I SA/Ke 252/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 21 lipca 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 4 maja 2016 r. od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 26 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. P. O. reprezentowany przez doradcę podatkowego A. B., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał na trudną sytuację finansową spowodowaną nierzetelnością kontrahentów. Oświadczył, że jego miesięczne wydatki przewyższają znacząco dochody. Wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem w wieku 3 lat. Wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 3155 zł netto miesięcznie. Nie wykazał majątku. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazał spłatę kredytu w łącznej kwocie 11.500 zł. Starszy referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony M.O. zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego oraz żony za rok 2015 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2015 r. przedłożenie stosownego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w tym zakresie; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę za okres ostatnich 3 miesięcy, jeżeli żona skarżącego jest osobą bezrobotną – przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego powyższą okoliczność; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego oraz jego żonę samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. K ul.[...]; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres do korespondencji tj. [...] określenie i udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania domu/mieszkania, w którym zamieszkuje skarżący wraz z rodziną oraz określenie i udokumentowanie wydatków ponoszonych przez skarżącego na utrzymanie domu/mieszkania; udokumentowanie wysokości wskazanych we wniosku przez skarżącego kredytów, okresów na jakie zostały kredyty te zaciągnięte oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych rat kredytowych. W wyznaczonym terminie skarżący nie uzupełnił braków złożonego wniosku. Wobec wykazania braku współpracy w zakresie wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej, starszy referendarz sądowy postanowieniem z 21 lipca 2016 r. oddalił wniosek skarżącego. W ocenie referendarza skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem w ramach toczącego się postępowania z wniosku o przyznanie praw pomocy. Fakt ten uniemożliwił weryfikację oświadczeń skarżącego, a co więcej wzmacniał wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłączył wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnił, że dokumenty do których przedstawienia zobowiązał go referendarz nigdy nie były w jego dyspozycji a żona i matka odmówiły mu ich udostępnienia. Nadto wskazał, że nieruchomości zlokalizowane w Woli Kopcowej jak i w Kielcach stanowią odpowiednio własność małżonki, jako składnik majątku osobistego, oraz jego matki. Dodał, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania ww. nieruchomości oraz nie jest właścicielem bądź współwłaścicielem samochodów. Zdaniem skarżącego, rozpatrywanie jego możliwości na podstawie dokumentów jest niecelowe, bowiem jego zobowiązania z tytułu kredytów przekraczają jego możliwości zarobkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, prawidłowe jest postanowienie referendarza sądowego. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - (art. 246 § 1 pkt 2). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego udokumentowania wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie wykonał wezwania w zakresie udokumentowania swojej sytuacji majątkowej oraz finansowej jego żony przez co nie wykazał jakie są jego rzeczywiste możliwości płatnicze. Kwestia ta ma natomiast istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumenty skarżącego zawarte w sprzeciwie, że dokumenty do przedstawienia których zobowiązał go Sąd nie były nigdy w jego dyspozycji zaś małżonka i matka odmówiły ich udostepnienia, nie są dla Sądu przekonywujące. Nieujawnienie sytuacji majątkowej oraz finansowej żony skarżącego nie pozwala bowiem na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto kluczową kwestią pozostaje to, że skarżący nie uprawdopodobnił nawet swojej sytuacji majątkowej poprzez przedłożenie stosownego zaświadczenia o zarobkach czy odpisu zeznania podatkowego. Nie udokumentował również swoich twierdzeń związanych z brakiem posiadania samochodu ani wysokością wskazanych we wniosku zobowiązań kredytowych. Podsumowując, z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącego żądanych dokumentów, nie istniała możliwość ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a zatem dokonania oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. W takich okolicznościach Sąd nie mógł opierać się jedynie na samych oświadczeniach skarżącego. Dopiero bowiem niewątpliwe stwierdzenie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.