I SA/Kr 1674/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: skargę odrzucić L. J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Do skargi dołączone zostało postanowienie Sądu Rejonowego Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 25 sierpnia 2015 r. o ogłoszeniu upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej L.M., obejmującej likwidację majątku upadłego. Jednocześnie Sąd w wydanym postanowieniu wyznaczył Syndyka masy upadłości. W związku z faktem, że skarga w niniejszej sprawie została złożona osobiście przez skarżącego w dniu 23 września 2015 r., a więc po dniu ogłoszenia jego upadłości, zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2015 r. Syndyk masy upadłości został wezwany do złożenia oświadczenia, czy podtrzymuje skargę złożoną osobiście przez upadłego, pod rygorem przyjęcia, iż przedmiotowej skargi nie podtrzymuje. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Syndyk masy upadłości skarżącego oświadczył, że nie podtrzymuje skargi złożonej przez dłużnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015, poz. 233) Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Zgodnie natomiast z ust. 2 wskazanego przepisu postępowania, o których mowa w art. 144 ust. 1wskazanej ustawy syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Użyte w art. 144 ust. 1 powołanej ustawy wyrażenie, że postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone wyłącznie przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Legitymację syndyka określa się w nauce jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FZ 504/14, powołane orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma bezwzględny charakter (por. wyrok NSA z 18 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1841/13). Brak legitymacji formalnej upadłego w postępowaniach dotyczących masy upadłości nie może być jednak utożsamiany z brakiem po jego stronie zdolności procesowej. Ogłoszenie upadłości nie pozbawia nigdy upadłego zdolności procesowej. Zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie (np. w niniejszej sprawie), lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe. Jej wyznacznikiem w odniesieniu do osób fizycznych jest posiadanie zdolności do czynności prawnych a w odniesieniu do osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej - wyłącznie zdolności sądowej. Brak zdolności procesowej osoby fizycznej oznacza, że za stronę działa w procesie jej przedstawiciel ustawowy. W orzecznictwie dotyczącym szeroko rozumianych postępowań cywilnych przyjmuje się też, że "syndyk traci legitymację procesową w sprawach dotyczących praw upadłego z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego" (por. orzeczenie SN z dnia 18 października 2004 r., sygn. akt I PZ 22/04, OSNP 2005, nr 10, poz. 146). W jego miejsce w postępowaniach cywilnych wchodzi wówczas upadły (art. 367 ust. 2 wskazanej ustawy), który odzyskuje legitymację procesową w sprawach dotyczących swego majątku, objętego wcześniej masą upadłości. Podobnie ma się rzecz w razie zakończenia postępowania upadłościowego (art. 368 ust. 3 tej ustawy), z tym że wstąpienie upadłego do postępowań cywilnych jest w tym przypadku możliwe tylko wtedy, gdy wskutek zakończenia postępowania upadłościowego nie utracił on zdolności sądowej (i prawnej). Ponadto należy dodać, że art. 144 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe odnosi się do wszelkich postępowań dotyczących masy upadłości, nie tylko postępowań rozpoznawczych, ale także postępowań egzekucyjnych. Także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że wejście do sprawy syndyka na miejsce upadłego jest szczególnym (bezwzględnym) podstawieniem procesowym. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem jego zdolności prawnej, to jest zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Takie stanowisko wyrażono m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2536/12 i z dnia 11 października 2005 r. sygn. akt FSK 2449/04 oraz postanowieniach NSA z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II OSK 2327/11 i z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt I FSK 1736/07. Reasumując w świetle art. 144 ust. 1 i art. 160 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, z dniem ogłoszenia upadłości dłużnika L.M., utracił on legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości. Legitymację tę z mocy prawa nabył natomiast syndyk masy upadłości. Z nadesłanego oświadczenia Syndyka wynika, że nie podtrzymuje on skargi wniesionej przez skarżącego. Tym samym brak zdolności procesowej po stronie skarżącego nie został uzupełniany w rozumieniu art.58§2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) jako wniesiona przez podmiot niemający do tego zdolności procesowej. Powołany przepis stanowi, że Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.