I SA/Ke 253/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego T. K. ("skarżący") złożył, sporządzony na urzędowym formularzu PPF, wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą ubogą, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę ani na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie osiąga żadnych dochodów oraz nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Stan ten trwa od około trzech lat. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, nie posiada też oszczędności pieniężnych. Poza tym wskazał, że jest przewlekle chory, po kilku operacjach (jaskra obu oczu), co znacznie utrudnia mu znalezienie zatrudnienia. Na potwierdzenie tych okoliczności skarżący dołączył do wniosku kserokopię orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2013 r. i odpis postanowienia z dnia [...] stycznia 2014 r. o sprostowaniu ww. orzeczenia. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika ponadto, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z siostrą i samotnie wychowywanym przez nią siostrzeńcem (17 lat). Siostra jest właścicielką domu z 1970 r. o pow. około 100 m² wraz z działką (0,15 ha). Źródłem utrzymania skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym jest dochód uzyskiwany przez siostrę skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2288 zł netto miesięcznie. Niezbędne środki do życia zapewnia skarżącemu siostra ponosząc opłaty za media i dostarczając wyżywienia. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpisów wszystkich zeznań podatkowych za 2013 r. oraz za 2012 r., bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych za te lata; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie; aktualnego zaświadczenia o posiadanych przez skarżącego samochodach; zaświadczenia o nieprowadzeniu działalności gospodarczej wraz ze wskazaniem daty zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej rozpoczętej w dniu [...] stycznia 2008 r. pod nazwą D.; dokumentów wskazujących, kto jest właścicielem nieruchomości w miejscowości B. ul. M. oraz kto był jej właścicielem w okresie rozpoczęcia i prowadzenia przez skarżącego ww. działalności gospodarczej; aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; oświadczenia czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kserokopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2012 i 2013 r., zaświadczenie z Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w K., zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej i decyzję o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, wydruk z CEIDG, kserokopię aktu notarialnego z 17 lutego 2003 r. dot. kupna przez M. K. nieruchomości położonej w B. (nr działki [...]), zawiadomienie z Urzędu Gminy M. i wypis z rejestru gruntów dot. ww. nieruchomości, kserokopię umowy majątkowej o wyłączeniu wspólności ustawowej z 14 maja 2001 r., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie ani obecnie, ani w przeciągu kilkudziesięciu ostatnich miesięcy nie posiadał żadnych lokat i rachunków bankowych oraz że nie korzysta z pomocy społecznej. Na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie szczegółowo wymienionych dokumentów i informacji dot. sytuacji majątkowej żony skarżącego M K (m.in. jej zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczeń o pojazdach zarejestrowanych na jej nazwisko, dokumentów dot. ewentualnych zobowiązań kredytowych i działalności gospodarczej). W przypadku zaś ustania małżeństwa T. i M. K. wezwał skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających tę okoliczność. W piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. skarżący wyjaśnił, że M. K. kilkukrotnie odmówiła mu udostępnienia żądanych przez Sąd informacji w zakresie jej sytuacji majątkowej, argumentując, że z racji istniejącej między nimi faktycznej separacji i całkowitego zerwania więzi (prowadzenie osobnych gospodarstw domowych) oraz z uwagi na zniesioną ustawową wspólność majątkową nie będzie udostępniać żadnych dokumentów dotyczących jej osoby, jak też nie będzie wspierać jakichkolwiek zobowiązań skarżącego. Wnioskodawca wskazał ponadto, że według jego wiedzy M.K. poza nieruchomością położoną w B. nie posiada innych nieruchomości. Dodał, że związek małżeński z M. K. nie został rozwiązany przez rozwód wyrokiem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może nastąpić, kiedy w sposób jednoznaczny zostanie wykazane spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Choć przyznać należy, że z przedstawionych przez skarżącego informacji faktycznie wynika, iż jego sytuacja finansowa jest trudna (jest on bowiem bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku oraz żadnych oszczędności, utrzymuje się jedynie dzięki pomocy siostry, u której mieszka, a uzyskiwany przez siostrę skarżącego dochód miesięczny netto - z którego utrzymywany jest również siostrzeniec skarżącego - to kwota 2288 zł), to jednocześnie należy wskazać, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego istotna jest również jego sytuacja rodzinna. W piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. skarżący wskazał bowiem, że jego związek małżeński z M. K. nie został rozwiązany przez rozwód wyrokiem sądowym. Oznacza to, że całościowa ocena możliwości poniesienia kosztów postępowania przez skarżącego wymaga także analizy sytuacji materialnej jego żony. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym wymaga wyjaśnienia, że rozdzielność majątkowa, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami. Nie dotyczy zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że Sąd ma prawo żądać poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet gdy między małżonkami zniesiony został ustrój wspólności majątkowej. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny (art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W przypadku dokonania przez Sąd wezwania o przedstawienie informacji dotyczących małżonka, to wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą żony lub męża (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 95/14, LEX nr 1449986). To zatem wnioskodawca powinien udokumentować sytuację majątkową osoby, z którą pozostaje w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie pełna ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie była możliwa z uwagi na nieprzedstawienie przez wnioskodawcę informacji dotyczących sytuacji majątkowej jego żony, mimo że do ich ujawnienia został wezwany w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. Skarżący (obok dokumentów dotyczących własnego stanu majątkowego) przedłożył jedynie dokument potwierdzający fakt, że jego żona posiada nieruchomość w B. Jako przyczynę nieprzedłożenia innych informacji dotyczących małżonki wskazał natomiast odmowę ich udzielenia przez M. K., powołującą się na prowadzenie osobnych gospodarstw domowych oraz zniesioną ustawową wspólność majątkową, a zatem – jak wyjaśniono wyżej - na okoliczności nieistotne z punktu widzenia postępowania w zakresie prawa pomocy, zwłaszcza w przypadku małżonków. Oznacza powyższe, że nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwoliło Sądowi na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując Sąd stwierdził, że przedłożone przez skarżącego dokumenty oraz informacje nadal nie są wystarczające i budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistych możliwości finansowych. Sytuacja taka skutecznie uniemożliwia Sądowi ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy w sposób oczekiwany przez skarżącego i prowadzący do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.