II SA/Go 992/17

Dnia 19 grudnia 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.S. przeciwko Prezesowi Sądu Okręgowego o zapłatę p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 26 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., odrzucił skargę K.S. przeciwko Prezesowi Sądu Okręgowego o zapłatę. W dniu 11 grudnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek K.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca opisała swoją trudną sytuacje zdrowotną oraz podała, iż utrzymuje się z emerytury w wysokości 1613,98 zł oraz czynszu z tytułu wynajmu mieszkania w kwocie 640 zł, co daje łączną kwotę w wysokości 2253,98 zł miesięcznie. Nie ma nikogo na utrzymaniu i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na majątek strony składa się mieszkanie o powierzchni 51 m², garaż, laboratorium dentystyczne – pokój o powierzchni 12 m², a także niezabudowana nieruchomość gruntowa o powierzchni 1964 m². Ponadto skarżąca posiada według swego oświadczenia samochód osobowy [...] z 2003 r., a także dwie lokaty po 5.000 zł z przeznaczeniem na rehabilitację oraz na dzień złożenia wniosku 2.829 zł bieżących środków finansowych na życie. Skarżąca nie osiąga dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymieniła koszty rehabilitacji wynoszące ok. 7.000 zł rocznie, czynszu w kwocie 423,86 zł, energii elektrycznej – 42 zł, gazu – 37 zł, telefonu i komputera – 140 zł miesięcznie oraz ubezpieczenie samochodu wynoszące ok. 1.000 zł rocznie. Do wniosku skarżąca załączyła faktury i rachunki za gaz i energię elektryczną oraz za użytkowanie lokalu, kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przeliczeniu emerytury, jak również faktury za pobyt w sanatoriach i za rehabilitację oraz kopie zeznania podatkowego za 2016 rok potwierdzający osiągnięcie w ubiegłym roku przychodu podlegającego opodatkowaniu w formie ryczałtu w wysokości 7.700 zł. Nadto skarżąca załączyła kopie potwierdzeń wypłat środków pieniężnych w bankomacie, zawierających informacje o wysokości wolnych środków pieniężnych po dokonaniu operacji. Wynika z nich, iż na dzień [...] grudnia 2017 r. dysponowała kwotą 2.829,18 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala uznać jej za osobę wymagającą ze strony państwa wsparcia w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca, mimo iż nie pracuje już zawodowo, posiada źródła stałego dochodu w postaci emerytury oraz czynszu z wynajmowanego przez siebie mieszkania. Łączna kwota dochodu z tego tytułu wynosi 2253,98 zł, przy czym skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Należy przy tym mieć na względzie, iż status emeryta (rencisty) nie stanowi kryterium samodzielnie przesądzającego o przyznaniu prawa pomocy (Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 879), zaś posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Nadto skarżąca, jak sama oświadczyła, posiada środki pieniężne na dwóch lokatach po 5.000 zł, które zgromadziła z przeznaczeniem na leczenie i rehabilitację. Nie negując trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącej należy mieć na uwadze, iż zasadą jest samodzielne ponoszenie kosztów postępowania przez strony, zaś osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zasadnie wystąpić o pomoc państwa w tym zakresie (m.in. postanowienia NSA z 10 października 2007 r., II GZ 161/07, z 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, z 21 września 2011 r., II FZ 500/11, z 19 października 2011 r., II OZ 971/11, z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). O ile w sposób oczywisty nie ma podstaw do uznania, że strona powinna spieniężyć swoje nieruchomości celem uzyskania środków finansowych na pokrycie ewentualnych kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszym postępowaniu, o tyle od skarżącej można zasadnie oczekiwać, że koszty te pokryje ze swoich bieżących dochodów bądź zgromadzonych oszczędności – w sytuacji, jeśli zamierzałaby kwestionować wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie kończące postępowanie. Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek pozwalających na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.