II SA/Go 854/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi C.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adw. A.P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, zwiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wnioskiem z dnia [...] maja 2014r. Prokurator Prokuratury Rejonowej wystąpił do Starosty o wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie skierowania C.K. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w związku z istniejącymi uzasadnionymi zastrzeżeniami do stanu zdrowia wskazanej osoby. Prokurator powołał się na załączony do wniosku wypis z opinii psychiatrycznej, sporządzonej przez lekarzy psychiatrów w postępowaniu karnym o sygn. akt [...], z której wynika, iż stwierdzono u C.K. organiczne zaburzenia osobowości z zaburzeniami kontroli afektu, myślenia i koncentracji uwagi. W ocenie wnoszącego powyższe zaburzenia nasuwają wątpliwości co do sprawności psychofizycznej C.K. jako kierującego pojazdami Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] Starosta, działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r., poz. 600 ze zm. – określanej dalej jako u.k.p.) skierował C.K. na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu organ podniósł, iż na zasadność skierowania strony na badania kierowców wskazuje treść wniosku Prokuratury Rejonowej oraz treść opinii psychiatrycznej załączonej do tego wniosku. Odwołanie od powyższej decyzji złożył C.K., wskazując, że aktualny stan jego zdrowia nie stanowi przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Odwołujący powołał się na wyniki badań lekarskich oraz orzeczenie psychologiczne wystawione przez uprawnionego psychologa potwierdzające brak przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Wywodził, że jego aktualna sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów badania lekarskiego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2014 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium uznało za prawidłowe stanowisko organu I instancji. Wskazało, iż z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. wynika, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia, który stanowi istotną przesłankę bezpieczeństwa ruchu drogowego. Nie jest przy tym wymagane uzyskanie przez organ administracji pewności co do istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami (jest to przedmiotem samych badań lekarskich), lecz jedynie uprawdopodobnienie istnienia takich przesłanek. Zdaniem organu okoliczności opisane we wniosku Prokuratora, jak również treść opinii biegłych, z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na możliwość zmniejszenia się sprawności psychofizycznej odwołującego, co nie gwarantuje bezpiecznego prowadzenia pojazdu i stanowi dostateczną podstawę do skierowania strony na badanie lekarskie kierowców. Co prawda opinia biegłych została sporządzona dla potrzeb postępowania karnego, niemniej jednak stwierdzone zaburzenia mogą mieć również wpływ na zdolność kierującego do kierowania pojazdami. Natomiast ostatecznej oceny, czy stan zdrowia C.K. stwierdzony w opinii biegłych, może stwarzać zagrożenie dla kierującego i innych uczestników ruchu drogowego, dokonają uprawnieni lekarze ośrodka medycyny pracy. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że decyzja administracyjna o skierowaniu na badania lekarskie kierowców oparta jest na uznaniu administracyjnym i tego rodzaju decyzje organ kontroluje jedynie pod kątem zgodności postępowania organu z zasadami procedury administracyjnej. Wywodził, że zarówno Starosta, jak i Kolegium nie dysponują wiedzą merytoryczną pozwalającą na ocenę prawidłowości opinii sporządzonej przez biegłych psychiatrów i psychologów oraz dokonanego w niej rozpoznania. W przedmiotowej sprawie granice uznania nie zostały przekroczone, została również zapewniona stronie możliwość wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Odnosząc się natomiast do załączonej do odwołania dokumentacji lekarskiej organ wskazał, że ani Starosta ani Kolegium nie posiadają kompetencji do oceny stanu zdrowia strony. W kwestii natomiast ponoszenia przez stronę kosztów badań lekarskich, organ powołał się na treść art. 76 ust. 2 u.k.p., z którego wynika, że badanie lekarskie przeprowadzane jest na koszt osoby badanej z wyjątkiem badań, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. C.K. wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty, zasądzenie odszkodowania w wysokości 500 zł – stanowiących wydatki z wniesioną opłatą i kosztami dojazdu oraz zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 5.000 zł. W motywach skargi skarżący stwierdził, iż podstawę wniosku Prokuratora stanowił wynik badań biegłych w sprawie karnej, której przedmiotem było naruszenie zakazu kontaktów z córką. Skarżący wywodził, że brał czynny udział w prowadzonym postępowaniu, albowiem sam zgłosił się do Ośrodka Badań Psychologicznych, z którego uzyskał orzeczenie psychologiczne o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Mimo tego orzeczenia w sposób biurokratyczny, wręcz złośliwy organ dalej prowadził wobec niego postępowanie, co zakończyło się skierowaniem na badania lekarskie, za które zapłacił 300 zł i wydaniem takiego samego orzeczenia o braku przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów (orzeczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2014 r.). Zdaniem skarżącego Kolegium dokonało błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zważywszy, że wydane orzeczenia lekarskie niczym się nie różnią pod względem merytorycznym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Go 94/15 referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, na którego Okręgowa Izba Adwokacka wyznaczyła adw. K.S.. