II SA/Go 931/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.L. od pkt 1 postanowienia Referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r. w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru rozbudowy ganku i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. J.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru rozbudowy ganku i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Dnia 6 listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku, a także wcześniejszym piśmie włączonym do akt sprawy w dniu 9 października 2017 r. skarżący podał, iż wraz z małżonką są na emeryturze (wysokość świadczenia skarżącego to 2.374,98 zł netto, jego małżonki – 888,55 zł), z uwagi na podeszły wiek (skarżący – 69 lat, i jego małżonka – 65 lat) często chorują, więc leczenie pochłania istotną część ich dochodów. Mieszkają w starym budynku z 1898 r. wymagającym okresowych napraw, do tego w ciągu roku muszą oszczędzać na ogrzewanie zimą i ubrania. Poza kosztami swego codziennego utrzymania oraz utrzymania mieszkania, spłacają zaciągniętą pożyczkę (wysokość raty to ok. 500 zł miesięcznie). Ponadto mają czworo wnuków, które od czasu do czasu wspomagają finansowo. Skarżący wraz z małżonką posiada mieszkanie o powierzchni 72,6 m² oraz samochód marki [...] z 1992 r. Według oświadczenia skarżącego nie uzyskuje on dochodów z innych źródeł, nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. Do wniosku załączone zostały dokumenty w postaci wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki potwierdzające w/w okoliczności. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. Referendarz sądowy przyznał J.L. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 zł (pkt 1), w pozostałym zakresie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oddalił (pkt 2) oraz ustanowił radcę prawnego (pkt 3). W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącego prowadzącego wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, na tle przesłanek ustawowych przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej jako p.p.s.a.), stwierdzając, iż skarżący nie wykazał okoliczności nadzwyczajnych, świadczących o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za okoliczność tego rodzaju nie została uznana spłata zaciągniętej pożyczki (ok. 500 zł miesięcznie), ze wskazaniem, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana priorytetowo względem obowiązku ponoszenia opłat publicznoprawnych, do których zalicza się koszty sądowe. Wskazano przy tym, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podobnie za okoliczność przemawiającą za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych nie uznano wsparcia finansowego udzielanego przez skarżącego i jego małżonkę wnukom, zwracając uwagę, iż główny ciężar finansowy utrzymania i wychowania dzieci (o ile nie są jeszcze dorosłe i samodzielne) spoczywa co do zasady na ich rodzicach. Ponadto podkreślono w uzasadnieniu postanowienia, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Referendarz sądowy uznał, w sytuacji materialnej skarżącego i jego małżonki obciążenie pełną wysokością wpisu - wynoszącą w przedmiotowej sprawie 500 zł, za nadmierne i trudne do zrealizowania przez skarżącego, i tym samym uzasadniające zwolnienie skarżącego w niniejszej sprawie z wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 złotych. Jednocześnie Referendarz sądowy stwierdził, że ustalona sytuacja majątkowa pozwala skarżącemu na poniesienie częściowego ciężaru finansowego niniejszego postępowania i uiszczenie tytułem wpisu od skargi kwoty 250 zł, w wyniku czego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie został oddalony. Dodatkowo Referendarz sądowy stwierdził, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżącego, uwzględniając tym samym wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. J.L. wniósł do tutejszego Sądu sprzeciw od pkt 2 postanowienia z dnia 14 listopada 2017 r., wskazując, iż nie jest on w stanie uiścić wpisu w wysokości 250 zł bez uszczerbku dla egzystencji jego rodziny. Jednocześnie skarżący zakwestionował określenie w sentencji zaskarżonego postanowienia przedmiotu postępowania jako sprzeciwu wobec zamiaru rozbudowy ganku, podając, iż zarówno w zgłoszeniu, jak i w odwołaniu skarżący wskazał na zamiar zadaszenia istniejącego tarasu przylegającego do istniejącej altany (ogrodu zimowego). Ponadto skarżący wskazał w sprzeciwie