II SA/Go 421/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2021 r. sprawy ze skargi P.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata E.T. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] maja 2020 r., znak: [...] Starosta, działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 341, dalej jako u.k.p.), skierował P.M., posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii AM, B1, B na badania lekarskie w związku z powzięciem informacji o uzasadnionych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż w dniu 13 stycznia 2020 r. wpłynął wniosek Prokuratury Rejonowej o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie skierowania P.M. na badania lekarskie, w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, w związku z uzasadnionymi zastrzeżeniami co do stanu zdrowia. Prokuratura Rejonowa w treści niniejszego wniosku wskazała, że prowadzi postępowanie karne przeciwko P.M. W toku tego postępowania skarżący został poddany badaniom sądowo-psychiatrycznym. Prokuratura Rejonowa wraz z wnioskiem przedłożyła opinie sądowo psychiatryczno-psychologiczne z [...] lipca 2019 r., z [...] września 2019 r. oraz z [...] listopada 2019 r. W opiniach stwierdzono u strony skarżącej zaburzenia osobowości (w tym dysforię) oraz uzależnienie od alkoholu. W związku z powyższym organ, działając na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.), wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie skierowania P.M. na badania lekarskie, w celu stwierdzenia braku lub istnienia przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W ocenie organu I instancji, okoliczności wskazane we wniosku Prokuratury, a w szczególności treść opinii psychologiczno-psychiatrycznych, w dostateczny sposób uprawdopodabniają istnienie zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego w kontekście zdolności do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Starosta uznał, iż wobec spełnienia przesłanek z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., jego obowiązkiem jest skierowanie strony na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Od tej decyzji P.M. wniósł odwołanie podnosząc, iż wielokrotnie poddawany był badaniom lekarskim w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, uzyskując wynik pozytywny. Skarżący zanegował także twierdzenie dotyczące uzależnienia od alkoholu i wraz z odwołaniem przedłożył: ← opinię psychiatryczno-psychologiczną z [...] lutego 2020 r., w której nie stwierdzono u skarżącego zespołu zależności alkoholowej; ← opinię sądowo-psychiatryczną z [...] marca 2020 r., w której nie stwierdzono objawów choroby psychicznej w sensie psychozy ani upośledzenia umysłowego, jednak stwierdzono zaburzenia osobowości. ← opinię sądową psychiatryczną-psychologiczną z [...] kwietnia 2020 r., w której nie stwierdzono choroby psychicznej, ale rozpoznano zaburzenia osobowości ze skłonnością do dysforii. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 511 ze zm., aktualny Dz. U. z 2020 r., poz. 920), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b, w związku z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. SKO wskazało, iż przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p., stanowiący materialnoprawną podstawę do wydania decyzji o skierowaniu na badanie lekarskie, umożliwia staroście kontrolę zdolności do prowadzenia pojazdów. Organ odwoławczy podkreślił, iż nie jest przy tym wymagane uzyskanie pewności, co do zaistnienia przeciwskazań lekarskich, lecz jedynie uprawdopodobnienie istnienia przesłanek. Organ II instancji powołał się również na przedłożone w toku postępowania opinie sądowe, sądowo-psychiatryczne i psychiatryczno-psychologiczne, zgodnie z którymi u skarżącego stwierdzono zaburzenia osobowości, w tym dysforię. SKO podkreśliło, że opinie te są ze sobą częściowo sprzeczne, co wskazuje, że również wśród biegłych nie ma zgodności, co do oceny stanu zdrowia psychicznego skarżącego. Organ zaznaczył jednak, że w większości opinii biegli stwierdzili u P.M. organiczne zaburzenia osobowości ze skłonnością do dysforii. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał treść pkt 3.3 załącznika nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnieniach do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. poz. 1659 z późn. zm.): "przy ocenie stanu zdrowia kierowcy w zakresie stanu psychicznego należy uwzględnić również istnienie zaburzeń osobowości mających negatywny wpływ na ocenę sytuacji, zachowanie lub zdolności adaptacyjne". W końcowych rozważaniach SKO podkreśliło, że skierowanie na badanie lekarskie kierowców nie jest karą, lecz środkiem pozwalającym na sprawdzenie, czy stan zdrowia kierowcy pozwala mu na bezpieczne prowadzenie pojazdów. Organ zaznaczył, że celem nadrzędnym wskazanych przepisów jest zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym i eliminowanie zagrożeń wynikających z aktualnego stanu zdrowia kierującego i należy uznać, iż przeprowadzenie takiego badania jest przede wszystkim w interesie skarżącego. Kolegium zwróciło uwagę, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy przyjęto prymat interesu publicznego (bezpieczeństwa innych użytkowników ruchu) nad interesem prywatnym strony. P.M. pismem z [...] lipca 2020 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi, iż od wielu lat, z uwagi na stwierdzane zaburzenia osobowości, kierowany jest na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, gdzie uzyskiwał wyniki pozytywne oraz podkreślił, iż nie jest uzależniony od alkoholu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. Dz.U. z 2021 r., poz. .137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 341, dalej jako u.k.p.). Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. stanowi natomiast, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeśli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. W orzecznictwie podkreśla się, że podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić konkretne i uzasadnione okoliczności świadczące o pogarszającym się stanie zdrowia strony. Zatem zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Sformułowanie "uzasadnione zastrzeżenia" oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach. Wydanie decyzji na podstawie tego przepisu nie musi być poprzedzone wykazaniem pewności istnienia przeciwwskazań zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdów. Nie jest konieczne udowodnienie przez organ istnienia takich przeciwwskazań, lecz wystarcza wysokie prawdopodobieństwo ich istnienia. Jednocześnie ocena przesłanek uzasadniających wydanie danej osobie skierowania musi być dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu (zob. wyrok NSA z dnia 30 maja 2016 r., I OSK 2019/14, wyrok NSA z dnia 26 lipca 2018 r., I OSK 625/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Z powyższego wynika, że decyzja o skierowaniu na badania lekarskie może zapaść wówczas, gdy organ uzyska informacje, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, a źródło uzyskania tego typu informacji jest wiarygodne. W niniejszej sprawie źródłem zastrzeżeń organów co do stanu zdrowia skarżącego są zebrane w sprawie opinie sądowo - psychiatryczno – psychologiczne. W opinii psychiatryczno-psychologicznej z [...] lipca 2019 r. stwierdzono u skarżącego uzależnienie alkoholowe i anomalię osobowości; w opinii psychiatryczno-psychologicznej z [...] września 2019 r. stwierdzono u skarżącego organiczne zaburzenia osobowości ze skłonnością do dysforii; w opinii psychiatryczno-psychologicznej z [...] listopada 2019 r. stwierdzono u skarżącego uzależnienie alkoholowe oraz organiczne zaburzenia osobowości ze skłonnością do dysforii. Z kolei z opinii sądowo - psychiatrycznej z dnia [...] marca 2020 r. wynika, że u skarżącego rozpoznano zaburzenia osobowości a w opinii sądowo psychiatryczno-psychologicznej z [...] kwietnia 2020 r. wskazano na organiczne zaburzenia osobowości ze skłonnością do dysforii. Organ wskazał, że w opinii z [...] marca 2020 r. stwierdzono u skarżącego zaburzenia sfery emocjonalno-popędowej prawdopodobnie na podłożu organicznego uszkodzenia centralnego układu nerwowego w następstwie przebytego urazu czaszkowo-mózgowego doznanego w wyniku wypadku samochodowego. Wymaga podkreślenia, że z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym. Dlatego też stan psychiczny, emocjonalny kierującego pojazdem nie jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym (zob. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2009 r., I OSK 126/09, CBOSA). Zdaniem Sądu powyższe opinie są wystarczające do stwierdzenia istnienia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego, mającego istotny wpływ na zdolność podejmowania przez niego właściwych czynności i właściwego reagowania na różne sytuacje drogowe. Powyższej oceny nie może zmienić przedłożona przez skarżącego opinia psychiatryczno-psychologiczna z [...] lutego 2020 r. z której wynika, że nie jest on uzależniony od alkoholu. W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, organ prawidłowo ocenił, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia do stanu zdrowia skarżącego jako kierowcy, co dawało podstawę do wydania decyzji w oparciu o art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. i skierowania go na badania kontrolne. W uzasadnieniu skarżonej decyzji zasadnie wskazano, że pomimo zachodzących pewnych sprzeczności w opiniach dotyczących stanu zdrowia skarżącego, wskazują one na zaburzenia osobowości występujące u strony, ze skłonnością do dysforii. Organ podniósł również, że sam skarżący potwierdza, że nadal przyjmuje leki psychiatryczne. Nie można także tracić z pola widzenia, iż stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje przewidziane prawem orzeczenie (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 2744/16, CBOSA). Skierowanie na badania lekarskie ma zaś na celu potwierdzenie, że w danym stanie zdrowotnym oznaczona osoba nie będzie stwarzać niebezpieczeństwa w ruchu drogowym. Stan zdrowia kierowcy jest istotną przesłanką bezpieczeństwa ruchu i od dyspozycji psychofizycznej kierowcy zależy bezpieczeństwo ruchu. Dla takiego bezpieczeństwa niezbędne jest czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14, CBOSA). Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt I wyroku). W przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika (adwokata) ustanowionego dla skarżącego z urzędu w ramach prawa pomocy, Sąd orzekł (pkt II wyroku) na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).