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 94/15 Sąd odrzucił skargę C.K., jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, Sąd postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt II SA/Go 94/15 przywrócił termin do jej wniesienia. Pismem z dnia [...] listopada 2015r. adw. A.P. powiadomiła Sąd o ustanowieniu jej substytutem generalnym adw. K.S. w związku z likwidacją kancelarii adwokackiej. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę w całości oraz wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, która nie została opłacona ani w całości w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1648 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższy zakres kognicji Sąd uznał, iż poddana kontroli decyzja Kolegium nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie skierowania C.K., posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B, na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. Zgodnie z tym przepisem starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Badania te są przeprowadzane na zasadach określonych w rozdziale 12 u.k.p. W myśl zawartego w tym rozdziale art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4, osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Sformułowanie "uzasadnione zastrzeżenia" należy interpretować zgodnie z celem ustawy, którym jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jedną z istotnych przesłanek bezpieczeństwa ruchu jest stan zdrowia kierowcy. Od dyspozycji zdrowotnej kierowcy w dużym stopniu zależy bowiem bezpieczeństwo ruchu, a niedomagania kierowcy w tym zakresie są czynnikiem wpływającym na zagrożenie jego bezpieczeństwo, jak i innych użytkowników dróg. Podkreślenia wymaga, że podstawą do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie jest wiarygodna informacja o zastrzeżeniach, co do stanu zdrowia kierującego pojazdem, a nie ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy bowiem do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje odpowiednie przewidziane prawem orzeczenie. Mając na uwadze powyższe uwagi stwierdzić należy, że decyzja o skierowaniu na badania lekarskie może zapaść wówczas, gdy organ uzyska informacje, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, a źródło uzyskania tego typu informacji jest wiarygodne. Takim wiarygodnym źródłem może być opinia psychiatryczna sporządzona w toku prowadzonego postępowania karnego ( por. wyrok WSA w Bydgoszczy za dnia 05 czerwca 2013 r. , sygn. akt II SA/Bd 65/13 ). Z taką sytuacją mamy do czynienia właśnie w niniejszej sprawie . Postępowanie bowiem w którym zapadła kontrolowana decyzja zostało zainicjowane przez prokuratora, który przedłożył organowi I instancji wyciąg z opinii psychiatrycznej sporządzonej na użytek procesu karnego prowadzonego z udziałem skarżącego. Z opinii tej wynika, iż u skarżącego wprawdzie nie rozpoznano upośledzenia umysłowego ani choroby psychicznej, jednakże stwierdzono organiczne zaburzenia osobowości z zaburzeniami afektu ze skłonnością do rozdrażnień, zaburzeniami toku myślenia i koncentracji uwagi z tendencjami do rezonerstwa czyli skłonności do bezprzedmiotowego rozważania, dowodzenia rzeczy oczywistych, do nieproduktywnego myślenia, utrudniająca w konsekwencji rzeczowy kontakt z drugą osobą. W orzecznictwie i piśmiennictwie - na tle stosowania nieobowiązującego art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym regulującego niemal identyczną instytucję skierowania na badania lekarskiego kierowców jak w art. 99 ust. 1 - wyrażano pogląd, iż w użytym w tym przepisie pojęciu "stan zdrowia" nie mieszczą się jedynie stany chorobowe. Od dyspozycji psychofizycznej kierowcy w dużym stopniu zależy bezpieczeństwo ruchu. Niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. Zagrożenie dla ruchu może być wywołane niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdu spowodowaną brakami fizycznymi lub umysłowymi, a nawet cechami charakteru dyskwalifikującymi go jako kierowcę. Zatem w systemie zagrożeń ruchu drogowego istotne znaczenie mają zagrożenia osobowe, psychiczne, medyczne i antropologiczne. Z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest też obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym. Dlatego też stan psychiczny, emocjonalny kierującego pojazdem nie jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Stąd też wielokrotnie w orzecznictwie wskazywano, iż zaburzenia osobowości mogą stanowić podstawę do skierowania kierowcy