I SA/Kr 2127/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości układowej z siedzibą w N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach ze skarg "G" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości układowej z siedzibą w N. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 17 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia 2010 r. do września 2012 r. postanawia: - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 2127/13 do I SA/Kr 2159/13 wpłynęły wnioski G. Sp. z o.o. w N. (obecnie w upadłości układowej) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 27 grudnia 2013r. przedmiotowe sprawy zostały natomiast połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt I SA/Kr 2127/13. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w branży gier losowych i zakładów wzajemnych, uzasadniając wniosek o zwolnienie wskazała, że sytuacja prawna po wejściu z dniem 1 stycznia 2010 r. ustawy o grach hazardowych zmieniła całkowicie warunki prowadzenia tej działalności. Spółka może kontynuować działalność tylko w oparciu o zezwolenia uzyskane przed 1 stycznia 2010 r. Obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na uzyskanie nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych. Jeśli zaś nie nastąpi zmiana przepisów, działalność Spółki zakończy się najpóźniej w 2015 r. Strona wskazała, że powyższa zmiana przepisów doprowadziła przedsiębiorstwo do zapaści finansowej z powodu poniesienia znacznych nakładów na rozwój działalności i krótkiego trybu wprowadzenia nowelizacji w życie. Natomiast brak w ustawie zapisu o działalności na automatach o niskich wygranych spowodował, że posiadane przez Spółkę automaty, które nabyła w znacznej ilości, stały się bezwartościowe. W rezultacie też przychody Spółki znacząco zmalały w stosunku do lat 2009 i 2010, a drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, że środki wpływające do Spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Strona eksploatuje obecnie 200 automatów, to jest 7% automatów funkcjonujących do 31 grudnia 2009 r. W konsekwencji brak jest środków na bieżącą działalność. Łączna kwota miesięcznych wydatków przekracza znacznie wartość środków na rachunku bankowym. Natomiast środki trwałe to głównie ww. automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się zbyć w Polsce ani za granicą. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego lub środków finansowych Spółki wynosi 2.500.000 zł, wartość środków trwałych 4.657.599,66 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy, tj. 2012 r., 888.485,30 zł. Podstawa opodatkowania łącznej dostawy towarów i świadczenia usług w miesiącu grudniu 2013 r. wyniosła 5 383 922 zł. Z raportu kasowego za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 stycznia 2014 r. wynika, że obecny stan kasy Spółki to 17 825,24 zł. Stan kont na dwóch rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Oba rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości 7.248.730,19 zł. Na dzień 11 lutego 2013 r. Spółka zatrudniała 29 osoby, z czego liczba etatów stanowiła 16,75. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2014 r. Referendarz sądowy wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W sprzeciwie od wymienionego postanowienia skarżąca Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika procesowego) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisów od skarg zarzucając postanowieniu wydanemu przez Referendarza naruszenie art. 246§2 pkt 2 p.p.s.a. Pełnomocnik dodatkowo wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu – postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia 11 lutego 2014 r. o ogłoszeniu upadłości Spółki z możliwością zawarcia układu – gdyż jego treść ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka wyjaśniła, że jej wielomilionowe obroty mają tak dużą wartość jedynie w ujęciu księgowym, a nie w realnym wymiarze wpływów do Spółki. Kwota ta stanowi bowiem sumę wszystkich wpłat do automatów do gier eksploatowanych przez Spółkę w całym kraju. Kwocie tej odpowiada natomiast, również wyłącznie księgowa, zbliżona, wielomilionowa wartość wygranych wypłaconych z owych automatów. Wysokie obroty są zatem wynikiem polityki rachunkowości, wymuszonej przez administrację podatkową, ale zdecydowanie przerysowują obraz rzeczywistego rozmiaru działalności prowadzonej przez Spółkę. Przy czym wartość wpływów musi zostać skorygowana o podatek od gier w wysokości ok. 600.000 zł, koszty związane z eksploatacją urządzeń do gier (w tym czynsze najmu powierzchni pod urządzenia oraz koszty bieżącego serwisu i obsługi automatów) oraz o koszty bieżącej obsługi administracyjnej (pensje i ich pochodne, itp.). Pozostała po odliczeniach kwota podlega natomiast zajęciu związanemu z zabezpieczeniem dokonanym na rachunkach bankowych. W ocenie Spółki, w tak ukształtowanej sytuacji, nie jest ona w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych, albowiem uniemożliwia to istniejące zabezpieczenie rachunków bankowych. Nie ma zatem możliwości, z powodów obiektywnych, zgromadzić łącznie kwoty zbliżającej się już do 300 000 zł tytułem wpisów sądowych żądanych od niej w prawie 300 obecnie prowadzonych równolegle sprawach w sądach administracyjnych na terenie całego kraju. Co więcej – próba rozliczenia tej należności z pominięciem rachunku bankowego narażałaby Spółkę na zarzut "ucieczki" ze znaczną kwotą przed istniejącym zajęciem i związane z tym konsekwencje prawne. W ocenie Spółki, oczywistym potwierdzeniem obecnej katastrofalnej zapaści ekonomicznej