I SA/Kr 511/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Sp. z o.o. w G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. Nr: [...] w przedmiocie zwrotu części dotacji podmiotowej za 2010 r. i 2011 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 maja 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł skarżąca C. Sp. z o.o. w G. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła [...] zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości -818.364,90 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje trzema rachunkami bankowymi: w [...] których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: [...] zł, -49,00 zł i -1.504,33 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż Spółka prowadzi w 80% swojej działalności działalność oświatową – sieć niepublicznych szkół dla dorosłych, które finansowane są z budżetu państwa w oparciu o art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2203). Zakres prowadzonej działalności sprowadza się przede wszystkim do pełnienia funkcji osoby prowadzącej dla szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych. Owa działalność oświatowa – mająca charakter niegospodarczy – jest z założenia deficytowa i aby była prowadzona, wymaga wsparcia ze środków publicznych. Podstawowym, a zarazem jedynym (Spółka nie pobiera żadnych opłat od swoich słuchaczy) źródłem finansowania prowadzonej działalności są dotacje oświatowe. Podniesiono, iż Spółka jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, rok 2017 zakończyła ze startą w wysokości -818.364,90 zł. Sprawa, której dotyczy skarga dotyczy prowadzonych przez Spółkę w 2010 i 2011 r. szkół, tj. Prywatnego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych oraz Prywatnego uzupełniającego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w O.. Druga z w/w szkół została zamknięta w 2013 r. z uwagi na fakt, że ustawodawca w 2014 r. nie przewidywał już takiej formy kształcenia osób dorosłych. Pierwsza z w/w szkół została natomiast zamknięta w 2018 r. z uwagi na nierentowność tego oddziału, bardzo niskie stawki dotacji i wynikające z tego faktu problemy finansowe. Zdaniem wnioskodawcy wyegzekwowanie dochodzonej kwoty zagroziłoby zwolnieniem kilkuset pracowników Spółki, jak i uniemożliwiłoby ukończenie nauki dla ponad 2.000 uczniów zdobywających wykształcenie z uwagi na konieczność zamknięcia większości, jeśli nie wszystkich, prowadzonych szkół. Opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł byłoby znacznym obciążeniem dla Spółki, zwłaszcza, że kwota ta musiałaby być poniesiona z własnych środków Spółki. Do wniosku strona załączyła bilans na koniec rok 2017. Odnosząc się do wezwania referendarza sadowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca przesłała wyciągi z dwóch rachunków bankowych w Banku [...] za okres od 1 marca 2018 r. do 30 maja 2018 r. (saldo jednego z nich to -675.681,34 zł, drugiego -1.504,33 zł), wydruk z rachunku w [...] Banku Spółdzielczym w K. dotyczący operacji za okres od 1 marca 2018 r. do 31 maja 2018 r. (brak operacji, brak informacji o saldzie), wyciąg rachunku w [...] Banku [...] za okres od 1 marca 2018 r. do 31 maja 2018 r. (saldo [...] zł) oraz wyciągi z rachunku banku [...] za okres od 1 marca 2018 r. do 31maja 2018 r. (saldo [...] zł). Skarżąca Spółka przedłożyła też raporty kasowe za ostatnie sześć miesięcy, deklaracje VAT-7 za okres od marca do maja 2018 r., zeznanie CIT-8 za 2017 rok, wykaz środków trwałych oraz oświadczenie Prezesa Spółki T. K. o zatrudnieniu przez Spółkę 35 osób na umowę o pracę oraz 158 osób na umowę zlecenie. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu (referendarza sądowego) o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd (referendarz sądowy) bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego C. Sp. z o.o. w Grudziądzu nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jej aktualne możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości [...] zł. Jak wynika z akt sprawy (Centralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień 06.06.2018 r.) skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującą w obrocie prawnym od listopada 2006 r., a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła też postępowania upadłościowego, czy naprawczego. Tak więc koszty sądowe, które skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Z przedłożonego przez stronę rachunku zysków i strat wynika, że w roku 2017 Spółka osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości 3.531.831,26 zł, zaś rok bilansowy zamknęła stratą w wysokości -818.364,90 zł. Wykazana przez stronę skarżącą strata nie musi oznaczać utraty przez stronę płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11). Istotnym jest, że Spółka jest nadal aktywnym przedsiębiorcą. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od marca do maja 2018 r. wynika, że Spółka podejmowała czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia. I tak w marcu 2018 r. podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wyniosła łącznie [...] zł, w kwietniu 2018 r. [...] zł, a w maju 2018 r. [...] zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług przedstawiają się następująco: [...] zł za marzec 2018 r., [...] zł za kwiecień 2018 r. i [...] zł za maj 2018 r. Dane te obrazują wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności. Z przedłożonych raportów kasowych wynika, że skarżąca Spółka obraca środkami, których wysokość wielokrotnie przewyższa należne w sprawie koszty sądowe. Miesięczne obroty (przychód - rozchód) w okresie od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r. oscylują wokół kwoty [...]zł, w marcu i kwietniu 2018 r. wynosiły ok. [...] zł, a w maju 2018 r. przychód wyniósł [...] zł, a rozchód [...] zł. Podkreślić też należy, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, a wartość jej środków trwałych według bilansu na ostatni rok wyniosła [...] zł. Tymczasem zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ [...] (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Pogląd ten pozostaje aktualny również w rozpatrywanej sprawie. Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez stronę skarżącą środków na poniesienie opłat sądowych jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15). Zaakcentować również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 roku, sygn. akt I OZ 191/11). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 roku, sygn. akt II FZ 796/11, zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, w ocenie orzekającego nie zaszły w sprawie przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.