I SA/Ke 252/16

Dnia 18 kwietnia 2017 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 10 stycznia 2017 r. od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2016 r. oddalającego skargę P.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 26 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. P.O. reprezentowany przez doradcę podatkowego A. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że ze względów zdrowotnych zawiesił działalność gospodarczą, z końcem lutego został zwolniony z pracy, przy czym uzyskiwane dochody i tak nie wystarczały na opłacenie rat kredytowych – łączna rata ponad 10.000,00 zł. Na poprzednie opłaty skarżący zapożyczył się u rodziny , obecnie już nie ma takich możliwości, a własnymi środkami nie dysponuje. Skarżący wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem w wieku 4 lat. Wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.201,58 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał nieruchomość wielkości 48,900m² o wartości 4.500,00 zł – z zastawem komorniczym. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazał spłatę kredytów w łącznej wysokości około 430.000,00 zł. Skarżący oświadczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową. Pismem z 10 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa P.p.s.a. został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem ujemnych skutków procesowych do jego uzupełnienia przez skarżącego poprzez: przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony skarżącego M.O. zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony za rok 2016 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych za 2016 r.; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę za okres ostatnich 3 miesięcy, przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego oraz jego żonę samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. Kielce ul. Ć. 7/81;przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazywał jako adres do korespondencji tj. W.K.ul. W. 2a; udokumentowanie wysokości wskazanych we wniosku przez skarżącego kredytów, okresów na jakie zostały kredyty te zaciągnięte oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych rat kredytowych; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; w przypadku świadczenia tych usług nieodpłatnie przedłożenie pisemnego oświadczenia pełnomocnika skarżącego na okoliczność, że w sprawie niniejszej reprezentuje skarżącego nieodpłatnie wraz z informacją, że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. W wyznaczonym terminie skarżący przedłożył formularz wniosku PPF wypełniony przez jego żonę, z którego wynika, że jest ona właścicielem domu o pow. 160 m² w trakcie budowy pod adresem W.K.ul. W. 2a o wartości ok. 230.000,00 zł obciążony hipoteką, dom o pow ok. 140 m² pod adresem W.K.ul. W. 2g o wartości ok. 315.000,00 zł obciążony hipoteką; nieruchomości rolne – działki o pow. ok. 100 m² o wartości ok. 1.500,00 zł oraz o pow. 167m² o wartości ok. 2.000,00 zł; 25% udziałów w spółce Z.Sp. z o.o. o wartości 1.250,00 zł. Skarżąca uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.857,96 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazała koszty leczenia związane z okresem ciąży ok. 400 zł miesięcznie oraz koszty związane z utrzymaniem domu – media, podatki, wywóz nieczystości ok. 1500-1700 zł. Skarżący przedłożył ponadto kopię umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej zawartej 11 września 2009 r. w formie aktu notarialnego; kopię informacji PIT- 11 o dochodach uzyskanych przez żonę skarżącego w roku 2016 w kwocie 25.065,28 zł, kopię informacji PIT- 11A o dochodach uzyskanych przez żonę skarżącego w roku 2016 w kwocie 1.113,64 zł, kopię podsumowania KPiP za rok 2016 - przychody 55.764,23 zł wydatki 57.676,20 zł, kopię informacji PIT- 11 o dochodach uzyskanych przez skarżącego w roku 2016 w kwocie 34.135,39zł, kopię podsumowania dochodu w roku obrotowym 2016 – E.