II SA/Ke 810/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Wojewody z dnia 14 lipca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 14 lipca 2014 r. znak: [...], Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania R. B., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 11 kwietnia 2014 r. znak: [...], o wymeldowaniu R. B. z pobytu stałego z lokalu położonego w K. przy ul. T. 12/24. Jak wynika z uzasadnienia organu II instancji, wnioskiem z dnia 14 października 2013 r. K. B. wystąpiła o wymeldowanie męża R. B. z wymienionego wyżej lokalu podając, że mąż w lokalu tym nie przebywa. Organ I instancji uznając zaistnienie przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 11 kwietnia 2014 r. W odwołaniu R. B. wniósł o zmianę decyzji i ponowne zameldowanie go w przedmiotowym lokalu, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wojewoda rozpatrując odwołanie wskazał, że wydanie decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 cyt. ustawy musi być poprzedzone wyjaśnieniem, czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu i czy ma ono charakter dobrowolny i trwały. Organ, na podstawie oświadczeń stron i świadków ustalił, że R. B. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, który opuścił w lipcu 2013 r. Przesłuchiwana w dniu 24.10.2013r. w charakterze strony K. B. podała, że mąż pracuje w Wielkiej Brytanii i od około pół roku podczas przyjazdów do Polski nie zatrzymuje się w miejscu zameldowania. Wcześniej w dni wolne od pracy zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. Nie posiada kluczy do tego mieszkania i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. R. B. przesłuchiwany w dniu 7.01.2014r. stwierdził, że od lipca 2013 r. nie może dostać się do mieszkania z uwagi na wymienione zamki. Potwierdził, że nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu. Ponadto, w Sądzie Okręgowym w K. toczy się sprawa rozwodowa małżonków, a w Sądzie Rejonowym w K. sprawa o przywrócenie posiadania z powództwa wymeldowanego. W dniu 18.03.2014 r. przeprowadzono oględziny w przedmiotowym lokalu, na podstawie których stwierdzono, że zamieszkuje w nim wnioskodawczyni z dziećmi oraz konkubentem. Według oświadczenia wnioskodawczyni R. B. zabrał swoje rzeczy w dniu 16.07.2013r. Dodatkowo przedstawiła zgłoszenie na Policję w sprawie przywłaszczenia mienia. W związku z powyższym organ ustalił, że autor odwołania od prawie roku koncentruje swoje życie osobiste poza miejscem zameldowania na pobyt stały, a w odwołaniu porusza głównie kwestię "kłamliwych oświadczeń żony". Orzeczenie sądu cywilnego w sprawie o naruszenie posiadania miałoby wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyby zapadło przed wydaniem decyzji w przedmiocie wymeldowania. To na organie meldunkowym spoczywa bowiem obowiązek ustalenia stanu faktycznego w zakresie przebywania danej osoby w miejscu zameldowania. Ponadto żaden przepis szczególny nie uzależnia decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego. Badając w sprawach o wymeldowanie kwestię zamiaru osoby opuszczającej lokal, należało zdaniem organu, uwzględnić fakt, że aktualnie oboje małżonkowie są w nowych związkach partnerskich, co czyni nierealnym ich wspólne zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu, tym bardziej, że K. B. jest jego jedynym właścicielem. Okoliczność, że mieszkanie, jak twierdzi wymeldowany, zostało zakupione przed ślubem ze wspólnych środków, nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy, ponieważ organ administracji nie zajmuje się rozstrzyganiem roszczeń finansowych. Organ wskazał, powołując się na wyroki WSA w Kielcach, że sam brak dobrowolności w opuszczeniu lokalu nie może skutkować odmową wymeldowania, o ile osoba opuszczająca lokal nie ma zamiaru faktycznie do niego powrócić. Na zakończenie organ wyjaśnił, że ewidencja ludności służy rejestracji stanu faktycznego i nie wiąże się ze sferą praw do lokalu. Jeżeli informacja o zameldowaniu przestaje obrazować stan faktyczny, konieczne jest jej usunięcie. W ocenie Wojewody przedmiotowy lokal w świetle art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przestał być miejscem koncentracji życia osobistego, rodzinnego i zawodowego wymeldowanego. Utrzymywanie zameldowania pod ww. adresem stanowiłoby fikcję meldunkową, niezgodną z obowiązującym prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. B. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i ponowne zameldowanie w przedmiotowym lokalu. