I SA/Ke 392/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. postanawia oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 827 zł), na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r., E. C. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając go utratą płynności finansowej spowodowaną brakiem zapłaty za wykonane prace (wartość należności 300 000 zł), upadłością firm P. P. SA i P.P. B. Sp. z o.o. (strata 1 050 000 zł) – mającą wpływ na dalszą działalność oraz beznadziejną sytuacją gospodarczą w budownictwie i związanymi z nią trudnościami w pozyskiwaniu nowych zleceń. Opisując sytuację rodzinną skarżący wskazał na żonę i małoletniego syna. Uzyskiwane przez rodzinę dochody to emerytura żony w kwocie 2752,66 netto miesięcznie, emerytura skarżącego w kwocie 4725,06 (w całości zajęta przez komorników). E. C. wskazał także, że z działalności gospodarczej poniósł stratę, a z żoną posiada od 2001 r. rozdzielność majątkową. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku oprócz samochodu osobowego Volkswagen Transporter z 2001 r. o wartości 11 000 zł oraz Volkswagen Touron o wartości 70 000 zł, które są zajęte przez komornika. Żona posiada dom jednorodzinny. Stosownie do treści art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", skarżący został wezwany do uzupełnienie opisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas nadesłanych dokumentów, poprzez przedłożenie: odpisu/kserokopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za rok 2011 i 2012; wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy; dokumentów potwierdzających dokonane w postępowaniu egzekucyjnym zajęcia poszczególnych składników majątkowych; dokumentów świadczących o stracie z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, np. czynsz, energia, media, telefon; oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza skarżący na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia, leki. W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). W związku z powyższym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 ustawy p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 ustawy p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Istotnym jest, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania prowadzonego w oparciu o przepis art. 255 ustawy p.p.s.a., jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowami niezłożenie przez stronę dokumentów, do których przedłożenia strona została zobowiązana jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie jej wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 175/12 lex nr 1121113 i z dnia 10 stycznia 2008 r. sygn. akt II FZ 540/07 lex nr 1011788). W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje są niewystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Przyznając bowiem prawo pomocy Sąd musi uwzględnić relacje pomiędzy wielkością posiadanych przez wnioskującego zasobów finansowych, a posiadanymi przez niego obciążeniami finansowymi. W niniejszej sprawie ustalenie takich relacji nie było możliwe z uwagi na brak informacji co do rzeczywistych zasobów i obciążeń finansowych skarżącego mimo podejmowania przez Sąd próby ich uzupełnienia w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy, jak już wcześniej podkreślono, ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Z informacji podanych przez skarżącego we wniosku wynika, że nie należy on do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Sytuację finansową rodziny skarżącego można określić jako stabilną. Zarówno wnioskodawca jak i jego żona posiadają stałe źródło dochodu jakim jest emerytura. Dysponowanie natomiast stałym źródłem dochodu umożliwia racjonalne gospodarowanie wydatkami. Ponadto dodatkowym źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza. Wprawdzie skarżący wskazuje na brak płynności finansowej związany m.in. z trudną sytuacją gospodarczą, brakiem uregulowania należności przez kontrahentów oraz poniesioną stratę (która pomimo wezwania Sądu nie została przez skarżącego udokumentowana), to jednak pomija fakt posiadania wierzytelność znacznej wartości. Wierzytelności te mogą natomiast stanowić istotne źródło zabezpieczenia dla rodziny skarżącego. Ponadto z wniosku skarżącego nie wynika, że pomimo wskazanych trudności skarżący zamierza zrezygnować z prowadzenia tej działalności. Dodatkowo wymaga wyjaśnienia, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma również majątkowa rozdzielność małżeńska. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego jest to kwestia poboczna. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowi są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym oceniając sytuację majątkową skarżącego Sąd wziął pod uwagę posiadanie przez żonę skarżącego domu jednorodzinnego. Przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać podnoszona przez skarżącego okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący pomimo wezwania Sądu nie wykazał tej okoliczności poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Na marginesie wymaga zaznaczenia, że z przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j. t. Dz. U. z 2009 nr 153 poz.1227) wynika, że ustawodawca określił maksymalną wysokość, do której można dokonywać potrąceń z emerytur i rent. W związku z powyższym wskazanie przez skarżącego, że jego emerytura w kwocie 4725 zł jest zajęta przez komorników w całości, budzi wątpliwości co do rzetelności przedstawionych przez wnioskodawcę informacji. Na taką ocenę wpływa również nieprzedłożenie przez skarżącego dokumentów, do okazania których został zobowiązany w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. Podsumowując należy wskazać, że dopóki Sąd nie będzie dysponować pełnym obrazem sytuacji majątkowej ubiegającego się o pomoc, który odzwierciedla w pełni rzeczywistość, dopóty nie jest on władny takiej pomocy udzielić (postanowienie NSA z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 543/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.