I SA/Ke 588/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S.A. w O. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S.A. w O. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty paliwowej postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [..]. 2013 r. nr [...]w przedmiocie określenia wysokości opłaty paliwowej, A. S.A. w O. Ś. ("Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że jej główna działalność objęta jest kodem PKD 4671Z Obecnie nie posiada środków finansowych, a od początku 2013 r. do końca września 2013 r. osiągnęła stratę netto w wysokości 1 570 173,78 zł. Spółka ma ponadto zaległości nie tylko względem kontrahentów, ale też nieuregulowane zobowiązania publicznoprawne. Spółka zaznaczyła, że poniosła stratę nie tylko w jedynym miesiącu, lecz brak dostatecznych środków na uiszczenie kosztów dotyczy jej ogólnej sytuacji finansowej, gdyż również rok 2012 zakończyła stratą. W tym kontekście Spółka podkreśliła, że przy badaniu spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy analizie podlega także sytuacja występująca we wcześniejszym okresie, gdyż pozwala ona ocenić trwałość trudności. Ponadto dodała, że stan jej rachunku nie jest tylko rezultatem przejściowego zbiegu kilku operacji finansowych. Ponadto, nie może korzystać z osiągniętych przychodów, gdyż jej konta są pozajmowane przez komorników i pieniędzmi tymi faktycznie nie dysponuje. Stwierdziła jednocześnie, że podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody i możliwości finansowe, które – bez względu na przyczynę - nie są wykorzystywane. Ponadto, należy uwzględnić zapewnienie realizacji prawa do sądu, które nie może ulegać ograniczeniu ze względu na sytuację materialną strony, jaka występuje, gdy wszystkie konta Spółki są zajęte. Nadto, nie można przyjmować, że nieruchomości skarżącej mają stać się przedmiotem obrotu w celu pokrycia kosztów sądowych. Skoro wszystkie jej nieruchomości są objęte hipotekami, to ich zbycie jest właściwie niemożliwe lub środki uzyskane z ewentualnego zbycia i tak nie będą postawione do jej dyspozycji. Na poparcie własnych argumentów Spółka powołała szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Spółka oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 62 500 000 zł, wartość środków trwałych to 49 890 356,63 zł, a strata za ostatni rok obrotowy - 2 701 459,28 zł. Spółka nie wykazała posiadania rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca stwierdziła, iż narusza ono art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako "ustawa p.p.s.a." poprzez błędne przyjęcie, że Spółka posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto, powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i nie zgodziła się z oceną, że posiada środki finansowe z uwagi na osiągnięte w 2012 r. przychody. Środkami tymi Spółka bowiem faktycznie nie dysponuje ze względu na zajęcie jej rachunków bankowych. Nie zgodziła się ponadto ze stanowiskiem, że powinna liczyć się z koniecznością opłacania kosztów sądowych i planować swój budżet tak, by wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów, na które powołała się w złożonym formularzu PPPr oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, a których do wniosku nie załączyła (zestawienia obrotów i sald oraz rachunku zysków i strat za okres od początku roku do końca października 2013 r.; bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r.; wyciągu lub wykazu z posiadanych rachunków bankowych obejmującego operacje za okres ostatnich 3 miesięcy), a nadto dokumentów potwierdzających zabezpieczenie zobowiązań przez ustanowienie hipotek na jej nieruchomościach oraz dokumentów potwierdzających zajęcie egzekucyjne kont bankowych Spółki. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła wymagane dokumenty oraz wskazała, że obecnie nie posiada rachunku bankowego. Nadto poinformowała, że w Sądzie Rejonowym w Kielcach został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 powołanej już wyżej ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu, a także dowodów, które zostały ujawnione wraz z wniesieniem sprzeciwu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie prawnej, która wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Przy ocenie istnienia przesłanek prawa pomocy, w sytuacji gdy ubiega się o nie osoba prawna, badaniu podlega jej stan majątkowy i dochody, a przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić wtedy i w takiej części, w jakiej środki znajdujące się w posiadaniu wnioskodawcy nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle wartości jej majątku trwałego (49 890 356,63 zł) niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że nie można uznać, że skarżąca dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania (postanowienia NSA z 23 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 5/10 i z 13 września 2011 r. sygn. akt I FZ 215/11, z 27 września 2012 r. sygn. akt I GZ 251/12, z 21 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 61/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto także podkreślić, że – jak wynika z przedłożonego przez Spółkę zestawienia obrotów i sald za okres od stycznia do października 2013 r. – konto 100 "kasa" na koniec października 2013 r. zamknęło się saldem Wn 73 061,08 zł. Nie można zatem uznać, że Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie wpisu sądowego. Powyższej oceny nie zmienia wykazana przez skarżącą strata w zakresie prowadzonej działalności (według przedłożonego przez Spółkę rachunku zysków i strat na koniec października 2013 r. wynosiła ona 1 803 685,65 zł). Jest ona jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Istotne jest natomiast osiąganie przez skarżącą przychodów (w okresie od stycznia do października 2013 r. osiągnęła ona przychód netto ze sprzedaży w wysokości 83 818,25 zł oraz pozostałe przychody operacyjne w wysokości 214 335,52 zł). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a przedłożone dokumenty dowodzą, że jest to działalność prowadzona na znaczną skalę (wartość przychodów za 2012 r. oraz do października 2013 r., poniesionych kosztów działalności, dane w zakresie kapitału zakładowego i wartości środków trwałych). Wobec powyższego na ocenę możliwości finansowych skarżącej nie mogła wpłynąć okoliczność hipotek ustanowionych na jej nieruchomościach. Oceny tej nie zmienia również fakt prowadzenia wobec Spółki postępowań egzekucyjnych. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika bowiem, że skarżąca ponosi wydatki związane z bieżącym jej funkcjonowaniem. Musi zatem dysponować środkami na ich pokrycie. W tym kontekście podkreślić zwłaszcza należy, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 97/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Sytuacja skarżącej nie jest natomiast tą szczególną, uzasadniającą jej dofinansowanie ze środków budżetu państwa. Istotne jest również, że na obecnym etapie postępowania skuteczne wniesienie przez Spółkę skargi uzależnione jest jedynie od uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. Uwzględnienia wymaga także fakt, że skarżąca jest stroną postępowania o sygn. akt I SA/Ke 589/1, toczącego się przed tutejszym Sądem, a wysokość wpisu w tej sprawie to 400 zł. Nadto Spółka jest również skarżącą w sprawach o sygn. akt I SA/Ke 684/13 i I SA/Ke 685/13, lecz wysokość wpisu nie została jeszcze w nich ustalona z uwagi na wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Biorąc pod uwagę sumę wyszczególnionych wyżej kwot stwierdzić należy, że stanowi ona niewielki wydatek w porównaniu do kwoty przeznaczonej przez spółkę na koszty jej działalności od stycznia 2013 r. do października 2013 r. (ok. 2 mln zł). Nieuzasadnione jest więc twierdzenie o nieposiadaniu przez Spółkę dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził że sytuacja majątkowa skarżącej nie stanowi przeszkody do dochodzenia swoich praw przed sądem. Dokonanej oceny nie zmienia również okoliczność złożenia przez skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości. Podkreślić bowiem należy, ze sam fakt złożenia takiego wniosku nie przesądza jeszcze o tym, że strona nie ma majątku na pokrycie kosztów postępowania, tym bardziej, że wniosek nie został jeszcze rozpoznany (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2013 r. sygn. akt I FZ 408/13 oraz postanowienie NSA z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt I FZ 353/13, dostępne na www.orzeczeniansa.gov.pl). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.