na wcześniejszy przebieg postępowania, zwracając się do Sądu o merytoryczne i szczegółowe rozważenia sprawy dotyczącej zadaszenia jego tarasu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej zwanej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, tj. w zakresie całkowitym. Wniosek skarżącego, zgodnie z postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r., został uwzględniony w części tj. zwolniono skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 zł (pkt 1), w pozostałym zakresie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oddalono (pkt 2) oraz ustanowiono radcę prawnego (pkt 3). Wniesiony przez J.L. sprzeciw dotyczył pkt 2 w/w postanowienia Referendarza sądowego, oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Innymi słowy, prawo pomocy może zostać przyznane tylko takiej stronie, dla której opłacenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym poskutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Odnosząc powyższe uregulowania i rozważania do przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż złożony przez skarżącego sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem postanowienie w części zaskarżonej sprzeciwem odpowiada prawu. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z oświadczeń oraz z przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika, że wraz z małżonką posiadają dochód miesięczny w łącznej wysokości 3.263,53 zł (emerytury), a wydatki na utrzymanie mieszkania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i ścieki, telefony itp.) wynoszą ponad 700 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący wraz z małżonką ponoszą koszty leczenia obejmujące wizyty lekarskie i zakup leków w zróżnicowanej wysokości (wrzesień i październik 2017 r. było to: 403,22 zł, 262,96 zł oraz 250 zł). Na rachunkach bankowych na koniec października 2017 r. skarżący i jego małżonka posiadali odpowiednio 1.300,72 zł oraz 508,21 zł. Skarżący powołał się we wniosku dodatkowo na konieczność spłaty pożyczki w kwocie 550 zł miesięcznie oraz wspomagania finansowo czworga wnucząt. Natomiast w treści sprzeciwu skarżący podał jedynie, iż nie jest w stanie uiścić nawet kwoty 250 zł bez uszczerbku dla egzystencji swojej rodziny, nie podnosząc dodatkowej argumentacji i nie załączając też nowych dokumentów. Podkreślić należy, iż niewątpliwie, co potwierdza utrwalone stanowisko judykatury, zobowiązania cywilnoprawne, jak np. spłaty pożyczek czy kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z ponoszeniem kosztów postępowania na Skarb Państwa. Tym bardziej, że skarżący nie wykazał aby spłacana przez niego pożyczka związana była z nadzwyczajną sytuacją życiową bądź ewentualnym zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Należy równocześnie zaznaczyć, iż wnioskujący nie wywodził, aby zachodziły w jego przypadku okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.), czy też, aby miał ponosić ponadprzeciętne koszty, które można zakwalifikować do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Mając na uwadze powyższe okoliczności, a w szczególności fakt uzyskiwania przez skarżącego wraz z małżonką stałych miesięcznych dochodów na poziomie ponad 3.200 zł, przy braku nadzwyczajnych kosztów i trudności życiowych, Sąd uznał, iż skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał ustawowych przesłanek uzasadniających uwzględnienie sprzeciwu i zmianę zaskarżonego pkt 2 postanowienia z dnia 14 listopada 2017 r. Skarżący nie uprawdopodobnił w ocenie Sądu, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w przedmiotowej sprawie dotyczyło to części wpisu od skargi - w kwocie 250 zł. Natomiast odnosząc się do zakwestiowanego przez skarżącego sposobu określenia w sentencji postanowienia Referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2017 r. przedmiotu sprawy oraz zwrócenia się przez skarżącego o szczegółowe zapoznanie się i rozpoznanie sprawy dotyczącej zadaszenia tarasu, Sąd wyjaśnia, iż na obecnym etapie postępowania tj. rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, brak jest podstaw do odniesienia się przez Sąd merytorycznie do przedmiotowej sprawy. Sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie, określając ostatecznie jej przedmiot, dopiero wówczas gdy skarga wolna jest od braków formalnych i kiedy uiszczony został należny wpis sądowy od skargi. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.