II SA/Go 330/16

22 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.T. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie ze skargi P.T. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku i odmowy umorzenia należności postanawia 1. uchylić postanowienie Referendarza sądowego z dnia 25 maja 2016 r., 2. odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 3. umorzyć postępowanie w części dotyczącej wniosku skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] marca 2016 r. P.T. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku i odmowy umorzenia należności. Wraz ze skargą strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W treści wniosku P.T. podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką małoletnich dzieci. Łączny dochód netto rodziny wynosi 5500 zł miesięcznie (mąż z tytułu stosunku pracy – 4500 zł, skarżąca zasiłek macierzyński – 1000 zł). W zakresie posiadanego majątku skarżąca wskazała na mieszkanie o pow. 72 m kw., oraz samochód z 2001 r. Ponoszone przez skarżącą koszty to: czynsz za mieszkanie – 200 zł, czynsz za dzierżawę – 5000 zł, gaz – 424 zł, energia elektryczna - 130 zł, abonament za TV i telefon - 120 zł, suma rat kredytowych – 1.718 zł). Na podstawie zarządzenia Referendarza z dnia 21 kwietnia 2016 r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód przez skarżącą i jej męża, wyciągów z rachunków bankowych, za okres trzech ostatnich miesięcy, rachunków potwierdzających ponoszenie kosztów utrzymania domu, i ewentualnych rachunków dotyczących kosztów zakupów leków. Postanowieniem z dnia 25 maja 2016 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy wskazując, iż nie wykazała ona wystąpienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim zaś skarżąca pomimo wezwania Referendarza nie uzupełniła złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy o wyciągi z rachunków bankowych a także inne dokumenty obrazujących jej sytuację materialną. Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. skarżąca wniosła od w/w postanowienia sprzeciw załączając do wniosku dokumenty, o które wezwana była na podstawie zarządzenia Referendarza. Skarżaca załączyła wydruki z rachunków bankowych, dowody uiszczania opłat związanych z eksploatacją mieszkania. Dodatkowo skarżąca podała, iż mieszkanie otrzymała od swoich dziadków w drodze darowizny, a samochód w drodze darowizny od wujka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015r., w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2015 r. poz. 658, (w przedmiotowej sprawie skarga wniesiona została w października 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, tj. w zakresie całkowitym. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie w związku z koniecznością umorzenia postępowania z wniosku skarżącej w części dotyczącej zwolnienia jej z kosztów sądowych. Wniosek w tej części Sąd uznał za bezprzedmiotowy, gdyż skarżąca zwolniona jest od ponoszenia w/w kosztów z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 239 pkt 1 lit. b strona skarżąca w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności przysługujących osobie bezrobotnej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Mając na uwadze podstawę prawną zaskarżonej decyzji, którą stanowi ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nadany sprawie symbol oraz przedmiot sprawy przyjąć należy, iż sprawa dotyczy osoby bezrobotnej i uprawnienia jej przysługującej. Tym bardziej, iż wniosek o umorzenie złożony przez skarżącą dotyczy należności przyznanych jej jako osobie bezrobotnej. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 249 a p.p.s.a uchylił postanowienie Referendarza sądowego i umorzył postępowanie w części dotyczącej wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jako bezprzedmiotowe. Przechodząc do dalszej oceny wniosku skarżącej w części dotyczącej ustanowienia adwokata wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Innymi słowy, prawo pomocy może zostać przyznane tylko takiej stronie, dla której opłacenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym poskutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Odnosząc powyższe uregulowania i rozważania do przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, iż mimo wzbogacenia przez skarżącą w sprzeciwie materiału źródłowego, wniosek w części dotyczącej ustanowienia adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Z oświadczeń oraz z przedłożonych przez skarżącą w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika, że wraz z małżonkiem posiadają dochód miesięczny w kwocie netto 5.500 zł, na co składa się wynagrodzenie męża skarżącej - 4.500 zł oraz pobierany przez nią zasiłek macierzyński w kwocie ponad 1.000 zł. Zatem dochód na członka rodziny wynosi w czteroosobowym gospodarstwie domowym ponad 1.375 zł, co choć nie jest kwotą wysoką, to jednak nie pozwala na zakwalifikowanie tej rodziny do ubogich. Ponoszone przez gospodarstwo domowe skarżącej miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 1000 zł. Nie znalazło potwierdzenia w dokumentacji złożonej przez skarżącą obciążenie obejmujące czynsz dzierżawy w kwocie 5000 zł, na które wskazała skarżąca we wniosku PPF. Skarżąca powołała się we wniosku na konieczność spłaty licznych zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, jednak fakt ten nie może sam w sobie przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy. Trzeba bowiem zaakcentować, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, zobowiązania cywilnoprawne, jak np. spłaty pożyczek czy kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z ponoszeniem kosztów postępowania i udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. Tym bardziej, że żaden z kredytów spłacanych przez skarżącą nie jest kredytem związanym z nadzwyczajną sytuacją życiową bądź ewentualnie zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, gdyż jak podała, mieszkanie podobnie jak samochód otrzymała w drodze darowizny od rodziny. Należy równocześnie zaznaczyć, iż wnioskująca nie wywodziła, aby zachodziły w jej przypadku okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.), czy też, aby miała ponosić ponadprzeciętne koszty, które można zakwalifikować do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Mając na uwadze powyższe okoliczności, a w szczególności fakt uzyskiwania przez skarżącą wraz z mężem stałych miesięcznych dochodów na poziomie 5.500 zł, przy braku nadzwyczajnych kosztów i trudności życiowych, Sąd uznał, iż skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała ustawowych przesłanek uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Dlatego Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 2 sentencji postanowienia.