I SA/Ke 222/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...][...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. postanowił zwolnić T. K. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]w przedmiocie podatku akcyzowego. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r. Sąd oddalił ww. skargę. Jednocześnie z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, skarżący wniósł o zwolnienie z "kosztów za sporządzenie i doręczenie ww. uzasadnienia". Z kolei w nadesłanym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego W.D.. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jest osobą ubogą, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę ani na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie osiąga żadnych dochodów oraz nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Stan ten trwa od około trzech lat. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, nie posiada oszczędności pieniężnych. Poza tym wnioskodawca wskazał, że jest przewlekle chory, po kilku operacjach (jaskra obu oczu), co znacznie utrudnia mu znalezienie zatrudnienia. Na potwierdzenie tych okoliczności skarżący dołączył do wniosku kserokopię orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia 19 grudnia 2013 r. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika ponadto, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z siostrą i siostrzeńcem w wieku 17 lat. Siostra jest właścicielem domu z 1970 r. o powierzchni 100 m² wraz z działką (0,15 ha). Źródłem utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym jest dochód uzyskiwany przez siostrę skarżącego z tytułu wynagrodzenie za pracę w kwocie 2288 zł netto miesięcznie. Niezbędne środki do życia zapewnia skarżącemu siostra ponosząc opłaty za media i dostarczając wyżywienia. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie odpisu rocznego zeznania podatkowego M. K. (żony skarżącego) za 2012 i 2013 r.; wykazanie, z jakich źródeł oraz w jakiej wysokości uzyskała dochody w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 lipca 2014 r.; w przypadku prowadzenia przez M. K. działalności gospodarczej – przedłożenie dokumentów wskazujących datę rozpoczęcia (ewentualnie zakończenia) prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej zakres ora wyciągu lub wykazu z posiadanych przez M. K. rachunków bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, a także aktualnego zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach zarejestrowanych w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 lipca 2014 r. na nazwisko M. K.; wykazanie nieruchomości należących do M. K.; w przypadku posiadania przez M. K. zobowiązań kredytowych – przedłożenie dokumentów potwierdzających zaciągnięcie oraz spłatę kredytu wraz ze wskazaniem wysokości miesięcznych rat. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że M. K. kilkakrotnie odmówiła mu udostępnienia żądanych przez Sąd informacji w zakresie jej sytuacji majątkowej, argumentując, że z racji istniejącej między nimi faktycznej separacji i całkowitego zerwania więzi (prowadzenie osobnych gospodarstw domowych) oraz z uwagi na zniesioną ustawową wspólność majątkową nie będzie udostępniać żadnych dokumentów dotyczących jej osoby ani wspierać jakichkolwiek zobowiązań skarżącego. Skarżący podkreślił też, że nie ma żadnych uprawnień do wyegzekwowania nałożonego przez Sąd obowiązku. Dodał, że według jego wiedzy M. K. poza nieruchomością położoną w B. przy ul. M.69 nie posiada innych nieruchomości. Jego zdaniem jakakolwiek informacja o sytuacji majątkowej żony nie mogłaby w żaden sposób wpłynąć na ocenę jego sytuacji majątkowej, gdyż ze względu na postawę małżonki nie może oczekiwać z jej strony wsparcia finansowego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 sierpnia 2014 r. oddalającego złożony w niniejsze sprawie wniosek, T. K. stwierdził, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i z tego powodu nie może od niej oczekiwać pomocy finansowej. Tym samym, ocena jej sytuacji materialnej z punktu widzenia przyznania mu prawa pomocy jest niezasadna, a niezasadności tej skarżący nie upatruje w łączącej go z żoną rozdzielczości majątkowej, lecz w faktycznej relacji, w której brak elementu więzi gospodarczej. Skarżący podniósł, że wzór formularza PPF w zakresie sytuacji rodzinnej wnioskodawcy odnosi się jedynie do członków rodziny pozostających z wnioskodawcą we wspólnocie domowej. Ocena sytuacji materialnej członków rodziny wnioskodawcy w ramach postępowania w zakresie prawa pomocy zasadna jest zatem tak długo, jak długo łączy ich efektywna więź gospodarcza. Skarżący zwrócił też uwagę na problem oddalenia jego wniosku wskutek niewykonania obowiązku niemożliwego do wykonania z uwagi na brak wpływu skarżącego na to czy jego żona zechce przekazać mu informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. Zdaniem wnioskodawcy nie można mu postawić zarzutu niewywiązania się z obowiązków nałożonych wezwaniem Sądu, gdyż w pozostałym zakresie (niezwiązanym z sytuacją materialną żony) rzetelnie się z nich wywiązywał. Obiektywna przeszkoda w wywiązaniu się z części obowiązków winna zatem skutkować oceną jego sytuacji materialnej