I SA/Kr 277/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. & K. sp. z o.o. w K. w likwidacji od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 maja 2016 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. & K. sp. z o.o. w K. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. & K. sp. z o.o. w K. w likwidacji złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28.12.2015r., sygn.[...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. w kwocie 645.427 zł. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz akt sprawy przedmiotem działalności spółki była sprzedaż hurtowa metali, a obecnie przeprowadzany jest proces jej likwidacji. Zgromadzenie wspólników spółki w dniu 11 września 2015 r. podjęło bowiem uchwałę w sprawie rozwiązania spółki i otwarcia likwidacji, przy czym jedynym wspólnikiem podmiotu jest D. W. W 2015 r. spółka poniosła stratę w wysokości 384.476,64 zł, przy przychodzie na poziomie 4.323.376,10 zł, a w kasie posiada środki w wysokości 295,19 zł. Na konto podmiotu, prowadzone przez P. S.A. dnia 27 listopada 2015 r. wpłynęła od J. L. z siedzibą w N. kwota 209.850 zł, a w dniu 31 grudnia 2015 r. kwota 209.200 zł. Postanowieniem z dnia 25 maja 2016 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów. Uznał on, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu lecz przychodu. W przedmiotowej sprawie spółka zaś wykazuje przychód na wysokim poziomie. Ponadto zauważono, że w listopadzie i grudniu 2015 r. wpłynęły na konto kwoty o wartości 209.850 zł i 209.200 zł, które zdaniem referendarza pozwalały na zaoszczędzenie kwoty 6.455 zł, stanowiącej wysokość wpisu w niniejszej sprawie. Dostrzeżono też, że w ramach salda rozrachunków ze wspólnikami, po stronie D. W. – jedynego wspólnika, pojawiła się kwota 1.155.639,92 zł. Przyznanie prawa pomocy naruszyłoby w takiej sytuacji zasadę sprawiedliwości. Od powyższego rozstrzygnięcia strona skarżąca złożyła w terminie sprzeciw, w którym podniosła, że otrzymane w listopadzie i grudniu 2015 r. kwoty zostały przeznaczone na pokrycie wymagalnych zobowiązań spółki. Nie mogły być w związku z tym zaoszczędzone na wpis tym bardziej, że w tym czasie spółka nie dysponowała jeszcze decyzją II instancji, w związku z czym nie mogła przewidzieć, czy będzie ją kwestionować przed sądem. W sprzeciwie podkreślono, że spółka nie posiada środków na pokrycie wpisu, co jest okolicznością obiektywną, potwierdzoną przedłożonymi dokumentami. Spółka nie ma też możliwości zarobienia dodatkowych środków pieniężnych w związku z trwającym procesem likwidacyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 cyt. ustawy, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Na wstępie należy podnieść, że na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 246 § 2 cytowanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, że to na podmiocie ubiegającym się o uzyskanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek wynikających z art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oczywiście nie jest to uznanie dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu (tak: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Niemniej jednak podnosi się, że nawet spełnienie przesłanki braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie powoduje obowiązku udzielenia prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11, LEX nr 948952). Wskazać także należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Trzeba mieć zatem na uwadze okoliczność, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia ( por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/12). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04). W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W sprzeciwie podniesiono, że spółka znajduje się w stanie likwidacji i w związku z tym nie może zarobić dodatkowych środków pieniężnych na pokrycie wpisu, natomiast o przysługującym jej prawie pomocy świadczyć ma przede wszystkim aktualny brak wolnych środków pieniężnych. Podjęta przez Zgromadzenie Wspólników uchwała w przedmiocie rozwiązania spółki i otwarty w związku z tym proces likwidacji niewątpliwie oznacza, że podjęto kroki w celu zaprzestania działalności gospodarczej. Pomimo tego, że jak podniesiono w sprzeciwie, spółka nie prowadzi już aktywnej działalności gospodarczej