I SA/Kr 1072/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.W. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi L.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006, p o s t a n a w i a : oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1072/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę L.W. (dalej: skarżącego) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006. Wnosząc skargę kasacyjną od powyższego wyroku, skarżący zażądał zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Na uzasadnienie tego wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Jego miesięczny dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego netto wynosi 958,30 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o pow. 200 m2. Skarżący nie zadeklarował żadnych wartościowych ruchomości o wartości powyżej 3.000 EUR. Następnie w toku postępowania skarżący wyjaśnił, że to nie on opłaca wynagrodzenie pełnomocnika. Skarżący stwierdził ponadto, że z ze swoją poprzednią żoną rozwiódł się w maju 2014 r. Jedynym źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne. Mieszka sam w domu z ogrodem odziedziczonym po rodzicach (opłaca podatek od nieruchomości). Posiada rachunek bankowy, ale od roku saldo wynosi 0 zł. Skarżący podał, że P. E.W.L.W. Spółka jawna zakończyła działalność w roku 2010. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki Audi, a także współwłaścicielem dziesięcioletniego samochodu osobowego marki KIA Carnaval oraz trzyletniego samochodu osobowego marki Kia Picanto, przy czym według skarżącego nie przedstawiają one dużej wartości. Skarżący jest inwalidą przewlekle chorym. W roku 2014 w wyniku wypadku doznał on krwiaka mózgu i został poddany dwóm trepanacjom czaszki. Dodatkowo skarżący cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów i uznany został za osobę niepełnosprawną, wymagająca opieki. Na lekarstwa miesięcznie wydaje około 300 zł. Skarżący przedstawił następujące dokumenty: przekazy pocztowe świadczenia emerytalnego skarżą za okres od lipca do listopada 2014 r., historię rachunku bankowego za okres od września do listopada 2014 r., decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2014 w kwocie 539,00 zł oraz 332,00 zł, zaświadczenie UMK Wydział Ewidencji Pojazdów o pojazdach zarejestrowanych na nazwisko skarżącego, przy czym na pojeździe Kia UP Carnival ustanowiony jest zastaw skarbowy na rzecz Urzędu Skarbowego, zeznanie podatkowe za rok 2013, rachunki za energię elektryczną w wysokości 165,14 zł miesięcznie (ostatni odcinek za miesiąc luty 2015 r.). Skarżący wyjaśnił, iż jest zameldowany w domu przy ul. Na W., przy czym nieruchomość ta jest faktycznie wspólną nieruchomością z położoną przy ul. D. (brama wjazdowa znajduje się od ulicy D. i jest oznaczona nr 2.) Zapewne dlatego rachunki mają ten adres. Co do rachunków za energię elektryczną to jedne dotyczą prądu jednofazowego, a osobne prądu trójfazowego. Skarżący oświadczył nadto, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Jest po rozwodzie, od paru lat na emeryturze. Postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego orzeczenia skarżący wskazał, nie ujawnił dochodów swojej małżonki, albowiem ich nie zna, a jego małżonka nie wyraża zgody na ich ujawnienie i nie ma takiego obowiązku. W piśmie tym zasugerowano, że żona skarżącego wspiera go finansowo z uwagi na niskie świadczenie z ubezpieczeń społecznych. Na wezwanie Sądu skarżący wyjaśnił, że pomoc prawna w obecnym okresie jest finansowana przez małżonkę skarżącego, pomimo istniejącej między małżonkami rozdzielności majątkowej. Żona skarżącego odmawia jednak ponoszenia innych kosztów sądowych związanych z czynnościami poprzedniej żony skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący domagał się ustanowienia prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący jednak nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Sąd rozpoznający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został zatem pozbawiony możliwości oceny zdolności finansowych skarżącego związanych z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego. Skarżący przedstawił co prawda niektóre informacje na temat osobistej sytuacji materialnej, jednak wskazał równocześnie, że pozostaje w związku małżeńskim. Stanowczo odmówił jednak podania informacji o dochodach swojej żony, powołując się na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową. Tymczasem, jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku bowiem osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał doniosłość w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe (por. postanowienia NSA z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14, z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 412/14; z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 95/14; z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 416/13; z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13; z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 382/13 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie ma to o tyle istotne znaczenie, że skarżący wprost wskazywał, że stale korzysta z pomocy finansowej swojej żony (w zakresie utrzymania z uwagi na niskie świadczenie emerytalne, w zakresie opłacania wynagrodzenia pełnomocnika czy utrzymywania samochodów osobowych). Skarżący przedstawił zatem jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają Sądowi na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Sąd stwierdza zatem, że skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.