na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami ( por. R. Stefański - Prawo o ruchu drogowym, Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II, tezy do art. 122 , wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 września 2010 r. , sygn. akt III SA/Lu 11/10 , wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 99/13, wyroki NSA z dnia: 26 czerwca 2015 r. , sygn. akt I OSK 2485/13, 6 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 126/09, 17 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 156/11, ). Powyższe poglądy zachowały aktualność również na tle stosowania art. 99 ust.1 pkt 2 lit. b u.k.p. Dlatego też stwierdzone u skarżącego organiczne zaburzenia osobowości powiązane z zaburzeniami afektu ( uczuć , emocji) ze skłonnością do rozdrażnień oraz zaburzeniami toku myślenia i koncentracji stanowią uzasadnione zastrzeżenia co do posiadania przez niego wymaganej sprawności psychofizycznej, umożliwiającej mu bezpieczne kierowanie pojazdem w ruchu drogowym bez stwarzania potencjalnego zagrożenia dla zdrowia i życia uczestników tego ruchu. Wprawdzie w opinii wskazano, iż zaburzenia te nie powodują zaburzeń funkcjonowania, jednakże należy pamiętać, iż opinia ta uwzględnia jedynie pewien aspekt funkcjonowania skarżącego związany z czynem, który podlegał karnoprawnej ocenie, polegający – jak sam przyznał skarżący w skardze - na naruszeniu sądowego zakazu zbliżania się do córki ( art. 244 k.k.). Stąd też kwestia wpływu tych zaburzeń na możliwość bezpiecznego funkcjonowania skarżącego jako kierowcy wymagała odrębnej oceny dokonywanej właśnie w trakcie badań lekarskich, na które skarżący został skierowany. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawało przedstawione przez skarżącego orzeczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2012 r. wydane - jak w nim wskazano - w trybie art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, czyli dotyczące badań lekarskich, którym podlega osoba ubiegająca się o prawo jazdy. Posiadanie bowiem ważnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami silnikowymi nie stanowi przeszkody do kontroli stanu zdrowia, gdy pojawią się uzasadnione wątpliwości. Zaświadczenie lekarskie nie stanowi bowiem źródła nabycia określonych praw, lecz stanowi wyłącznie dodatkowy warunek przy ubieganiu się o prawo do kierowania pojazdami ( por. wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 września 2011 r. , sygn. akt VII SA/Wa 645/11) . Zresztą pochodziło ono sprzed blisko dwóch lat, a tym samym nie przedstawiało aktualnego stanu zdrowia skarżącego. Również bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawały orzeczenia psychologiczne z 2006 r., 2014 r. o braku przeciwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami przez skarżącego, gdyż nie są to orzeczenia lekarskie, poprzedzone badaniami lekarskimi. Także wyniki badań z dnia [...] lipca 2014 r. i zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2014 r. o remisji zaburzeń lekowych nie mogły wpłynąć na odstąpienie od decyzji skierowania skarżącego na badania. Organy nie mogą bowiem samodzielnie dokonywać wiążącej oceny stanu zdrowia skarżącego ( por. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 01 września 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 650/09, wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 156/11 ). To właśnie skierowanie na badanie lekarskie ma na celu wyjaśnienie wątpliwości, czy stwierdzone w opinii psychiatrycznej organiczne zaburzenia osobowości mogą mieć wpływ na zachowanie uczestnika w ruchu drogowym. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, iż zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców ( Dz. U z 2014 r., poz. 949 ) jednostkami uprawnionymi do przeprowadzania badań osób, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 3-5 u.k.p., są wojewódzkie ośrodki medycyny pracy, właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby badanej. Badanie lekarskie jest przeprowadzane – zgodnie z art. 76 ust. 2 u.k.p. - na koszt osoby badanej, z wyjątkiem badań, o których mowa w art. 229 Kodeksu pracy, który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Decyzja o skierowaniu na badania lekarskie nie przesądza o istnieniu przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów w przypadku konkretnego kierowcy. Służy ona tylko do wyjaśnienia istniejących w tym względzie uzasadnionych zastrzeżeń. W wyniku przeprowadzonego badania może się więc okazać, że zastrzeżenia te nie zostaną potwierdzone, a zatem, że nie istnieją żadne przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów. Celem badań jest jedynie weryfikacja powziętych przez organ wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2014 r. sygn. akt I OSK 584/13; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 285/14). Z uwagi na brak po stronie orzekających w sprawie organów administracji naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę . Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznanego pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy znajduje oparcie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) .