II SA/Go 365/17

Dnia 6 lipca 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H Spółki z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 6.316 zł w sprawie skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. H Spółka z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania. Po uiszczeniu przez stronę skarżącą kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi oraz po doręczeniu skarżącej Spółce odpisu zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 6.316 zł, w dniu 5 czerwca 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 6.316 zł w całości lub w części. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że posiada liczne zobowiązania. W stosunku do banków jest to kwota 6.700.000 zł, zaś zobowiązania podatkowe wynoszą ok. 400.000 zł. Od maja 2016 r. Spółka ponosi straty, ma negatywny przepływ finansowy o około 300.000 zł i nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Stara się sprzedawać środki trwałe, lecz bez powodzenia. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia aktualnych wyciągów obrazujących saldo na wszystkich rachunkach bankowych za ostatnie trzy miesiące, zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, składanych przez Spółkę odpisów miesięcznych deklaracji podatkowych za ostatnie sześć miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone koszty związane ze spłatą kredytów oraz potwierdzających wysokość zobowiązań podatkowych, a także kosztów ponoszonych z tytułu ich spłaty, profesjonalny pełnomocnik skarżącej Spółki nadesłał: wydruki z programu finansowo-księgowego zawierające raporty z kont, przedstawiające należności urzędu skarbowego, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należności na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z datami księgowania na [...] stycznia oraz [...] marca 2017 r., a także (jak wynika z oświadczenia pełnomocnika) rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r. w formie wydruku z Microsoft Exel. Pełnomocnik uzupełniająco podał, że skarżąca Spółka nie posiada funkcjonującego rachunku bankowego, rachunek bankowy został zajęty przez Urząd Skarbowy, ZUS oraz komornika sądowego i od 2017 r. nie ma żadnych obrotów na rachunkach bankowych, wpłaty dla Spółki są dokonywane bezpośrednio do [...], który obsługuje kredyt hipoteczny zgodnie z cesją za wynajem nieruchomości, a który jest jedynym dochodem Spółki. W pierwszym kwartale 2017 r. osiągnięto zysk w kwocie 19.384 zł. Zwrot pożyczki hipotecznej do [...] wynosił 17.704,50 euro (74.359 zł), w związku z czym powstała strata w wysokości 54.975 zł za pierwszy kwartał 2017 r. W 2016 r. również odnotowano stratę. W 2017 r. nie zostały zapłacone żadne podatki, ostatni pracownik został zwolniony w 2017 r., zadłużenie w ZUS wynosi ok. 55.000 zł, zaległości z tytułu VAT 286.000 zł, saldo kredytu hipotecznego na dzień [...] marca 2017 r. wynosi 1.446.624,86 euro, zadłużenie w Banku [...] na dzień [...] marca 2017 r. wynosi ok. 360.000 zł, kredyt ten nie jest spłacany. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. Nr z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Pełnomocnik skarżącej Spółki w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową (takich jak wyciągi z wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, zbiorcze zestawienie wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, odpisów miesięcznych deklaracji podatkowych za ostatnie sześć miesięcy, dokumenty potwierdzające koszty spłaty kredytów oraz potwierdzające wysokość zobowiązań podatkowych, koszty ich spłaty) nadesłał jedynie wydruki z programu finansowo-księgowego zawierające raporty z kont, przedstawiające należności urzędu skarbowego, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należności na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z datami księgowania na [...] stycznia oraz [...] marca 2017r., a także (jak wynika z oświadczenia pełnomocnika) rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r. w formie wydruku z Microsoft Exel. Przy czym z nadesłanych raportów z kont nie wynika, czy należności te zostały rzeczywiście uiszczone, czy są to jedynie zapisy księgowe. Natomiast jeśli chodzi o wydruk określony jako rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2017 r., to pomijając już jego formę graficzną, wydruk ten nie został w jakikolwiek sposób opisany ani przez kogokolwiek podpisany. Nie sposób nawet stwierdzić, czy istotnie odnosi się on do skarżącej H Spółki z o.o., gdyż w żaden sposób nie wynika to z jego treści. Żadnej innej dokumentacji, celem wykazania aktualnej sytuacji majątkowej Spółki, jej pełnomocnik nie nadesłał. W takiej sytuacji wszechstronne zbadanie sytuacji majątkowej skarżącej Spółki okazało się niemożliwe. Oświadczenia zawarte w złożonym do akt sprawy formularzu PPPr oraz w piśmie pełnomocnika strony skarżącej z dnia 19 czerwca 2017 r. nie zostały bowiem poparte potwierdzającą je dokumentacją. Należy przy tym zwrócić uwagę, że "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego w niniejszej sprawie, w odniesieniu do okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy – nie uczyniono. Świadczy to jednoznacznie o braku możliwości uwzględnienia wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Jednakże nawet gdyby wbrew powyższej argumentacji nieudokumentowane oświadczenia, zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy i piśmie uzupełniającym, uznać za wiarygodne i opisaną sytuację finansową Spółki przyjąć za pewnik, to i tak wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógłby zostać uwzględniony. Pełnomocnik przyznał bowiem w piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r., że Spółka w ostatnim kwartale osiągnęła zysk (którego wysokość nie została nawiasem mówiąc wiarygodnie wykazana), jednakże strona skarżąca sama zdecydowała, że został on przeznaczony na regulowanie zobowiązania cywilnoprawnego w postaci kredytu hipotecznego (nota bene, zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika, z pominięciem rachunku bankowego Spółki, objętego zajęciem urzędu skarbowego i ZUS, które z racji swoich ustawowych zadań dochodzą zaległych należności publicznoprawnych). Natomiast jeśli chodzi o inną należność publicznoprawną w postaci ustalonego w niniejszej sprawie wpisu od skargi, strona skarżąca uważa za zasadne przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Również okoliczność odnotowania przez przedsiębiorstwo ewentualnej straty nie uzasadnia odmiennego wniosku. Ponoszenie straty nie oznacza bowiem spełnienia przesłanki warunkującej konieczność przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje konieczności udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125, oraz z 8 maja 2014 r., II GZ 191/14, LEX nr 1467686). Dodatkowo należy wskazać, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo ewentualnych trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Prowadząc działalność gospodarczą przedsiębiorstwo powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z tą działalnością (postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Przytoczona w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność, że Spółka boryka się z postępowaniami egzekucyjnymi, również nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu (postanowienie NSA z 21 września 2015r., I FZ 287/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienia NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951 oraz z 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka w żaden sposób nie wykazała podjęcia jakichkolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. W świetle powyższych okoliczności uznać należało, że H Spółka z o.o. nie wykazała, aby wobec niej zachodziła ustawowa przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.