I SA/Kr 506/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. w T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 30 stycznia 2015r. znak: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 kwietnia 2015r. K. w T., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 stycznia 2015r. wydaną w przedmiocie podatku akcyzowego. Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych . W uzasadnieniu swego wniosku, skarżący wskazuje, iż na skutek działań organów celnych faktycznie paraliżujących jej działalność ( naloty na sklepy i zatrzymania towarów, maszyn i urządzeń, konieczność zapłaty dostawcom w sytuacji, gdzie zatrzymany towar nie został sprzedany i Spółka nie uzyskała z tego tytułu przychodów, konieczność uiszczania czynszów najmu i wynagrodzeń pracowników w sytuacji, gdy działania organów celnych paraliżują bieżącą działalność gospodarczą Spółki ) strona przejściowo utraciła płynność finansową i nie dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi pozwalającymi jej uiścić żądaną kwotę wpisu sądowego. Dodatkowo zajęto rachunki Spółki, mimo faktu, iż żadne z postepowań toczących się przeciwko Spółce nie zostało prawomocnie zakończone. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – K. w T. prowadzi działalność w zakresie sprzedaży detalicznej wyrobów tytoniowych prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi 5000,00 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę : 0 zł. Wykazano również, iż w roku obrotowym 2014r. spółka uzyskała zysk w wysokości 12 955,07 zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na którym wykazano kwotę 0 zł. Strona podniosła, iż stan środków na koncie bankowym z ostatnich trzech miesięcy był zerowy, a stan środków w kasie wynosi 180 zł. Spółka nie posiada środków trwałych i nie zatrudnia pracowników. Do pisma z dnia 12 marca 2015 roku ( akta sprawy I SA/Kr 2015/14 ) załączona została deklaracja VAT-7K, z której wynika, że podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju oraz wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów w 4 kwartale 2014 roku wyniosła 134.818 zł, natomiast w I kwartale 2015r jest to kwota 27 633 zł. Odpowiadając na kolejne wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik strony skarżącej w piśmie z dnia 29 maja 2015 roku wyjaśnił, że Spółka aktualnie za zatrudnia pracowników, natomiast jak wiadomo ze znanych orzekającemu danych zawartych w aktach sprawy I SA/Kr 2015/14 - pracownicy byli zatrudnieni w Spółce do listopada 2014 roku. Aktualnie Spółka nie prowadzi bieżącej działalności handlowej, nie zatrudnia pracowników, a wynagrodzenie pełnomocnika opłacane jest ze środków prywatnych wspólników. Do pisma z dnia 29 maja 2015r. , a także na podstawie danych zawartych a w/w aktach sprawy I SA/Kr 2015/14 dołączono: pismo do banku P. w T. z dnia 23 kwietnia 2015 roku, odpowiedź banku z dnia 24 kwietnia 2015 roku, z której wynika, że umowa rachunku bankowego nr [...] na rzecz K. w T. została wypowiedziana z dniem 29 sierpnia 2014 roku, a na dzień wypowiedzenia umowy na rachunku było zajęcie wierzytelności w kwocie głównej 401.626 zł – organ egzekucyjny Dyrektor Izby Celnej. Strona przedłożyła ponadto sprawozdanie finansowe za rok 2014 oraz zeznanie CIT-8, z którego wynika, że wysokość przychodów w roku podatkowym 2014 wyniosła 740.452,34 zł, przy kosztach jego uzyskania 723.443,32 zł, co dało dochód w wysokości 17.009,02 zł ( aktualnie potwierdzone zeznaniem podatkowym za 2014r. ). Obecnie Spółka, ze względu na działania organów celnych, działalności nie prowadzi, lecz zamierza ją wznowić po uzyskaniu korzystnych orzeczeń w sprawach podatku akcyzowego. Dołączono również rachunek zysków i strat za 2014r.bilans aktywów i pasywów na dzień 31 .12.2014r. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Spółka z siedzibą w T. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą, deklaruje bowiem obroty za I kwartał. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Równocześnie Spółka wykazuje zysk za 2014 rok w wysokości 12 955,07 zł. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi , lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych i zajęciu jej konta bankowego Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Tak więc koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać – jak to już wskazano powyżej - że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro w czwartym kwartale 2014 roku podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju oraz wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów wyniosła łącznie 134.818 zł, a przychód za rok 2014 wyniósł 740.452,34 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Sam fakt wykazania zysku z lat ubiegłych, przy aktualnym zastoju w prowadzeniu działalności czy odczuwalności kryzysu finansowego czy też kryzysu związanego z prowadzonymi postępowaniami przekładającego się na niższy zysk nie oznacza jednoznacznie, iż nie posiada ona środków do pokrycia sądowych należności. Podnieść należy, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że kwota należnego wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących, z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności, dużo większe wartości. Powyższa teza znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Jak wynika natomiast z przedłożonego zeznania podatkowego w roku 2014 K. w T. osiągnęła przychód w wysokości 740.452,34 zł. Wypracowany w ubiegłym roku niski dochód w wysokości 17.009,02 zł nie był spowodowany nierentownością prowadzonej działalności gospodarczej, lecz wysokością ponoszonych wydatków, które zamknęły się kwotą 723.443,32 zł. W takiej sytuacji należy uznać, że uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącej Spółki. Zauważyć także należy, iż kapitał zakładowy K. w T. wynosi 5.000 zł, zaś wartość jej aktywów trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 8.360,33 zł. Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04), a podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04, post. NSA z 12.01.2005 sygn. akt FZ 415/04, z dnia 15.04.2004r. sygn. akt FZ 9/04 ). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn. akt FZ 463/04 ( niepubl. ) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Natomiast nawet ewentualne zajęcia komornicze dokonane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia majątkiem. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).