-B. P.O. - przychód 42.315,04, koszty uzyskania przychodów 89.011,70 zł, kopia historii rachunku od 31 grudnia 2016 r. do 3 kwietnia 2017 r.; oświadczenie skarżącego o nieposiadaniu rachunków bankowych, a jedynie konta technicznego służącego do wpłacania rat kredytu, zaświadczenie o zatrudnieniu żony skarżącego na czas nieokreślony na 7/8 etatu z wynagrodzeniem styczeń 2017 r. 4.000,00 zł brutto, luty 2017 r. 4.000,00 zł brutto, marzec 2017 r. 3.689,19 zł brutto; zaświadczenie o zatrudnieniu skarżącego na umowę o pracę z wynagrodzeniem brutto styczeń 2017 r. 4.200,00 zł, luty 2017 r. 2.953,55 zł, marzec 2017 r. 3.849,73 zł; zaświadczenie Starostwa Powiatowego w K. o posiadaniu przez żonę skarżącego samochodu marki Land Rover Freelander wraz z oświadczeniem żony skarżącego oraz fakturą sprzedaży ww. pojazdu w 2010 r. za kwotę 24.500,00 zł, zaświadczenie Prezydenta Miasta K. o posiadaniu przez skarżącego trzech samochodów ciężarowych oraz przyczepy wraz z oświadczeniem skarżącego oraz o sprzedaży ww. pojazdów 7 października 2016 r. za kwotę 1.230,00 zł, 12 listopada 2013 r. za kwotę 4.500 zł, 1 października 2015 r. za kwotę 3.075,00 zł, udokumentował, że właścicielem mieszkania w K. przy ul M. Ć. jest jego matka, zaświadczenie PKO Bank polski o zaciągnięciu przez skarżącego 22 grudnia 2008 r. kredytu w kwocie 900.000,00 zł, aktualnie do spłaty 95.979,07 zł, rata 2.250 zł, oraz kredytu w kwocie 920.000,00 zł zaciągniętego 9 grudnia 2010 r., do spłaty 161.326,95 zł, brak wpłat rat kredytowych, potwierdzenie dokonania wpłat rat kredytowych kredytu mieszkaniowego w okresie od maja 2016 r. do marca 2017 r. na łączna kwotę 12.820,00 zł; kopię faktury z 30 grudnia 2016 r. na kwotę 4.428,00zł wystawioną przez Spółkę Doradztwa Podatkowego za reprezentowanie przed WSA w sprawie I SA/Ke 252/16. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżący i jego rodzina są w posiadaniu majątku znacznej wartości, mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiadają dwa domy wielkości 160 m² oraz 140m² łącznej wartości ok. 545.000,00 zł. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżący wykazał, że jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę jego i żony w łącznej kwocie 6.059,54 zł netto miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania domu żona skarżącego określiła na kwotę ok. 1.500,00- 1.700,00 zł, koszty leczenia związane z okresem ciąży to ok. 400 zł miesięcznie, ponadto spłacają zaciągnięte zobowiązania kredytowe - w okresie od maja 2016r. do marca 2017r. na spłatę kredytu zaangażował środki w kwocie 12.820,00 zł. Za zasadnością wniosku nie przemawia jednak powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Podkreślić również należy, że skarżący w sprawie niniejszej korzysta z usług doradcy podatkowego z wyboru i udokumentował, że poniósł z tego tytułu wydatek w kwocie 4.428,00 zł. Podkreślić należy, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych opłaca wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a Skarb Państwa pokrywał za nią koszty postępowania sądowego. Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że pomimo powoływania się na złą sytuację finansową rodzina skarżącego ponosi nadal wydatki, których nie można uznać za konieczne np. wydatki na zajęcia dodatkowe syna – nauka tańca – od 42 do 56 zł miesięcznie, wykazane opłaty za usługi telekomunikacyjne i telefoniczne stanowią miesięcznie łącznie wydatek nawet ok.628,15zł, 4 stycznia 2017 r. dokonano przelewu tytułem dopłaty do zaliczki na wykonanie ogrodzenia w kwocie 2.000,00 zł. Zatem problemy finansowe, na które skarżący się powołuje nie wpłynęły znacznie na poziom życia skarżącego i jego rodziny, a wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki na opłaty telekomunikacyjne oraz telefoniczne, zajęcia dodatkowe syna czy wysokość rat kredytów. Wydatki te określić należy jako wysokie, przewyższające możliwości finansowe przeciętnego gospodarstwa domowego i nie można zakwalifikować ich jako niezbędnych dla koniecznego utrzymania. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji z ponoszenia tych wydatków – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny skarżącego są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżący wraz z żoną uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że strona skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.