Spółki jest ogłoszenie w dniu 11 lutego 2014 r. przez Sąd Rejonowy dla K. (sygn. akt VIII GU 212/13/S) upadłości Spółki z możliwością zawarcia układu. Spółka podkreśliła także, że nie można zapominać, że odmowa przyznania prawa pomocy w żadnym wypadku nie może zamykać stronie prawa do sądu wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych. Spółka w chwili obecnej nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganych od niej wpisów od skarg, a nie można zaakceptować oczekiwania, że uchylając się od skutków tak zajęcia jak i stanu upadłości, Spółka gromadzić będzie gdzieś w innym miejscu kwotę niezbędną do uregulowania wpisów sądowych łącznie w bardzo znacznej wysokości. Ponieważ Spółka nie dołączyła do sprzeciwu ww. postanowienia o ogłoszeniu upadłości, zarządzeniem Sędziego z dnia 14 kwietnia 2014 r. została wezwana do jego przedłożenia wraz z uzasadnieniem, jak również zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2013 r., zeznań podatkowych z tytułu podatku VAT za ostatnie trzy miesiące, bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r. Odpowiadając na wezwanie Spółka przedłożyła wskazane postanowienie wraz z uzasadnieniem, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2013 r., z którego wynika, że w roku tym uzyskała przychody w kwocie 93 956 187,69 zł (koszty uzyskania przychodów wyniosły natomiast 94 068 675,07 zł, w związku z tym Spółka wykazała stratę w wysokości 112 487,38 zł). W miesiącach styczeń - marzec 2014 r. zrealizowała dostawę towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio: 4 678 939 zł, 4 115 011 zł, 3 982 066 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze. zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Na wstępie należy podnieść, że na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Oczywiście nie jest to uznanie dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Niemniej jednak podnosi się, że nawet spełnienie przesłanki braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie powoduje obowiązku udzielenia prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11, LEX nr 948952). Wskazać także należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Trzeba mieć zatem na uwadze okoliczność, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/12). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do brzmienia tego przepisu, w przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienia NSA: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Trzeba wskazać, że ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zdaniem Sądu, konieczność opłacenia kosztów sądowych w niniejszych sprawach, nawet przy uwzględnieniu tego obowiązku jednocześnie we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, nie wpłynie znacząco na działalność strony skarżącej. Wskazać należy, że pomimo deklarowanego znacznego obniżenia przychodów, Spółka nadal prowadzi działalność na dużą skalę. W 2013 r. osiągnęła przychód wynoszący 93 956 187,69 zł, przy czym strona odnotowała stratę o wartości 112 487,38 zł. Podkreślenia wymaga, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu-straty", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Również z przedłożonego raportu kasowego za okres od 1 stycznia do 31 stycznia 2014 r. wynika, że dysponuje ona środkami finansowymi. W konsekwencji brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona pod koniec 2013 r., a wiec w okresie kiedy zostały wniesione skargi do sądu, nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - wpisów sądowych od skarg. Sąd zauważa także, że z uzasadnienia postanowienia z dnia 11 lutego 2014 r. o ogłoszeniu upadłości Spółki wynika, że dysponuje ona majątkiem o znacznej wartości. Na stronie 3 uzasadnienia wskazano w szczególności, że w skład majątku dłużnika wchodzi prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, ponadto ruchomości oraz należności o łącznej wartości szacunkowej (według tymczasowego nadzorcy sądowego) 5 704 515,94 zł. Należy także podkreślić, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu stwarza możliwość kontynuowania działalności i nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia Spółki od ponoszenia kosztów sądowych. Wymaga także podkreślenia, że w postępowaniu upadłościowym Spółka zaprezentowała propozycje układowe, które zakładają spłatę zobowiązań z dochodów pochodzących z prowadzonej działalności, która to działalność powinna umożliwić również pokrywanie bieżących kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa (str. 5 uzasadnienia ww. postanowienia). Zauważyć też trzeba, że zestawienie danych z deklaracji VAT-7 za grudzień 2013 r. z danymi z historii rachunku bankowego za ten sam okres wskazuje, iż Spółka prowadzi działalność z pominięciem tego rachunku. Co za tym idzie, okoliczność na którą się powołuje - prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w którym zajęty został rachunek bankowy - pozostaje bez znaczenia dla oceny jej możliwości płatniczych. Natomiast sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie jest wystarczający dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 66/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując Sąd stwierdza, że obecna sytuacja majątkowa strony (wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów Spółki) nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych, nawet przy przyjęciu, że Spółka prowadzi szereg postępowań sądowych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na zasadzie art. 246 §2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.