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że pracuje w Wielkiej Brytanii, trzy tygodnie w miesiącu spędza w Polsce. W lipcu 2013 r. podczas jego nieobecności żona wymieniła w mieszkaniu zamki. Mieszkanie to skarżący uważa za swoje centrum życiowe, pozostały w nim wszystkie jego rzeczy osobiste. W dniu 27.08.2013 r. wniósł do Sądu Rejonowego w K. pozew o przywrócenie posiadania. Kolejne próby dostania się do mieszkania nie przynosiły skutku. W dniu 10.10.2013r. skarżący został zaatakowany przez konkubenta żony, wezwał wtedy Policję i z jej pomocą dostał się do mieszkania. Wtedy dowiedział się, że jego rzeczy zostały wyniesione do piwnicy. Również w dniu 19.01.2014r. musiał wzywać Policję aby dostać się do mieszkania. Podkreślił, że nadal chce zamieszkiwać w przedmiotowym lokalu wraz z dziećmi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. skarżący oświadczył, że sprawa rozwodowa zakończyła się wyrokiem, który nie jest prawomocny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2013r., poz. 267), dalej jako "ustawa", organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałem w świetle art. 6 ust. 1 ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Innymi słowy, przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie prawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Ewidencja ludności służy bowiem - jak trafnie podkreślił organ - jedynie rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Fakt opuszczenia lokalu stanowi jedyną przesłankę uprawniającą organ meldunkowy do wydania decyzji o wymeldowaniu. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedlaniu stanu faktycznego, dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2006 r., sygn. II OSK 561/05). Co więcej, żaden szczególny przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2002 r., sygn. V SA 2353/01). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu spełnione zostały obydwie przesłanki pozwalające na wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. T. 12/24 w K. Organy nie dopuściły się naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania, tj. art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W trakcie postępowania organy wykazały, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu przy ul. T. 12/24 w K. od lipca 2013 roku. Okoliczności tej skarżący zresztą nie kwestionuje. Upadła zatem pierwsza z przesłanek zameldowania pod spornym adresem – skarżący fizycznie tam nie zamieszkuje. Wskazuje natomiast, że opuszczenie przedmiotowego lokalu nie ma charakteru trwałego i nie nastąpiło dobrowolnie, powołując się przede wszystkim na próby wejścia do mieszkania w asyście Policji i fakt wniesienia pozwu o przywrócenie posiadania. W tym miejscu należy więc wyjaśnić, że trwałość opuszczenia lokalu oznacza przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka interesów osobistych i majątkowych. O kwalifikacji pobytu danej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje nie tylko treść jej oświadczeń, ale przede wszystkim całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazujących na to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może bowiem nastąpić w sposób wyraźny, bądź dorozumiany – przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Stosownie do treści art. 10 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy, w zw. z art. 25 Kodeksu cywilnego, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z powyższej definicji wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Należy przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Element woli osoby opuszczającej miejsce pobytu jest w orzecznictwie akcentowany w sprawach, w których strona podlegająca wymeldowaniu musiała opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych podmiotów i stanowi element ochrony tych osób. Instytucja zameldowania (wymeldowania) nie może bowiem sankcjonować samowoli, a więc sytuacji będącej następstwem naruszenia posiadania czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (por. wyroki NSA: z 15 mają 2007 r., sygn. II OSK 773/06; z dnia 25 września 2008 r., sygn. II OSK 1069/07; z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. II OSK 2145/12). Tym niemniej meldunek w danym lokalu w sytuacji, gdy dana osoba nie przebywa w nim i okoliczność ta ma charakter trwały, a nie przejściowy, stanowi fikcję, sprzeczną z istotą i funkcją ewidencji ludności, która ma stanowić urzędowy rejestr umożliwiający ustalanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby. W kontekście elementu woli należy stwierdzić, że