I SA/Kr 587/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.) WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 8 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.48.2023.3.JM w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę w całości. Postanowieniem z 7 kwietnia 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.48.2023.3.J UNP: 1201-23-044029 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor IAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego W Krakowie (dalej: Naczelnik US) z 24 stycznia 2023 r. nr 1228-SEE.7113.59.2023.2 oddalające skargę J.K. (dalej: Skarżący) na czynność egzekucyjną. Rozstrzygnięcia te zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik US jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego w oparciu o wystawione tytuły wykonawcze. W dniu 14 grudnia 2022 r. zawiadomieniem nr 1228-SEE.711.64346641.2022.1.BKZC z 5 grudnia 2022r. zajęte zostało wynagrodzenie za pracę Skarżącego. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułów wykonawczych doręczono Skarżącemu 9 stycznia 2023 r. Skarżący pismem z 16 stycznia 2023 r., złożył skargę na dokonaną czynność egzekucyjną. W skardze zarzucił naruszenie art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), czyli zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Ponadto podniósł, że Naczelnik US naruszył zasady celowości oraz zasady praworządności. Naczelnik US postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. oddalił skargę. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora IAS z 7 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, że organ egzekucyjny dokonując przedmiotowego zajęcia postąpił zgodnie z dyspozycją przepisu regulującego tę czynność. Zawiadomienie o zajęciu z 5 grudnia 2022 r. zostało sporządzone poprawnie, zgodnie ze wzorem zamieszczonym w załączniku nr 1, o którym mowa jest w rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 26), a tym samym zawiera wszystkie, wymagane prawem informacje na temat zobowiązanego oraz zajętej kwoty. Zajęcie to zostało Skarżącemu doręczone Odnosząc się zarzutu Skarżącego o naruszenie art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a dotyczącego uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, Dyrektor IAS zauważył, że w postępowaniu organ egzekucyjny kieruje się szeregiem zasad w tym m.in. zasadą celowości, zasadą stosowania wyłącznie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie oraz prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Uprawnieniem wierzyciela jest możliwość żądania od dłużnika szybkiego spełnienia świadczenia, a podstawowym obowiązkiem dłużnika jest spełnienie świadczenia. Postępowanie egzekucyjne służy ochronie interesów wierzyciela i polega na umożliwieniu mu przymusowej egzekucji swojego roszczenia stwierdzonego wcześniej tytułem wykonawczym. Skarżący w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze, zarzucił nierozpoznanie istoty zarzutów przez niego złożonych i powielanie dotychczasowego stanowiska organu bez zindywidualizowania zaistniałego stanu fatycznego. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, zarzucając naruszenie: a/ zasady celowości, zasady praworządności, celowości, najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego wyrażonej w art. 7 u.p.e.a., poprzez zastosowanie środków egzekucji w sposób będący krańcowo dotkliwy dla Skarżącego w sytuacji w której podstawa roszczenia jest przez niego kwestionowana, a nie zostały wykorzystane wszystkie prawem przysługujące Skarżącemu środki ochrony jego praw; b/ obowiązku podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy zachowaniu zasady obligatoryjnego zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sytuacji, i oparcie rozstrzygnięcia jedynie na analizie kwestii formalnych skarżonych działań egzekucyjnych. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie skargi na czynności egzekucyjne oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie działań egzekucyjnych, do czasu wyczerpania toku instancyjnego postępowania sądowo-administracyjnego. Odpowiadając na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstawa, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: p.p.s.a.). Przedmiotem postępowania administracyjnego była skarga na czynność egzekucyjną, która została uregulowana w art. 54 u.p.e.a. Stanowi ona między innymi środek służący kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu egzekucyjnym czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności (§ 1 pkt 1). Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Za ugruntowane zarówno w judykaturze, jak i piśmiennictwie uznać należy, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18 – wszystkie powoływane wyroki dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl – oraz: P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. Wobec tego – co należy podkreślić – w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, braku upomnienia czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 749/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie jest zatem środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania np. z uwagi na wygaśnięcie obowiązku, w tym z powodu przedawnienia dochodzonej należności). Służy ona ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2972/17; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). Całość argumentacji zaprezentowanej w złożonej skardze, nie odnosi się do formalnej poprawności dokonanej czynności zajęcia wynagrodzenia za pracę. Wręcz przeciwnie, podkreślono w uzasadnieniu skargi, że Skarżący konsekwentnie od samego początku postępowania kwestionuje swoją odpowiedzialność co do faktu, zakresu i wysokości zobowiązania publicznoprawnego. Jak już jednak wyżej wskazano, wskazane okoliczności nie mogą być rozpatrywane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na czynność egzekucyjną. W ocenie Sądu rację ma Dyrektor IAS wskazując, że zaskarżona czynność egzekucyjna podjęta została zgodnie z wymogami określonymi w art. 72 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zgodnie z § 2 ww. artykułu, zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę. Jednocześnie z przesłaniem ww. zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu wierzytelności, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób (art. 72 § 4 pkt 2 u.p.e.a.). Dodatkowo organ egzekucyjny wzywa pracodawcę, aby: (a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył za okres 3 miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie otrzymanego w tym czasie wynagrodzenia zobowiązanego z wyszczególnieniem wszystkich jego składników, (b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o to wynagrodzenie oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli oraz poucza go o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wskazanych wezwań. (art. 72 § 4 pkt 2 i 3 u.p.e.a.). Analiza zaskarżonej czynności jednoznacznie wskazuje, że wszystkie te elementy zostały zachowane. Pod względem formalnym dokonana czynność zajęcia wynagrodzenia za pracę została zatem dokonana prawidłowo. Na uwzględnienie nie mogły również zasługiwać twierdzenia Skarżącego o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, który to zarzut stanowi element skargi na czynność egzekucyjną, przewidziany w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie sposób bowiem w realiach rozpoznawanej sprawy uznać, że środek ten był zbyt uciążliwy dla Skarżącego w rozumieniu powyższego przepisu. Analizując przesłankę zastosowania "zbyt uciążliwego" środka egzekucyjnego, należy odwołać się do wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. W przepisie tym wyraźnie bowiem wskazano, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Podkreślić jednak należy, że sednem zarzutu opartego na przesłance zastosowania zbyt uciążliwego środka jest stwierdzenie, że organ egzekucyjny spośród kilku możliwych środków, z których każdy prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu, wybrał środek powodujący największą dolegliwość dla zobowiązanego. Dla skuteczności takiego zarzutu, zobowiązany musiałby wykazać w pierwszej kolejności, że organ egzekucyjny miał w ogóle wybór jednego z kilku środków zmierzających bezpośrednio do realizacji obowiązku objętego egzekucją administracyjną. Ponadto powinien był wykazać, że organ egzekucyjny wybrał środek, który w konkretnych okolicznościach okazał się dla zobowiązanego najbardziej dolegliwy (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1238/23). Skarżący poza ogólnikowymi stwierdzeniami, nie wskazał jednak jaki inny możliwy do zastosowania środek egzekucyjny byłby nie tylko dla niego mniej uciążliwy, lecz dodatkowo prowadziłby do zrealizowania celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest wyegzekwowanie ciążącego na Skarżącym obowiązku. Wyjaśniając zasadę wyboru środka egzekucyjnego należy zauważyć, że pierwszą zasadą prowadzenia egzekucji administracyjnej, jest wybór takiego środka egzekucyjnego, który umożliwi w ogóle egzekucję należności, kolejną natomiast jest wybór najmniej uciążliwego środka, przy czym obowiązuje ona jedynie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe (por. wyrok NSA z 29 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 3655/21). Podniesione przez Skarżącego zarzuty nie mogły zatem doprowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie Sąd nie będąc na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami skargi, czyli zarzutami, wnioskami i powołaną podstawą prawną, dokonał pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i nie doparzył się jakichkolwiek uchybień, które skutkowałyby jego uchyleniem. Z tych wszystkich powodów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.