II SA/Ke 149/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "X" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "X" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. "X" Sp. z o.o., zwana dalej "Spółką" do skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem dołączyła wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca Spółka podała, że jej kapitał własny ma wartość 5.000 zł, wartość środków trwałych – 405.593,50, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 136.525,17 zł. Stan rachunku bankowego wnioskującej spółki to 0 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że przeciwko spółce prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. W tego rodzaju sprawach organ odwoławczy wydał ok. 60 decyzji. Przeciwko skarżącemu wszczęto postępowania egzekucyjne, które doprowadziły do zajęcia praktycznie całego majątku spółki. Środki uzyskiwane w ten sposób przez organy egzekucyjne przekazywane są na poczet postępowań egzekucyjnych. Skarżący na chwilę składania wniosku nie jest w stanie nawet w części pokryć opłaty od wnoszonej skargi, która wynosi 400,00 zł. Jednocześnie spółka oświadczyła, że przedłożyła dokumentację potwierdzającej prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne, a także sprawozdanie finansowe oraz wydruk z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2016 r., poz. 718), dalej zwanej p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, w obejmującym zwolnienie tylko od kosztów sądowych w całości lub w części, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wymaga podkreślenia, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2. Należy również wskazać, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Skarżąca Spółka nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 15 września 2016 r., V SA/Wa 1663/16). O możliwościach płatniczych skarżącej spółki świadczy fakt, że nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego i w dalszym ciągu prowadzi dzielność gospodarczą (zob. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16 wydane w sprawie skarżącej spółki). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia od kosztów sadowych (zob. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1466/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie zwraca się uwagę, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu (postanowienie NSA z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy dodać, że fakt odnotowania straty (136.525,17 zł) przez Spółkę nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Zważyć bowiem trzeba, że ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125, postanowienie NSA z dnia 8 maja 2014 r., II GZ 191/14, LEX nr 1467686). W rozpoznawanej sprawie wspólnicy nie postawili Spółki w stan likwidacji, a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie finansowe będzie kontynuowane. Skoro skarżąca Spółka nadal zamierza istnieć w porządku prawnym, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z dopłat wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 oraz powołane w nim orzeczenie ETPCz z dnia 22 marca 2012 r. 19508/07 w sprawie Granos Organicos Nacionales S.A. przeciwko Niemcom, § 48). Ponadto należy zauważyć, że to Spółka samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, to jest przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego, nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez skarżącą również w wyżej wskazanym zakresie, to jest braku środków pieniężnych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.