I SA/Kr 481/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg K. Spółka z o. o. w K. w upadłości, na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 maja 2009 r. nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: I przyznać Syndykowi prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 8000 zł, II w pozostałej części wniosek oddalić. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął w przedmiotowej sprawie wniosek Syndyka K. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Syndyk masy upadłości podkreślił, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodów, które mogłyby zostać przeznaczone pokrycie wpisu od skargi, a wszystkie środki finansowe pochodzą z likwidacji masy i podlegają przekazaniu wierzycielom na podstawie planu podziału. Syndyk wyjaśnił, że na majątku Spółki w postaci nieruchomości, stanowiącym ok. 90 % wartości masy ustanowiono zabezpieczenia roszczeń, których suma kilkukrotnie przekracza wartość majątku. Oświadczył również, że likwidacja masy jest praktycznie zakończona i nie będzie innych wpływów do masy – wyłącznie koszty. Jednocześnie z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że wartość masy na dzień 31 grudnia 2014r. wynosiła łącznie 1.267.740,17 zł (w tym wartość środków finansowych w kasie – 35.136, 38 zł, a wartość środków finansowych zgromadzonych w banku, w postaci m.in. lokat – 1.232.603,79 zł.) Saldo konta upadłego, prowadzonego przez Bank Pekao S.A., na dzień 20 lutego 2015r. wynosiło natomiast 228 458,63 zł. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia Syndyk podniósł, że nie jest uzasadnione utożsamianie syndyka z upadłym. Przypomniał przy tym, że w postępowaniach sądowych działa wprawdzie w imieniu własnym, lecz czyni to w interesie masy upadłości. Jedynym jego zadaniem jest zlikwidowanie pozostałego majątku i przeznaczenie środków tak pozyskanych na zaspokojenie wierzycieli. Syndyk podkreślił, że upadły jest zadłużony na kwotę przekraczającą 25.000.000 zł, nie tylko w stosunku do wierzycieli prywatnoprawnych, lecz także Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie takiego prawa może nastąpić tylko, gdy osoba prawna wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Jak wyżej wskazano przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej ma charakter fakultatywny. Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadna jest też teza, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie. NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/2008, postanowienie NSA z dnia 15 września 2011r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 570/14, postanowienie NSA z dnia 05.06.2014r., sygn. akt II FZ 646/14). Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt sprawy wskazać należy, że specyfika niniejszego postępowania polega na tym, że stroną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy jest Syndyk. Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o konieczności zwolnienia go od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak bowiem zauważył NSA w postanowieniu z 11 czerwca 2008 r. (I FZ 204/08), gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. NSA zasygnalizował ponadto, że syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu, ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym, co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Co za tym idzie wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy. W niniejszej sprawie wpis sądowy przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia tj. 4 .828.019,63 zł wynosiłby 1% tej kwoty zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003r., nr 221, poz. 2193). Natomiast zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia wpis od skargi kasacyjnej oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Zwalniając częściowo syndyka od kosztów sądowych, powyżej kwoty 8000 zł Sąd wziął pod uwagę, iż wartość przedmiotu zaskarżenia jest bardzo duża, a wpis od skargi kasacyjnej jaki powinien uiścić skarżący to kwota 24.141 zł. Jest to zdaniem Sądu suma na tyle duża, iż odmowa zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych spowodować by mogła pozbawienie skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu. Z drugiej strony, wprawdzie sytuacja finansowa strony w chwili obecnej jest trudna, jednakże zdaniem Sądu powinna i może, biorąc pod uwagę posiadane przez nią środki finansowe ponieść koszty sądowe w pewnym stosunkowo niewielkim zakresie tj. w wysokości 8000 zł. Sąd wziął pod uwagę, iż strona nie wykazał, iżby jej sytuacja majątkowa zmieniła się znacząco od czasu wydania postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie ponad 8000 zł (postanowienie z dnia 30 listopada 2011r.) i doszedł do przekonania, że strona zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych w tej samej wysokości. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.