I SA/Kr 1819/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 września 2015r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2011r. do grudnia 2011r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata - Niniejsza sprawa została wszczęta na skutek skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 września 2015r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2011r. do grudnia 2011r. Do skargi został dołączony wniosek skarżącego o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia opłaty od skargi i przyznanie pełnomocnika z urzędu, wskazując adwokata P.W. z Kancelarii Adwokackiej w K. ul. Św. Ł.. Skarżący podniósł, iż w związku z zapłaceniem przez niego kwoty 2.500.000zł tytułem podatku i odsetek, gorszą koniunkturą gospodarczą i zastojem w rynku handlu stalą nie posiada środków finansowych na zapłacenie opłaty od skargi. Dodatkowo nie jest prawnikiem, nie zna się na przepisach prawa, a nie stać go na wynajęcie adwokata. Z nadesłanego następnie formularza PPF z zakreślenia dokonanego w rubrykach 4.1 i 4.2 formularza wynika, że skarżący domaga się zwolnienia w całości od kosztów sądowych (a nie tylko od wpisu od skargi) oraz ustanowienia na jego rzecz adwokata. We wniosku I.W. oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną M.W. Ich miesięczny dochód wynosi 150.319zł i stanowi go dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w wysokości 147.490 zł, emerytura skarżącego w wysokości 1.745 zł oraz emerytura jego żony w wysokości 1.084 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 170 m² i wartości 200 tys. zł na zasadzie ustawowej małżeńskiej wspólności majątkowej, działki przeznaczone na działalność gospodarczą wielkości 3,3 ha i wartości 1.600.000 zł, budynki handlowo – biurowe o wartości 4.300.000 zł i hale produkcyjno – magazynowe o wartości 2.000.000 zł. Skarżący posiada oszczędności w kwocie 20.400.000 zł, wierzytelności w ramach należności z tytułu dostaw i usług w wysokości 7.500.000 zł i należności sporne w wysokości 1.100.000 zł. Jako przedmioty wartościowe skarżący wskazał linie do profilowania i cięcia blachy (16 szt.), system alarmowy, wózki widłowe (10 szt.), suwnicę, 3 samochody osobowe, 11 samochodów ciężarowych, naczepę i przyczepę. Zobowiązania skarżącego przedstawiają się następująco: kredyty: 1.000.000 EUR i 480.000 zł, raty leasingowe 31.400 zł miesięcznie, czynsz za najem 22.000 zł miesięcznie, media 33.200 zł miesięcznie, ubezpieczenie mienia 74.000 zł rocznie, zobowiązania wobec dostawców 16.000.000 zł, zobowiązania wobec ZUS 126.000 zł, zobowiązania z tytułu podatku VAT 214.000 zł, zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od wynagrodzeń 49.300 zł, wynagrodzenia dla pracowników 240.000 zł, koszty ponoszone na mieszkanie 1.500 zł. W uzasadnieniu wniosku I.W. podniósł, iż w związku z prowadzonym postępowaniem i opłaceniem przez niego kwoty 2.500.000 zł tytułem podatku i odsetek nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Skarżący posiada liczne zobowiązania zarówno wobec dostawców, pracowników, banków, jak i budżetu państwa, które musi co miesiąc regulować w terminie. Ponoszenie dodatkowych kosztów związanych z postępowaniem sądowym grozi firmie wnioskodawcy utratą płynności lub ograniczeniem zakresu działalności. Ponadto gorsza koniunktura gospodarcza, zastój na rynku handlu stalą i spadek cen stali, a także koniec sezonu sprawia, że dużą część wypracowanego zysku pochłoną stałe koszty funkcjonowania firmy (wynagrodzenia, utrzymanie hal i budynków, bieżące remonty, itd.). Postanowieniem z dnia 5 lutego 2016r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddaliła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu na podstawie art. 245 §2, art. 246 §1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu Referendarz sądowy podkreśliła, że według oświadczenia skarżącego wartość przedmiotu sporu w sprawie wynosi 2.500.000 zł, zatem wysokość wpisu sądowego od złożonej skargi wynosi 25.000 zł, natomiast wynagrodzenie pełnomocnika w sprawach o wysokości sporu powyżej 200.000 zł przewiduje stawkę 7.200 zł. W związku z powyższym uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mieści