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Potrzeby rodziny mogą bowiem w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi zatem okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.). Dlatego też ustalając dochód wnioskodawczyni, należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jej męża. Tymczasem skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody i wydatki męża, wyciągów z jego rachunków bankowych i lokat, nie złożyła żadnych dokumentów w tym zakresie, powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej obowiązujący w jej małżeństwie, dodając jedynie, że mąż nie wspiera jej pod względem finansowym. W ocenie referendarza, brak ww. danych uniemożliwia analizę sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącej i ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżąca jest w stanie ponieść, również przy pomocy małżonka, koszty postępowania w niniejszej sprawie. To zaś z kolei uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Jak już bowiem wspomniano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Sąd nie ma zaś obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez wnioskodawcę po prostu są niejasne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.