I SPP/Go 92/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. G.S., reprezentowany przez adwokata M.K., złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sadowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że utrzymuje się z prac na podstawie umów zlecenie. Pozostaje w separacji faktycznej z żoną, a w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Skarżący mieszka wraz z rodzicami, którzy pomagają mu w codziennym utrzymaniu, a sami - z uwagi na swój wiek i stan zdrowia - wymagają opieki syna. Zarówno skarżący, jak i jego rodzice nie posiadają nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Wśród dochodów skarżący wskazał dochód z umowy zlecenia w kwocie 540 zł, zaś rodzice otrzymują świadczenia emerytalne: I.S. w kwocie 1.862,81 zł, a Z.S. w kwocie 2.414,17 zł oraz dodatek rehabilitacyjny w kwocie 215 zł miesięcznie. Z kolei po stronie zobowiązań i swoich wydatków ujawnił: dopłata do czynszu i media 250 zł, wyżywienie 300 zł, higiena osobista i ubranie 100 zł, najem garażu ADM 126 zł, telefon i opłaty różne 130 zł, jak również wydatki rodziców: czynsz i media 400 zł, wyżywienie 1.000 zł, leki 800 zł, kredyt bankowy 950 zł, TV i telefon 200 zł, higiena osobista i ubrania 300 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego małżonki oraz rodziców, pismem z dnia [...] października 2021 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał kopie: wyroku z [...].03.2019r. sygn. akt [...] ustanawiającego rozdzielność majątkową M. i G.S., rachunków do umowy zlecenia z [...].07.2021r., [...].08.2021r., [...].09.2021r., decyzji z [...].03.2021r. ustalających wysokość emerytury I.S. do wypłaty w kwocie 1.862,81 zł, a Z.S. 2.414,17 zł oraz wydruki historii operacji dokonanych w okresie ostatnich trzech miesięcy na rachunkach bankowych skarżącego nr [...] ([...] S.A.), nr [...] i nr [...] ([...] S.A.), I. i Z.S. nr [...] ([...] S.A.), Z.S. nr [...] ([...] S.A.) wraz z wyciągami stanów ww. rachunków, jak również liczne rachunki i rozliczenia bieżących opłat. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że skarżący mieszka ze swoimi rodzicami, zajmowane przez nich mieszkanie jest własnością P.S., podobnie jak użytkowany garaż. Skarżący utrzymuje się z umowy zlecenia oraz linii kredytowej. Nie korzysta z pomocy osób trzecich czy państwa. Powtórzył, że z małżonką skarżący pozostaje w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a nadto w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P.Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09, orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Utrzymuje się z dochodów z umowy zlecenia w kwocie ok. 540 zł oraz linii kredytowej. W codziennym utrzymaniu pomagają mu rodzice, z którymi mieszka i którymi się opiekuje. Z żoną – M.S. prowadzą osobne gospodarstwa domowe, a w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący oraz jego rodzice nie posiadają żadnych nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. W tym miejscu przede wszystkim podnieść trzeba, że oceniając sytuację materialną wnioskodawcy pod względem przesłanek z art. 246 P.p.s.a., wziąć pod uwagę należało nie tylko sytuację majątkową i zarobkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują bowiem sytuację finansową strony wnioskującej o prawo pomocy, tj. jej koszty utrzymania i potencjalnie dochody. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, mieszka on i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami I. i Z.S.. Rodzice posiadają stałe źródła dochodów, z których pokrywają wszystkie koszty związane z bieżącym utrzymaniem. Analiza ich rachunków bankowych prowadzonych w [...] S.A. wykazała nadto, że posiadają zgromadzone oszczędności w łącznej kwocie ponad 26.000 zł (19.840,10 zł na koncie o nr [...] - saldo na dzień [...] października 2021r. oraz 6.543,02 zł na rachunku nr [...]). Dysponowanie przez rodziców skarżącego oszczędnościami w tak znacznej kwocie, w zasadzie wyklucza możliwość obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Wartość ta bowiem wielokrotnie przewyższa wysokość opłat sądowych w rozpoznawanej sprawie (na obecnym etapie postępowania wpis od skargi w kwocie 500 zł), nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązany do ich poniesienia jednocześnie w dwóch sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem. Również powoływanie się przez skarżącego na zawartą umowę majątkową małżeńską nie mogło odnieść zamierzonego skutku. W świetle bowiem utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę obowiązki małżonków wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Potrzeby rodziny mogą bowiem w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawanie w separacji faktycznej nie stanowi zatem okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11, z 1 marca 2012r. sygn. akt II FZ 42/12, z 22 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 5/13, z 18 kwietnia 2014r. sygn. akt II FZ 519/14, z 24 października 2014r. sygn. akt I OZ 903/14, z 4 listopada 2014r. sygn. akt I OZ 922/14, z 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) oraz sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.). Dlatego też ustalając sytuację finansową wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację majątkową i możliwości płatnicze również jego żony. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 20 października 2021 r. do przedłożenia m.in. dokumentów potwierdzających dochody i wydatki żony, wyciągów z jej rachunków bankowych i lokat, nie złożył żadnych dokumentów w tym zakresie, oświadczając jedynie, że pozostaje z M.S. w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a z dniem [...] marca 2015 r. Sąd Rejonowy ustanowił ich małżeństwie rozdzielność majątkową, na potwierdzenie czego załączył kopię wyroku z [...].03.2019r. Brak jakichkolwiek dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej małżonki skarżącego w rezultacie uniemożliwił zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. To zaś z kolei uniemożliwiło ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w tym przy pomocy małżonki. W tym stanie stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie czego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.