skarżący pozostaje w ostrym konflikcie z żoną. Wskazują na to m.in. tocząca się sprawa rozwodowa między małżonkami, wymiana zamków w spornym mieszkaniu, interwencje Policji wzywanej przez skarżącego, a także zeznania K. B. złożone w sprawie rozwodowej na okoliczność rozkładu pożycia małżeńskiego (k. 43-44 akt. adm. I instancji). Aktualnie K. B. mieszka w stanowiącym jej własność lokalu przy ul. T. 12/24 w K., z nowym partnerem życiowym. Ewentualny powrót skarżącego do ww. lokalu oznaczałby wspólne zamieszkanie przez niego w dwupokojowym mieszkaniu (oględziny k. 62 akt. adm. I instancji) z żoną, z którą jest w konflikcie, jej konkubentem i dwójką dzieci, co w świetle doświadczenia życiowego trudno sobie wyobrazić. Z zeznań złożonych przez K. B. na okoliczność rozkładu małżeństwa wynika, że również skarżący związał się z inną kobietą. Zeznań tych skarżący w żaden sposób nie zakwestionował. Okoliczność ta dodatkowo przeczy twierdzeniom skarżącego mającym na celu dowieść, że uważa sporny lokal za swoje centrum życiowe i ma zamiar do niego powrócić w celu stałego pobytu. Ponadto od lipca 2013 r. skarżący nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, mimo że pracuje i posiada dochody. Zachowanie takie stoi w sprzeczności z postawą osoby traktującej dany lokal jako swoje centrum życiowe, a wręcz świadczy o zerwaniu dotychczasowych więzi z lokalem. Całokształt okoliczności sprawy, w tym oświadczeń samego skarżącego, wskazuje, że z uwagi na charakter konfliktu nie ma możliwości, aby skarżący zamieszkał wspólnie z żoną pod wskazanym adresem. Nieprzekonywującą brzmią więc jego zapewnienia o woli powrotu do przedmiotowego lokalu z zamiarem stałego pobytu. W ocenie sądu dalsze utrzymywanie meldunku skarżącego pod spornym adresem prowadziłoby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej – skarżący nadal byłby zameldowany w lokalu, choć już od ponad roku w nim nie mieszka. Meldunek opierałby się wyłącznie na deklaracji skarżącego o woli powrotu do przedmiotowego mieszkania, bez rzeczywistej woli i możliwości przebywania w nim na pobyt stały. Odnośnie kwestii wniesienia przez skarżącego pozwu o przywrócenie posiadania, to w ocenie Sądu całokształt okoliczności niniejszej sprawy wskazuje, że złożenie tego pozwu nie wiąże się z faktycznym zamiarem ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Istotnie, w sytuacji gdy wyrok sądu powszechnego rozstrzygający sprawę przywrócenia naruszonego posiadania został wydany przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie, organ administracji jest zobowiązany wziąć to orzeczenie pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy. Natomiast w sytuacji, gdy sprawa o przywrócenie posiadania nie została zakończona przed wydaniem decyzji w sprawie o wymeldowanie, samo żądanie przez daną osobę udzielenia jej przez sąd cywilny ochrony posesoryjnej danego lokalu może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia przez nią tego lokalu. Wytoczenie powództwa posesoryjnego (art. 344 § 1 k.c.) może bowiem wskazywać na fakt, iż dana osoba, korzystając z tego środka prawnego, stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nieskorzystanie we właściwym czasie z tego środka prawnego świadczyć może - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy - o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (por. wyroki NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3078/00; z dnia 26 października 2006 r., sygn. I OSK 1244/05). W żadnym jednak wypadku rozstrzygnięcie przez sąd cywilny sprawy o przywrócenie posiadania lokalu nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej o wymeldowanie. Fakt wytoczenia przez osobę, w stosunku do której toczy się postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania ma istotne znaczenie w postępowaniu meldunkowym, jednak nie jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz jako element stanu faktycznego, który organ administracji ma obowiązek wziąć pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. II OSK 1426/07; z dnia 1 marca 2011 r., sygn. II OSK 2209/10). Nie przesądza jednak o braku podstaw do wymeldowania. Dodatkowo wskazać należy, iż w przypadku uwzględnienia przez sąd powszechny powództwa i przywrócenia posiadania danego lokalu osobie, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji, nie ma przeszkód do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile zamierza ona tam nadal na stałe zamieszkiwać i rzeczywiście zamieszkuje. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.