się w możliwościach płatniczych I.W.. W ocenie Orzecznika sytuacja majątkowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy, skoro skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 170 m², czy też innych nieruchomości o znacznej wartości: działki wycenionej na 1.600.000 zł, budynków handlowo-biurowych na kwotę 4.300.000 zł oraz hali produkcyjno-magazynowych na sumę 2.000.000 zł. Nadto skarżący jest właścicielem 3 samochodów osobowych, 11 samochodów ciężarowych, naczepy, przyczepy, 10 wózków widłowych, 16 linii do profilowania i cięcia blachy, suwnicy oraz systemu alarmowego. Skarżącemu nie grozi także pozbawienie środków do życia, posiada bowiem źródła utrzymania w postaci dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej oraz emerytury, którą posiada również małżonka wnioskodawcy. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi ponad 150.000 zł i wielokrotnie przekracza wysokość kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Wnioskodawca posiada w ramach oszczędności środki finansowe w kwocie 20.400.000 zł, które pozwolą mu pokryć koszty postępowania sądowego w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy wywiodła także, że wykazane przez skarżącego obciążenia w postaci zaciągniętych kredytów w znacznej wysokości, czy zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie oznaczają wypełnienia przez stronę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, bowiem koszty postępowania sądowego należą do kategorii świadczeń publicznoprawnych, a obowiązek ich realizowania korzysta z pierwszeństwa przed innymi zobowiązaniami stron. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W odpowiedzi na powyższe postanowienie I.W. pismem z dnia 17 lutego 2016r. wniósł do tut. Sądu sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego, wnosząc o zmianę orzeczenia przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą musi miesięcznie ponosić bardzo duże koszty jako zobowiązania wobec pracowników, także wobec banków, którym musi płacić raty leasingowe za używanie wyleasingowanych urządzeń, pojazdów, płatności związane ze spłatą kredytu, daniny publicznoprawne, czynsz, opłaty za najem i media, etc. Koszty prowadzonej działalności gospodarczej w ocenie skarżącego wskazują na to, że nie ma wolnych środków, aby ponieść koszt związany z opłatą sądową w kwocie 25.000,00 zł., tym bardziej że musiał zapłacić podatek i odsetki w kwocie 2.500.000,00 zł., co spowodowało, że popadł on w problemy finansowe. W ocenie wnioskodawcy nie może być tak, że fakt posiadania wyleasingowanych pojazdów i urządzeń, czy też domu, w którym mieszka, ma przemawiać za tym, aby był on w stanie ponieść koszty postępowania. Mylny jest również w jego ocenie pogląd wyrażony przez Referendarza sądowego, że wnioskodawca ma dochód miesięczny w wysokości 150.000,00 zł., albowiem jest to co najwyżej przychód, a nie dochód, z którego muszą być ponoszone wyżej wymienione koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ponadto obecnie jest bardzo duży zastój w handlu stalą, co sprawia, że cały wypracowany dochód przeznaczany jest na działalność gospodarczą firmy, że skarżący nie ma żadnych wolnych środków, które mógłby przeznaczyć na opłatę oraz na zlecenie prowadzenia sprawy profesjonaliście. Trudno wymagać od wnioskodawcy, aby sprzedał dom, w którym mieszka z rodziną (nie miałby przecież gdzie mieszkać), czy też składniki majątku z firmy, nie miałby bowiem, ani on, ani jego pracownicy środków do życia. Stad też mylny jest pogląd, iż kwota 25.000 zł oraz minimalna kwota 7.200 tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego, mieści się w jego możliwościach finansowych. W ocenie wnioskodawcy Referendarz sądowy w sposób sprzeczny ustaliła stan faktyczny z treścią zebranego materiału dowodowego, a w szczególności przedstawionych dokumentów, oświadczenia i twierdzeń wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma analiza przesłanek wymienionych w art. 246 §1 p.p.s.a. Wskazuje ona jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09). W przedmiotowej sprawie natomiast ujawnione okoliczności faktyczne nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z konstrukcji wymienionych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że przyznanie w oparciu o nie pomocy Państwa opiera się wyłącznie na kryteriach finansowych. Na tezę tą wskazuje również jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych w tym zakresie, którą tut. Sąd w pełni podziela (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2008r., sygn. akt II GZ 79/08; z 27 sierpnia 2015r., sygn. akt I GZ 543/15; z 16 października 2015r., sygn. akt II GZ 595/15; z 26 listopada 2015r., sygn. akt I GZ 769/15; z 26 stycznia 2016r., sygn. akt II GZ 1020/15; z 2 lutego 2016r., sygn. akt II OZ 98/16 – wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdolności płatnicze skarżącego, które dają możliwość pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego są kluczowe dla oceny przyznania stronie prawa pomocy. Sąd zgadza się z tezą powołaną w uzasadnieniu do postanowienia Referendarza sądowego, że instytucja przyznania prawa pomocy została wprowadzona do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wnioskodawca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, będąc właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 170 m². W skład jego majątku wchodzą też inne nieruchomości o znacznej wartości: działka wyceniona na 1.600.000 zł, budynki handlowo-biurowe na kwotę 4.300.000 zł oraz hale produkcyjno-magazynowe na sumę 2.000.000 zł, jest właścicielem 3 samochodów osobowych, 11 samochodów ciężarowych, naczepy, przyczepy, 10 wózków widłowych, 16 linii do profilowania i cięcia blachy, suwnicy oraz systemu alarmowego. Wnioskodawcy nie grozi pozbawienie środków do życia, posiada bowiem źródła utrzymania w postaci dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej oraz emerytury, którą posiada również żona wnioskodawcy. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi ponad 150.000 zł i wielokrotnie przekracza wysokość kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Istotnym w sprawie jest także fakt, że wnioskodawca posiada środki finansowe w kwocie 20.400.000 zł, które pozwolą mu pokryć koszty postępowania sądowego w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. Zgodzić się trzeba również z oceną, że wykazane przez wnioskodawcę obciążenia w postaci zaciągniętych kredytów w znacznej wysokości, czy zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie oznaczają wypełnienia przez stronę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Trafnie wskazano w uzasadnieniu postanowienia Referendarza sądowego, że wobec faktu, iż wnioskodawca jest w stanie spłacać terminowo raty zaciągniętych kredytów bankowych, brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Również w ocenie tut. Sądu koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, podzielając ocenę Referendarza sądowego, powołującej się na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie powyższych rozważań, nawiązując do wniosku zawartego w sprzeciwie do postanowienia Referendarza sądowego, należy stwierdzić, że mimo wniesienia sprzeciwu dotyczącego częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu, przedmiotowy środek zaskarżenia należy rozumieć jako skierowany przeciwko całemu zaskarżonemu rozstrzygnięciu, albowiem na etapie wydawania tego rozstrzygnięcia, Referendarz sądowy badała całościową sytuację majątkową wnioskodawcy. Stąd, jeżeli zachodziłyby uprzednio przesłanki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, byłyby one uwzględnione w rozstrzygnięciu Referendarza sądowego. Natomiast jeżeli wydała ona postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, sytuacja wnioskodawcy wskazywała, że nie spełnia on przesłanej prawa pomocy ani w całości, ani w części (argumentum a minori ad maius). Biorąc pod uwagę opisaną sytuację majątkową, przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy. Nie zostały wykazane przesłanki do przyznania prawa pomocy, wobec czego zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego w ocenie Sądu jest prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 260 §1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.