I SA/Kr 647/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2017r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek T. P. – dalej skarżącego, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., z dnia 27 kwietnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011r. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że T. P. ur. w 1967 r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A. P. ur. w 1971 r. oraz z córkami: S. P. ur. w 1998 r. i M. P. ur. w 2010 r. Prowadzi on działalność gospodarczą pod firmą: Zakład Usług Remontowo – Budowlanych T. P., z której uzyskuje ok. 6000 zł miesięcznie netto. W 2016 r. uzyskał dochód w wysokości 3 153,75 zł, przy przychodzie na poziomie 511 328,26 zł. Od stycznia do sierpnia 2017 r. przychód wyniósł natomiast 140 072 zł. A. P. prowadzi również działalność gospodarczą pod firmą: A. P. "[...]" Catering dietetyczny, z której uzyskuje ok. 2300 zł miesięcznie netto. W 2016 r. uzyskała ona przychód w wysokości 86 472,05 zł. Od stycznia do sierpnia 2017r. przychód wyniósł natomiast 48 960,90 zł. Zobowiązania i miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 560,46 zł, opłatę za gaz – 800-1200 zł, opłatę za odpady komunalne - 60 zł. W sumie skarżący określił miesięczne wydatki ponoszone w ramach gospodarstwa domowego na poziomie 5000 zł. Miesięczne raty kredytów płacone z konta osobistego T. P. wynoszą 900 zł i 1155 zł, a z konta firmowego: 2679,51 zł, 1157,66 zł, 348 zł, 1075 zł. Miesięczne raty kredytów płacone z konta osobistego A. P. wynoszą 212 zł i 415 zł, a z firmowego 809,05 zł. Łączny koszt ww. rat wynosi 8751,67 zł. Skarżący jest właścicielem następujących nieruchomości: działki nr ewid. [...], zabudowanej domem o pow. 320 m2, o wartości ok. 1 000 000 zł. (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska); działki nr ewid.[...], pow. 0,2253 ha (łąka), o wartości ok. 60.000 zł, (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska); działki nr ewid.[...] i [...], o pow. 0,7824 ha (las), o wartości ok. 60.000 zł (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska); działek budowlanych: nr [...] (własność), nr [...] (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), nr [...] (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), nr [...] (własność), nr [...] (własność) o łącznej pow. 10106 m2 i łącznej szacunkowej wartość 1.600.000 zł. A. P. jest aktualnie uczestnikiem postępowania o dział spadku po jej ojcu (nabyła ona spadek w części ułamkowej wynoszącej [...]) . W skład masy spadkowej wchodzą działki znajdujące się w N. T.: - nr [...], pow. 0,1747 ha - teren budowlany, wartość ok 250.000 zł - nr [...], pow. 0,1741 ha - las, wartość ok. 10.000 zł - nr [...], pow. 0,3466 ha - las, wartość ok. 20.000 zł - nr [...], pow. 1,1 ha - polana, wartość ok. 100.000 zł - nr [...], pow. 0,0928 - działka budowlana wraz z domem - wartość ok. 350.000 zł oraz działka nr [...], pow. 0,98 ha - grunty rolne, wartość ok. 7.000 zł znajdująca się w miejscowości J. woj. małopolskie. Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...], składająca się z działek ewidencyjnych nr [...] o łącznej powierzchni 0,3869 ha, obciążona została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. hipoteką przymusową na sumę 884.917,00 zł. Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] [...], składająca się z działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,3715 ha, obciążona została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. hipoteką przymusową na sumę 764.328,00 zł. Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...], składająca się z działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,1764 ha, obciążona została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. hipoteką przymusową na sumę 557.392,50 zł. Wnioskodawca jest właścicielem: samochodu osobowego marki R. K., rok produkcji 2004, samochodu ciężarowego marki Citroen Jumper, rok produkcji 2003, samochodu ciężarowego marki Volkswagen Crafter, rok produkcji 2006, żurawia budowlanego o wartości 20.000 zł (własność); maszyny budowlanej do natrysków (ociepleń) o wartości 120.000 zł (własność); samochodu marki Kia o wartości 100.000 zł (leasing); motoru Bontessa o wartości 30.000 zł (leasing). A. P. jest właścicielką samochodu osobowego marki Ford Fiesta rok prod. 2006. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2017 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W jego ocenie, w niniejszej sprawie nie zachodzą takie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie finansowej pomocy państwa dla strony w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 15 stycznia 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia Referendarza sądowego, zrzucając w nim naruszenie: - art. 246 § 1 PPSA, poprzez jego błędną wykładnie, tj. poprzez przyjęcie, iż dla możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy konieczne jest spełnienie przez niego tzw. przesłanki "ubóstwa", a także poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, wynikające z błędnej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego; - oraz art. 32 Konstytucji RP, poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na przesłance dyskryminującej skarżącego ze względu na stan majątkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a., wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt II OZ 822/09 udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Przedstawione w przedmiotowej sprawie okoliczności nie wskazują natomiast, by skarżący kwalifikował się do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem jego sytuacja finansowa, pozwala na zaspokojenie bieżących opłat, co dodatkowo skarżący potwierdza w swoim sprzeciwie, wskazując, że "wszystko to, co w tej chwili zarabia wraz z żoną, wydaje na bieżące opłaty (...)". Nadto jak wynika z okoliczności sprawy, zarówno wnioskodawca jak i jego żona uzyskują dochody z działalności gospodarczej, która w przypadku wnioskodawcy jest znacznych rozmiarów (przychód za 2016 r.: 511 328,26 zł). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wskazane przez skarżącego w sprzeciwie twierdzenia, że kwoty uzyskanego przychodu nie stanowią jego dochodu (nie są to sumy, które realnie uzyskuje on z prowadzonej działalności gospodarczej i które może w sposób dowolny wydatkować), nie mają znaczenia dla okoliczności przedmiotowej sprawy, bowiem o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje również okoliczność, że małżonkowie posiadają też znaczny majątek w postaci wymienionych wyżej nieruchomości oraz pojazdów. Sąd podziela stanowisko referendarza, że nie kwalifikuje ich to do przyznania prawa pomocy, nawet przy wysokości wpisu w niniejszej sprawie o wartości 2 822 zł, a w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 648/17 o wartości 3605 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA m.in. z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, niepublikowane, z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 390/12, z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 144/11, publ. CBOiS). Posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu zatem na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest to, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się zatem z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Nadto, nie można zgodzić się z twierdzeniem sprzeciwu, jakoby to Referendarz w zaskarżonym postanowieniu sugerował, że skarżący powinien popaść w zwłokę względem swoich wierzycieli w celu zgromadzenia środków koniecznych do wszczęcia postępowania sądowo administracyjnego w sprawie, a okoliczność regularnych spłat zobowiązań prywatnych, jest okolicznością przemawiającą na niekorzyść skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z utrwaloną i niekwestionowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt II FZ 624/05, z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 234/11, z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt I GZ 17/16). Jak wskazuje się w orzecznictwie, w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest zatem by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych - wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych - preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 164/16). Reasumując, w ocenie Sądu ogólna sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by spełnione zostały, w jego przypadku, przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie sposób bowiem przyjąć, by skarżący zaliczał się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Przyznanie zatem skarżącemu prawa pomocy w sytuacji, gdy dysponuje on środkami pieniężnymi (wynagrodzenie za pracę), które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, jak również w sytuacji gdy jest w stanie wygospodarować – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny – środki na pokrycie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, jest nieuzasadnione. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.