II SA/Go 854/18

Dnia 22 lutego 2019 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2019 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu S.K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. S.K., działając przez pełnomocnika w osobie córki H.K., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. sprzeciw na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W dniu 5 grudnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podała, iż jest osobą w podeszłym wieku ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Cierpi na liczne schorzenia, ponosi wydatki na leczenie i rehabilitację. Utrzymuje się z emerytury z KRUS w wysokości 1.146,27 zł, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie uzyskuje dochodów i opiekuje się matką. Córka skarżącej posiada dodatkowo spółdzielczy lokal mieszkalny o powierzchni ok. 33 m² oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 9,7 ha, które oddała innej osobie w dzierżawę w zamian za uiszczanie opłat publicznoprawnych. Miesięczne opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz odpadów oraz podatek rolny wynoszą ok. 300 zł, udokumentowane wydatki na leki wynoszą ok. 200 zł miesięcznie. Nadto skarżąca zadeklarowała w formularzu PPF, iż nie posiada żadnych innych przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Nadesłane w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty częściowo potwierdzają informacje podane przez skarżącą w formularzu PPF, z jednym wszakże istotnym wyjątkiem. Skarżąca przedstawiła m.in. wydruk z posiadanego wspólnie z córką rachunku bankowego za okres od [...] listopada 2018 r. do [...] stycznia 2019 r. Z wydruku tego wynika m.in., iż w dniu [...] grudnia 2018 r. na powyższy rachunek bankowy wpłynął z Ośrodka Pomocy Społecznej przelew na kwotę 29.396,00 zł tytułem "świadczenia rodzinnego za grudzień 2018 r." Celem dodatkowego wyjaśnienia okoliczności związanych z powyższym przelewem, zarządzeniem z dnia 11 stycznia 2019 r. pełnomocnik skarżącej została wezwana do przedłożenia zaświadczenia z OPS stwierdzającego, w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu S.K. oraz H.K. otrzymały kwoty pieniężne z tej placówki w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z jakiego tytułu prawnego wynikał przelew z dnia [...] grudnia 2018 r. na kwotę 29.396 zł – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej dnia 29 stycznia 2019 r., nie udzielono na nie odpowiedzi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść m.in. kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto ma ono służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez pełnomocnika skarżącej dokumentacji prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Wprawdzie jest ona osobą w podeszłym wieku, ze znacznym stopniem niepełnosprawności, ponoszącą stałe wydatki na leki i leczenie oraz otrzymującą emeryturę w wysokości 1.146,27 zł netto, jednakże z przedstawionego wydruku z rachunku bankowego posiadanego wspólnie przez skarżącą oraz występującą w niniejszej sprawie w charakterze pełnomocnika, prowadzącą z nią gospodarstwo domowe córką wynika, iż na rachunek ten w dniu [...] grudnia 2018 r. wpłynęła kwota 29.396 zł. Wprawdzie w tytule przelewu nie sprecyzowano, na czyją rzecz przelew ten został dokonany (tzn. na rzecz skarżącej czy jej córki), jednakże nie ma to decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku, gdyż prawidłowa ocena przesłanek z art. 246 p.p.s.a. powinna uwzględniać także stan rodzinny wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy, a co za tym idzie, również sytuację majątkową osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (postanowienia NSA z 13 czerwca 2008 r., I OZ 373/08, z 27 czerwca 2008 r., I OZ 431/08, z 27 kwietnia 2009 r., II FZ 119/09 oraz z 12 stycznia 2012 r., I GZ 234/11). W aktach sprawy znajduje się wprawdzie kopia pisma H.K. z dnia [...] stycznia 2019 r. do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie opisywanej kwoty pieniężnej, z którego wynika, iż skarżąca i jej pełnomocnik dowiedziały się o otrzymaniu powyższego przelewu dopiero z analizy wydruku stanu konta bankowego i proszą o informacje w tej kwestii. Należy jednakże mieć na uwadze, iż w myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu co do wykazania wszelkich przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. Sąd (referendarz) nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń, przy czym jest to pogląd jednolicie reprezentowany w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 887, postanowienia NSA z 31 grudnia 2004 r., GZ 146/04, z 18 lutego 2005 r., OZ 1510/04, z 3 marca 2008 r., I FZ 74/08, z 23 marca 2012 r., I OZ 184/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Na etapie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd (referendarz) nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy przepis art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania (postanowienie NSA z 6 marca 2012 r., II OZ 137/12). Sąd (referendarz) obwiązany jest więc w tym zakresie oprzeć się na oświadczeniach i dokumentach przedstawionych przez stronę. Tymczasem skarżąca ani jej pełnomocnik nie skorzystały z możliwości wyjaśnienia kwestii związanej z tym przelewem i nie odpowiedziały na dodatkowe wezwanie dotyczące owego przelewu, pomimo wyznaczonego w tym celu 14-dniowego terminu. Nie przedstawiły objętego wezwaniem zaświadczenia z OPS wskazującego na tytuł prawny opisanego przelewu ani jakiegokolwiek innego dokumentu wyjaśniającego okoliczności związane z otrzymaniem tej kwoty pieniężnej. Nie wykazały również, aby powyższą kwotę przykładowo zwróciły jako świadczenie nienależne. Przyjąć zatem należy, iż wobec posiadania przez skarżącą na rachunku bankowym w analizowanym na potrzeby prawa pomocy okresie kwoty pieniężnej wynoszącej blisko 30 tys. złotych brak jest podstaw, aby zaliczyć ją do osób wymagających ze strony Skarbu Państwa wsparcia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.