na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto skarżący poinformował, że wszelkie dokumenty, które złożył uprzednio w przedmiotowej sprawie są nadal aktualne, a jego sytuacja materialna nie uległa poprawie. Dodał, że mimo jaskry nieustannie poszukuje pracy, także przez urząd pracy, gdzie figuruje jako osoba bezrobotna. Wskazał, że kwota, która pozostaje siostrze do dyspozycji po opłaceniu wydatków życia codziennego jest znikoma i musi wystarczyć na utrzymanie syna oraz ewentualne remonty domu. Z powyższych przyczyn nieudzielanie mu prawa pomocy jest co najmniej niesprawiedliwe, zwłaszcza że wcześniej Sąd nie miał wątpliwości odnośnie jego ciężkiej sytuacji materialnej. Potwierdzeniem są liczne postanowienia stanowiące o przyznaniu mu prawa pomocy w pełnym zakresie m.in. w sprawach I SA/Ke 419/13, I SA/Ke 701/13, I SA/Ke 427/13, I GZ 70/14. Od dnia ich wydania jego sytuacja nie uległa poprawie, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy na takiej samej zasadzie jak wcześniej. Skarżący zawrócił uwagę, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego podyktowany jest przymusem adwokackim w zakresie wniesienia skargi kasacyjnej, a prawomocna odmowa ustanowienia pełnomocnika spowoduje naruszenie, w kontekście jego trudnej sytuacji materialnej - zarówno prawa do sądu, jak i zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przed przystąpieniem do oceny wniosku skarżącego należy wskazać, że prawomocnym postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/ Ke 222/14 skarżący został zwolniony od kosztów sądowych. Tym samym uzyskał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które skutkuje zwolnieniem od kosztów sądowych dla całego postępowania sądowoadministracyjnego zarówno przed sądem pierwszej instancji - Wojewódzkim Sądem Administracyjnym - jak i przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym, aż do jego prawomocnego zakończenia, a zwolnienie to nie zostało cofnięte. Zatem wniosek skarżącego w tym zakresie został oddalony. W związku z powyższym przedmiotem rozpoznania przez Sąd pozostaje wniosek o przyznania prawa pomocy, w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wprawdzie przedstawił informacje świadczące o trudnej sytuacji finansowej (bezrobocie, brak prawa do zasiłku, nieposiadanie majątku i oszczędności, fakt utrzymywania się jedynie dzięki pomocy siostry i niewystarczający na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków dochód miesięczny netto siostry, z którego utrzymywany jest również siostrzeniec skarżącego), to jednak nie udzielił informacji, do przedstawienia których został zobowiązany zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r., które pozwoliłyby na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Wskazane wyżej zarządzenie dotyczyło przedstawienia określonych informacji na temat sytuacji materialnej jego żony. Wnioskodawca powinien bowiem wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji. Skarżący jest natomiast z żoną w relacji powinności alimentacyjnych. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2012.788.j.t.) dalej "K.r.o.", określają stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia NSA z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 i z 29 czerwca2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (z wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61(4) § 1 K.r.o.). Zatem faktyczna separacja małżonków nie może wpłynąć na przyznanie mu prawa pomocy. Z uwagi na nieprzedstawienie przez wnioskodawcę informacji dotyczących sytuacji majątkowej jego żony (skarżący pismem z dnia 11 sierpnia 2014 r. stwierdził jedynie, że jego żona posiada nieruchomość w B.), nie istniała możliwość ustalenia niewątpliwej sytuacji materialnej skarżącego, a zatem dokonania oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. W takich okolicznościach Sąd nie mógł opierać się jedynie na informacjach i dokumentach złożonych przez skarżącego, ponieważ nie przedstawiały one już obiektywnego stanu majątkowego wnioskodawcy i budziły uzasadnione wątpliwości, co do jego rzeczywistych możliwości finansowych. Tymczasem dopiero niewątpliwe stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny dokonanej przez Sąd nie zmienia fakt istnienia wcześniejszych rozstrzygnięć, uwzględniających wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy (m.in. postanowienia z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Ke 419/13, z dnia 29 stycznia 2014 r. i z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt. SA/Ke 701/13, z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Ke 427/13, z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GZ 70/14). Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Pierwszeństwo miała analiza akt sprawy. W sprawie wniosku skarżącego z dnia 21 lipca 2014 r. wyszły natomiast na jaw nowe, okoliczności (małżeństwo M. i T. K. mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podsumowując Sąd stwierdził, że przedłożone przez skarżącego dokumenty i informacje nie są wystarczające i budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistych możliwości finansowych. Sytuacja taka skutecznie uniemożliwia Sądowi ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.