mogącej przysporzyć dodatkowych zysków, wykazuje jednak przychód, który w 2015 r. wyniósł 4.323.376,10 zł. Tymczasem, jak słusznie wskazał referendarz, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata absolutnie nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a skutkiem tego jest jedynie brak dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 961/15; z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 889/15 i z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, czy działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Pomimo zaprzestania aktywnej działalności gospodarczej, spółka w okresie likwidacji nie pozostaje w zupełnym bezruchu lecz podejmuje określone działania nakierowane na wygaszenie działalności, co wymaga dokonywania przesunięć majątkowych i przede wszystkim spłaty wierzytelności. Zgodnie z art. 282 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz.1030 z późn. zm.), likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Nowe interesy mogą wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Nieruchomości mogą być zbywane w drodze publicznej licytacji, a z wolnej ręki - jedynie na mocy uchwały wspólników i po cenie nie niższej od uchwalonej przez wspólników. Wpis sądowy, od którego uzależnione jest rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie spółka zdaje się traktować jako ujawniony nagle wydatek, na pokrycie którego musiałaby pozyskać środki w toku nowo podjętych działań gospodarczych, których w związku z likwidacją już nie prowadzi. Wpis taki stanowi tymczasem jedno z wielu zapewne zobowiązań spółki, które ta jest zobowiązana uregulować. Rozpatrując wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia tego wpisu Sąd zobowiązany jest zbadać sytuację majątkową spółki i ocenić czy jest ona w stanie ten wydatek pokryć. Dokonując tej oceny należy pamiętać, że wpis sądowy jest rodzajem zobowiązania spółki względem Skarbu Państwa i nie ma powodu, aby było ono dyskryminowane względem innych zobowiązań cywilnoprawnych. Mając na względzie powyższe uwagi, zanalizowano przedstawioną przez spółkę dokumentację. Trudno nie dostrzec, że na rachunku bankowym spółki, poza drobnymi wpływami i obciążeniami, dokonywane są znaczące – w odniesieniu do wysokości wpisu w niniejszej sprawie – przesunięcia majątkowe. Referendarz wskazał na dwie najwyższe wpłaty w listopadzie i grudniu 2015 r., wynoszące 209.850 zł i 209.200 zł. Należy zgodzić się z jego oceną, że w szczególności druga z nich, która zasiliła konto spółki w dniu 31 grudnia 2015 r., a zatem w dniu, w którym spółce doręczono kwestionowaną przez nią decyzję mogła posłużyć do zabezpieczenia wpisu w wysokości 6.455 zł. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, skoro w tym dniu spółka powzięła wiadomość o niekorzystnej dla siebie treści decyzji odwoławczej, mogła zabezpieczyć część otrzymanej kwoty na poczet wpisu. Jak wskazano powyżej, nie zasługuje na akceptację argument, że otrzymane środki pieniężne zostały przekazane na spłatę innych zobowiązań. Nie ma bowiem podstaw, aby zobowiązania cywilnoprawne traktować w sposób uprzywilejowany względem zobowiązań publicznoprawnych. W tym przypadku dodatkowo należy podkreślić dysproporcję pomiędzy wysokością należnego wpisu oraz dokonaną w grudniu wpłatą, która posłużyła do natychmiastowej spłaty zobowiązania. Skoro spółka uregulowała dług wynoszący 208.691 zł, zwolnienie jej od obowiązku poniesienia wpisu w wysokości 6.455 zł, byłoby nieuprawnionym uprzywilejowaniem wierzycieli cywilnoprawnych. Należy zauważyć, że na koncie spółki pojawiały się również pomniejsze wpłaty rzędu 3.000 – 49.000 zł, oraz wpłata w dniu 10 listopada 2015 r. wynosząca 199.302,44 zł. Zestawienie obrotów i sald za okres od 1 stycznia do 29 lutego 2016 r. faktycznie wskazuje ponadto, że na koncie "rozrachunki ze wspólnikami", dotyczącego jedynego wspólnika spółki, po stronie "Ma" widnieje kwota 1.155.639,92 zł. W tym świetle, rozstrzygnięcie referendarza odmawiające spółce przyznania prawa pomocy, należy uznać za zasadne. Wbrew twierdzeniom spółki, o prawie do zwolnienia od kosztów sądowych przesądza bowiem nie tylko stan aktualnie posiadanych przez spółkę wolnych środków pieniężnych lecz również to, jak spółka rozporządza uzyskiwanym przychodem. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.